Een bloeiende tak

DE kantonrechters, de grutters van het recht, dreigen te worden opgeslokt door een justitiële supermarkt. Dit gevaar ligt al op de loer sinds in 1986 het startschot viel voor de herziening van de rechterlijke organisatie....

Nu is het acuut. Ondanks een negatief advies van de Raad van State wil minister Sorgdrager de 61 kantongerechten laten samensmelten met de negentien arrondissementsrechtbanken. De toegang tot de rechter moet duidelijker zijn. Dat is het voornaamste en op zichzelf wel te prijzen motief. De weg naar de rechter is veelal een zoektocht in een doolhof. Eén loket voor alle procedures, één gerecht in eerste aanleg, kan aan de verbrokkeling een eind maken.

Een groot deel van de administratieve rechtspraak is al bij de gewone rechtbanken ondergebracht. Opheffing van de kantongerechten staat nu op de agenda.

Het protest van de kantonrechters vond dovemansoren bij opeenvolgende ministers van Justitie en beleidsambtenaren. Maar het verzet tegen de integratie is terecht. Niet omdat de kantonrechters hun zelfstandigheid moeten inleveren en moeten meedraaien in een logge, hiërarchisch bestuurde en nogal bureaucratische organisatie. Zwaarwegender is de vrees dat de kwaliteit van de rechtspraak eronder te lijden zal hebben.

De 160 op 61 kantongerechten werkzame rechters zijn er trots op dat ze hun zaakjes voor elkaar hebben. Hun gezamenlijke produktie ligt rond de 650 duizend zaken per jaar. Zij werken efficiënt en snel. Zij hebben geen achterstanden. De kantongerechtsprocedure heeft een lage drempel en is voor de rechtzoekende doorgaans minder geldverslindend omdat bijstand door een advocaat er niet verplicht is. Dat kantonrechters tevreden 'klanten' hebben, blijkt uit het lage percentage hoger beroepen.

Toen de plannen voor de integratie werden gepresenteerd, klonken de argumenten daarvoor plausibel. Maar voorwaarde voor succes was uiteraard dat de rechtbanken waarin de kantongerechten zouden opgaan, goed zouden functioneren. Daarvan is nog geen sprake.

Rechtbanken kampen door het stormachtig gegroeide aantal zaken met achterstanden en permitteren zich desondanks een tergend traag werktempo. De capaciteit is zeker niet toereikend om het grote aantal zaken van de kantongerechten erbij te nemen. Volgens de Raad van State zal integratie tot chaotische toestanden leiden.

Het goede van de kantonrechtspraak kan door - voortijdige - integratie teloorgaan. Het is te hopen dat het parlement notie neemt van de alarmsignalen. Een bloeiende tak van het rechtsbedrijf mag niet verdorren in onbeheersbare mega-rechtbanken.

Meer over