Een boek uit de videotheek

Hoewel de 26-jarige Chuck Hogan door zijn uitgever wordt beschouwd als 'de meest opwindende ontdekking sinds John Grisham', kan de verkoopster in een betere boekhandel in Boston zijn nieuwste thriller, The Standoff, slechts met grote moeite vinden....

ADRIAAN DE BOER; ROLF BOS

WORDSWORTH, een van de best gesorteerde boekenzaken in de Hub, het historische centrum van Boston, de sfeerrijke hoofdstad van Massachusetts. Even zien hoe, in het kader van een door het Amerikaanse uitgevershuis Doubleday afgekondigde mega-marketing blitz, het debuut van Chuck Hogan (26) in zijn woonplaats - thuisbasis tevens van gevestigde vakgenoten als George V. Higgins en Robert B. Parker - onontkoombaar onder de aandacht van de verwende thrillerliefhebber wordt gebracht. Hoe profileer je als uitgever wéér een nieuwe, veelbelovende auteur? En wanneer kies je ervoor in een overvoerde markt de weinig subtiele tactiek van de hype in te zetten, met het risico dat zo'n grillig wapen zich tegen je keert?

Nergens in de winkel torent het, zoals beloofd extra rank gehouden, rood-zwarte floor display boven de klanten uit. Is de zo weinig ruimte vragende kartonnen sliver - capaciteit: zestien gebonden exemplaren en met op de zijkant The Hot New Thriller - inmiddels weer gerecycled tot dozen voor hamburgerbroodjes? Is het boek in nog geen twee weken uitverkocht?

De titel The Standoff zegt de verkoopster niets. Waar zouden we de volgens Doubleday most talked-about thriller of the year kunnen vinden - vertaalrechten voor tien landen al maanden geleden geregeld, plus, voor een miljoen dollar, de filmrechten verkocht, terwijl er een bod van 450 duizend dollar ligt voor de paperbackversie?

Afdeling New Hardcover Fiction. Vermoedt ze.

Daar staat recent sf-werk van James P. Hogan. The Immortality Option, het vervolg op Code of the Lifemaker. James P. is de schepper van de Giant-reeks ('What are you saying?, Weinerbaum asked the alien'). Boven op de kast liggen, te bereiken via de ladder, vier exemplaren van The Standoff van Chuck, officieel Charles, Hogan.

Het boek gaat over een uitgebluste FBI-agent, John T. Banish, die zeer tegen zijn zin een uit de hand gelopen gijzeling in een blokhut moet zien op te lossen op een van god verlaten berghelling ergens in Montana. Goed en vooral beeldend geschreven. 'Onze meest opwindende ontdekking sinds John Grisham', doopte zijn uitgever hem eigenaardig genoeg, terwijl er geen sprake is van overeenkomsten in stijl, aanpak of onderwerpkeus.

Chuck Hogan bewoont met zijn vrouw Charlotte sinds hun huwelijk, vorig jaar zomer, een prachtig negentiende-eeuws appartement met uitzicht op de rivier de Charles in een van de betere buurten van de stad, een blok of tien van wat Bostons grootste toeristenattractie lijkt: een café dat The Bull and Finch heette, model heeft gestaan voor een populaire tv-serie en na het beëindigen ervan met het juiste commerciële inzicht is herdoopt tot Cheers. Alles bij de Hogans thuis is fonkelnieuw, van de stereo-installatie, de open keuken en het allergrootste model tv tot en met de poes. De glazen water komen te staan op grote ovale rode onderzetters met Drink erop. Ze konden zich dit, zegt Hogan, pas veroorloven toen het boek verkocht was.

Hij is opgegroeid in een voorstadje zuidelijk van Boston, Canton, studeerde hier aan Boston College en werkte parttime in een videotheek, een vestiging van de plaatselijke keten Videosmith, dag en nacht geopend. Zeven jaar een beetje los-vast, daarna een jaar fulltime. Hij werkte er nog toen The Standoff werd verkocht, op basis van het halve manuscript dat hij vast had verzonden, wijs geworden door twee eerdere afwijzingen van complete boeken in hetzelfde genre.

Zijn eerste manuscript ging over het politieonderzoek naar de daders van een reeks moorden in een slaperig stadje. Hij kon het niet slijten aan een agent, de voor een schrijver noodzakelijke tussenpersoon in de Amerikaanse literaire industrie. Een agent werkt volgens het no cure, no pay principe, maar hoopt via zijn provisie, meestal 10 procent, op het Bingo! van een lucratieve transactie.

Met zijn tweede boek - waarin hij een private-eye liet opereren in Boston - wist Hogan wel een agent te overtuigen, maar de benaderde paperback-uitgeverijen stuurden het terug met het standaardbriefje. Hogan: 'Toch was dat een zekere vooruitgang.' Hij stelt achteraf vast dat allebei de boeken niet goed genoeg waren, te mager zelfs om nu nog aan bewerken te gaan denken. 'Het schrijven is hoe dan ook leerzaam voor me geweest.' Een andere agente wist The Standoff binnen een week onder te brengen bij een bekende uitgever.

Op de universiteit, waar hij Engels studeerde, begon hij pas serieus aan het schrijverschap te denken. Hij volgde aan Harvard een paar colleges schrijftechniek, die hun waarde bewezen toen hij bezig was met The Standoff. 'Wij moesten elke week een paar bladzijden inleveren, die de week erna werden besproken. Daardoor raakte ik me er beter van bewust dat je voor anderen schrijft, voor een publiek.' George V. Higgins is de enige auteur van naam die beschikbaar is om aan Boston University onderricht te geven in de techniek van het misdaadschrijven. Wegens gebrek aan belangstelling - vreemd genoeg was Hogan drie jaar achtereen de enige die zich voor Higgins' colleges inschreef - konden de lessen geen doorgang vonden.

Hogan las veel, tot tv-films hem meer en meer gingen opslokken. 'Ik heb een tijd lang duidelijk te veel gekeken, ik probeer dat nu wat terug te dringen. Het voordeel van een baan in een videotheek is dat je een soort bibliotheek achter de hand hebt. Dat kan voor een schrijver erg nuttig zijn. Videosmith is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Blockbuster, een keten met niet alleen het gemiddelde populaire aanbod, maar ook met wat oudere films, goede buitenlandse films, veel klassiekers. Mooi assortiment.' Hij is niet de enige met een 'filmische' achtergrond. Ook Quentin Tarantino (de maker van Reservoir Dogs en het succesvolle Pulp Fiction) en Daniel Waters (Batman Returns) werkten in een videotheek voor ze doorbraken als schrijver.

- Vandaar die visuele schrijfstijl. Vandaar in uw boek onder meer een politiefunctionaris die een door de lucht vliegende brandende pijl in tweeën schiet - een beeld dat je uit westerns kent.

'Ik denk dat ik zeer zeker ben beïnvloed door al die films. Maar ik heb ook veel opgestoken uit kranten, tijdschriften en door bibliotheken af te stropen.' In The Standoff wordt een deel van het verhaal verteld aan de hand van uittreksels uit officiële FBI-rapporten vol jargon. Bij het opstellen ervan kon Hogan terugvallen op een documentaire over de rechten van indianen, waarin bladzijden uit FBI-documenten werden getoond. 'Steeds als zo'n document in beeld kwam drukte ik op de pauzeknop van de videorecorder en las die passages op mijn gemak door. Ze waren vrijgegeven op basis van de Freedom of Information Act. Ik kreeg een prima indruk van de formuleringen die ze gebruiken.'

Hij heeft vijf jaar zitten schrijven. Probeerde zoveel mogelijk in de videotheek de dienst te draaien van drie uur 's middags tot middernacht. Daardoor kon hij vroeg opstaan om te schrijven voor hij weer aan het werk ging. Normaal gesproken had hij een tempo van een bladzijde of twintig in de veertien dagen, 'schrijven, herschrijven, omgooien'. Dit derde boek heeft hem vijftien maanden gekost. Met inachtneming van zijn opzegtermijn van twee weken kon hij eindelijk zijn baantje eraan geven. 'Ze wisten bij Videosmith waarmee ik bezig was, het was geen enorme verrassing voor ze.'

Hogan heeft niet met mensen van de FBI gesproken, met geen enkele agent. 'Ik heb het zelfs niet eens geprobeerd. Ik ken niemand bij die dienst en ik was eigenlijk ook bang dat, wanneer ik zou vragen wat iemand in die of die situatie zou beslissen of doen, het antwoord op de een of andere manier mijn vermogen zou beïnvloeden of aantasten om dat op mijn eigen manier aan de lezer over te brengen.'

Is het inderdaad 'een publiek geheim', zoals hij in zijn proloog schetst, 'dat het Federal Bureau of Investigation een eigen afdeling heeft in een psychiatrische kliniek die gelegen is op een uitgestrekt landgoed in Chapel Hill, North Carolina'?

Hogan: 'Ik denk het wel. Ik kan het niet bewijzen, ik wist het eerlijk gezegd niet zeker toen ik het opschreef, maar ik meen uit een paar reacties te kunnen opmaken dat er zoiets bestaat. Niet precies zoals het instituut in het boek voorkomt en niet op die locatie, maar ergens anders en in een vergelijkbare vorm.'

Een vriend van Hogan, die voor de regering heeft gewerkt, 'maar niet voor de FBI', heeft hem geholpen toen hij op zoek was naar details over wapens. 'Hij heeft alle passages steeds doorgelezen, gecontroleerd of de feiten klopten.'

- Waarom heeft hij zijn patstelling gesitueerd op een berghelling in het dunbevolkte Montana?

'Voornamelijk vanwege de vele neo-nazi-groeperingen die daar actief zijn en het daar sluimerende verzet tegen elk ingrijpen in het bestaan van het vrije individu. Er is daar een gewelddadige oppositie tegen instanties van bovenaf, tegen de staat die het waagt wetten uit te vaardigen, een regering die ongewenste maatregelen doorvoert. Dat stuit allemaal bijna automatisch op verzet. Vooral de bewoners van de noordelijke gedeelten van Idaho en Montana zijn sterk gekant tegen inmenging. Het is paradoxaal, er zijn daar weinig minderheden, maar toch is er sprake van een diep geworteld racisme. Ik heb me er verder niet al te sterk in verdiept, omdat het zo'n onsmakelijk onderwerp is. Ik wilde niet dat het boek in het teken van die onzindelijke vormen van vreemdelingenhaat zou komen te staan, maar wel dat racisme een element zou zijn, dat de FBI-agent die de operatie leidt ermee geconfronteerd zou worden.'

Hogan is niet in Montana geweest, waar hij zijn negen dagen durende patstelling geeft gesitueerd die tot een enorme escalatie zal leiden. 'Ik had er het geld niet voor en ook geen tijd.' Tijdens een promotietournee zal hij mogelijk de omgeving van zijn plaats van handeling alsnog aandoen. Hij heeft de afgelopen veertien dagen gesigneerd in Massachusetts en daarbuiten, hij moet naar Washington en Idaho en daarna zal de actieradius, vermoedt hij, vanzelf groter worden.

Hogan, die niets van Grisham heeft gelezen, heeft er geen moeite mee dat de uitgever hem in één adem noemt met zijn ongekend succesvolle landgenoot. 'Zo'n vergelijking is alleen maar handig. Je laat het publiek ermee weten dat ik ook een spannend boek hebt geschreven, a good read. Grisham schrijft natuurlijk over advocaten en rechtszaken, thematisch gezien is er geen enkele overeenkomst, maar hij is Doubleday's best verkopende auteur. . . We hebben hebben dezelfde redacteur, vandaar misschien die slogan.'

Er is een gezegde dat een schrijver in New York koning is, en in Hollywood hofnar. New Line Cinema heeft plannen The Standoff te gaan verfilmen (goed beschouwd een eigenaardige kringloop: een auteur schrijft, beïnvloed door de cinema, een boek dat op zijn beurt weer wordt verfilmd).

Hogan heeft, als kersvers fulltime schrijver, met nogal wat moeite een eerste versie weten te voltooien van het filmscenario op basis van The Standoff. In januari had hij het af, maar bij de maatschappij waren ze niet helemaal tevreden. Er werkt nu iemand anders aan, in filmkringen aangeduid als een script washer of script doctor. Wilde Hogan, ondanks alle risico's - de meeste schrijvers wagen zich niet aan dat 'vak apart' - het toch per se zelf proberen?

'Absoluut. Een week nadat het boek was verkocht, lunchte ik met mijn agente. Ze vertelde dat verschillende filmmaatschappijen belangstelling hadden. Ik heb haar verteld hoe graag ik het scenario wilde maken. Die voorwaarde maakte uiteindelijk deel uit van de deal. Maar ik geef toe, het was moeilijker dan ik dacht. Ik moest mijn eigen werk zó enorm indikken. . . Toen ik The Standoff schreef, kon ik elke geschikte inval op een logische manier en zo goed mogelijk gaan zitten uitwerken. Dit was bijna helemaal het omgekeerde: je moest bijna alles zien weg te laten, terug naar de essentie van de plot en de hoofdpersonen. Er is heel veel tijd in gaan zitten. Ik mocht wel nog een nieuwe poging doen, maar ik zou dan veel te lang bezig met steeds datzelfde verhaal. Het is overigens niet zeker dat de film er komt. Een regisseur is er nog niet, er is nog geen cast.'

- De maatschappij heeft u volgens de uitgever een miljoen dollar betaald, maar volgens de 'Boston Globe' gaat het om vierhonderdduizend dollar.

Hogan: 'Ik heb ongeveer betaald gekregen wat de krant schreef. Als de film in produktie wordt genomen, wordt het bedrag inderdaad aangevuld tot ongeveer een miljoen.'

Ondanks al het tromgeroffel van zijn uitgever heeft hij nog niet veel interviews gegeven, maar 'wel meer dan voor ik het boek schreef'. Hij is te gast geweest in de Today show, NBC's populaire ontbijt-tv-programma en heeft telefonisch vragen beantwoord voor een radiostation in San Francisco en een zender in Boston.

Hij is bezig met een opzet, de plot, voor een tweede boek, weet al zo'n beetje wat dat gaat worden. Hij hoeft er ook ditmaal niet voor te reizen, ook nu moet de meeste informatie in de bibliotheek of de videotheek te vinden zijn. De vastigheid van een contract heeft hij ondanks Doubleday's offensief niet, de uitgever neemt alleen een optie. Hun tweede Grisham heeft geen enkele zekerheid dat ook dit tweede boek door hen zal worden uitgegeven.

- Kreeg hij het idee voor 'The Standoff' tijdens de zeven weken durende belegering van de boerderij van sekteleider David Koresh in Waco, Texas, die in april 1993 eindigde met de dood van een kleine negentig mensen?

Hogan: 'Nee. Die vond plaats toen ik al twee maanden aan het schrijven was. Ik kreeg meteen wel een hoop bruikbare informatie door in de schoot geworpen. Je zou kunnen zeggen dat ik de enige was in het hele land die baat had bij dat drama.'

STACEY KEACH, de acteur die ooit Mickey Spillane's klassieke supermacho Mike Hammer speelde in een ook in Nederland uitgezonden tv-serie, doet zes uur over het voorlezen van een door Hogan zelf bekorte versie. Het audiobook beslaat vier cassettes, waarmee ook die flank van de markt vast gedekt is. Met het oog op de introductie, deze maand, van de Engelse editie van The Standoff hebben boekverkopers in het Verenigd Koninkrijk bedrukte T-shirts en blauwe petjes met FBI erop toegezonden gekregen. Deze week is ook de Nederlandse vertaling uitgekomen, De Confrontatie. De uitgever, Torenboeken, geeft zich eveneens over aan wat stuntwerk: 'Niet goed? Geld terug' Tot zes weken na aankoop kan een teleurgestelde lezer, mits hij schriftelijk (en uiteraard vergezeld van de kassabon) het waarom van zijn onvrede toelicht, het aankoopbedrag van ¿ 34,90 terugkrijgen.

Toeval? Een paar dagen na het vraaggesprek in Boston brengt de Chicago Tribune een bericht over de nasleep van een uit de hand gelopen belegering van de blokhut van een blanke separatist in het dunbevolkte Idaho, buurstaat van Montana, in 1992. Daarbij vielen drie doden nadat de verdachte om wie alles begonnen was, een dagvaarding aan zijn laars had gelapt en de zaak escaleerde. Zie tot in details The Standoff. Een rechterlijk onderzoek, aldus het bericht, wees uit dat er geblunderd was en dat zekere FBI-agenten niet vrijuit gingen. 'Poor management', luidde het oordeel, er was te overhaast ingegrepen. Maar niemand zal worden vervolgd en ontslagen zullen evenmin vallen.

Soms kent de werkelijkheid een iets andere afloop dan het boek.

Dit is de tweede aflevering van een serie die is gewijd aan Amerikaanse schrijvers van misdaadboeken. Het eerste interview, met het echtpaar Kellerman, verscheen in Vervolg van 20 mei.

Meer over