Een beter land

Hoe komt een meisje uit Punjab op een school in Den Haag terecht en wie profiteren er van deze ‘handel’ in buitenlandse studenten?...

Door Merijn Rengers en Ianthe Sahadat

Ik heb een beter land voor je – dat zei de Indiase studieadviseur in de zomer van 2008 tegen de 25-jarige Sreekala. Nederland, daar moet je heen.

Ze had nog nooit van Nederland gehoord.

Een vriendin had tegen haar gezegd dat ze met haar buitenlandse studieplannen langs moest gaan bij de Further Education Group – The Gateway to Europe. Aardige mensen, zei de vriendin. Met goeie contacten.

En dus stond ze daar, in het kantoortje in Chandigarh, de moderne en in beton gegoten hoofdstad van de Noord-Indiase provincie Punjab. De man achter de balie was een Indiër, en hij sprak haar aan in het Hindi. De ambitieuze Indiase rechtenstudente vertelde hem dat ze in Australië, Engeland of Canada wilde studeren. Dat was goed voor haar toekomst en die van haar familie.

U bent hier op de juiste plaats, antwoordde hij. Al had hij een beter land voor haar. De man pakte een map en liet Sreekala foto’s zien van een vijver omringd door exotische grijze gebouwen: de Hofvijver. En een plaatje van rode en gele bollenvelden. ‘This is the Netherlands’, zei hij.

Dat klonk goed. Iedereen ging al naar Engelstalige landen om te studeren. Sreekala wilde wel iets origineels.

Haar ouders betaalden het collegegeld van de opleiding en een aantal maanden kost en inwoning vooruit.

Klein en plat
Het enige dat ze voor vertrek wist over Nederland was dat het een klein en plat land was – kleiner zelfs dan de deelstaat Punjab, en met minder inwoners. Ze spraken er een moeilijke taal, volgens de bemiddelaar. Maar met Engels kon ze er ook terecht, dus een probleem zou dat niet zijn.

Op het kantoortje kreeg Sreekala een lijst te zien van alle officieel goedgekeurde opleidingen in Nederland. Alleen voor een van deze instituten kon zij een studentenvisum krijgen. Vrijwel alle reguliere Nederlandse universiteiten en hogescholen stonden op de lijst, net als een aantal particuliere onderwijsinstellingen.

Deze is wel wat, zei de bemiddelaar, en hij wees op een universiteit in Den Haag met een naam die klonk als een klok: EUPE, of voluit: European University for Professional Education.

Ze kon er een bachelor halen in business administration. Bovendien vroeg EUPE van alle scholen in Nederland het laagste collegegeld, zo’n 10 duizend euro per jaar, en de school hanteerde een eigen Engelse toets in plaats van de gebruikelijke IELTS (International English Language Testing System).

Chinezen
Drie maanden later startte Sreekala in Den Haag haar opleiding. Zij was niet de enige. Via de Further Education Group (FE Group) en andere bemiddelaars schreven zich in de afgelopen twee jaar meer dan 200 mensen in bij de European University for Professional Education. Punjaben, maar ook Indiërs uit andere delen van het land, Pakistanen, Filipino’s en Chinezen.

Net als Sreekala staan talloze welgestelde Indiërs en andere Aziaten te popelen om een Europees diploma te halen. Bemiddelingsbureaus (met lokale kantoren en medewerkers in Azië en hoofdkantoren in Nederland) en scholen spelen gewiekst in op deze vraag.

De Immigratiedienst geeft visa af voor de studenten en de inspectie controleert de scholen. Maar soms gaat het mis – zoals nu bij de EUPE, die haar deuren moest sluiten voor niet-Europese studenten – en dan is de vraag: waar blijven deze studenten als geen enkele partij verantwoordelijkheid draagt?

Wat Sreekala destijds niet wist, was dat zij van levensbelang was voor de EUPE. De school was dan wel officieel goedgekeurd door de Nederlandse overheid, maar had in de jaren daarvoor diverse malen op de rand van de afgrond gebivakkeerd. Het was aan de niet aflatende energie en het optimisme van de directeur, oud-basketbalprofessional en docent Glinder Torain, te danken dat de school nog steeds bestond. Torain had onder meer een tweede hypotheek op zijn woning genomen om de opleiding van een faillissement te redden.

Torain had echter één groot probleem. Hij was dan wel directeur en eigenaar van een officiële opleiding, maar studenten had hij nauwelijks. In het verleden draaide de school op diplomatenkinderen en Nederlandse studenten die in het Engels les wilden krijgen, maar die bleven de laatste jaren weg. Glinder Torain moest elders op zoek naar betalende studenten.

Zo was hij terechtgekomen bij het bemiddelingsbureau FE Group, dat kantoren had in Voorburg en in India. Hij deed zaken met Pim V. – Mister Pim voor zijn Indiase collega’s. V. was een Nederlander die na een loopbaan als internationaliseringsmedewerker bij diverse hogescholen voor zichzelf was begonnen.

Mister Pim had een Indiase compagnon, Gagan Sahni. Die bemiddelde, samen met zijn vrouw, tussen Indiase studenten en opleidingen in het Westen. De European University for Professional Education was, onder meer dankzij het lage collegegeld, een goede uitbreiding van het pakket dat V. en Sahni konden bieden.

Omdat de EUPE omhoog zat, betaalde de opleiding per aangemelde student een stevige commissie aan de FE Group. Die kon oplopen tot meer dan 2.500 euro per klant, een bedrag dat volgens de FE Group ook door andere scholen werd betaald.

Het eerste jaar liep de samenwerking vlekkeloos. Torain hielp Mister Pim en Sahni, door zijn lage collegegeld en zijn soepele toelatingseisen. Mister Pim en Sahni hielpen Torain op hun beurt door veel studenten zijn kant op te sturen.

Akkefietjes
Het duurde een jaar voordat de eerste akkefietjes zich aandienden. Het begon ermee dat er drie Indiase EUPE-studenten begin 2009 door de Vreemdelingendienst werden opgepakt. Het drietal was nog geen 24 uur in Nederland en moest zich nog bij de Immigratiedienst melden om het studentenvisum in orde maken.

Toen de politie toevallig het huis waar zij verbleven binnenviel en hen aan de tand voelde over de opleiding die zij zouden gaan volgen, was de aandacht op de European University for Professional Education gevestigd.

Kort daarop deden drie Nepalezen aangifte van oplichting door de EUPE. Het drietal was na een aantal omzwervingen terechtgekomen op de school van Torain, en zat vol frustratie. De school rammelde, verklaarden zij in het strafdossier dat is ingezien door de Volkskrant. Er waren weinig studenten, nog minder docenten, en ze kregen niet de opleiding die zij hadden verwacht.

Toen in diezelfde tijd bij een wasserette in Den Haag een EUPE-student zonder werkvergunning werd aangetroffen, leek het de Haagse politie zonneklaar te zijn. Het had er alle schijn van dat er bij EUPE een handig spelletje werd gespeeld, met als doel het naar Nederland verschepen van goedkope en illegale Indiase werkkrachten. De dekmantel zou daarbij de school zijn, die de Indiërs op een studentenvisum naar Nederland kon halen.

Het was het begin van een strafdossier met zware beschuldigingen: mensenhandel en -smokkel, witwassen, oplichting. En voor deze zware delicten wilde en mocht de politie zware onderzoeksmiddelen inzetten. Het verzoek om de telefoons en de e­mail van V., Torain en Sahni te tappen, werd zonder problemen gehonoreerd.

Kort daarop hadden de rechercheurs beet. Zij onderschepten een e­mail van Sahni aan Mister Pim, waarin eerstgenoemde zich beklaagde over de gang van zaken in Nederland:

‘Beste Mister Pim,

Ik ben verbaasd over wat er gebeurt in Nederland. Een aantal Indiase studenten maakt problemen en verzint verhalen (). Ik weet niet wat er aan de hand is in Nederland en ik weet niet wie die studenten aan het opjutten is, maar het is niet goed.’

V. antwoordde daarop het volgende:

‘Beste Gagan,

Ik snap dat je je hoofd laat hangen, maar laten we samen doorvechten. Laat alsjeblieft niet trots of een slecht gevoel dit succesvolle bedrijf in de weg staan. Het is allemaal mijn fout. () Ik had eerder moeten reageren, maar hebzucht vertroebelde mijn blik. () Studieadviseurs zoals wij zijn verdacht in Nederland. Zelfs de suggestie dat wij studenten te veel bemiddelingskosten in rekening brengen is al genoeg om ons op een zwarte lijst te doen komen.’

Daarna zette hij tegenover Sahni zijn strategie uiteen, onwetend van het feit dat de digitale recherche zou meekijken in zijn mailbox:

‘Slacht de koe nog niet, ook al heeft hij je getrapt. Laten we de koe gewoon geruststellen zodat we haar vervolgens verder kunnen uitmelken. () Dus laten we EUPE leegmelken zo veel als mogelijk en de school dan in oktober laten sterven. Zodra we stoppen met het leveren van studenten gaat de school nog binnen een jaar failliet.’

Meer aanwijzingen had justitie niet nodig. Er lagen aangiften, er was illegale huisvesting en illegale arbeid geconstateerd, en betrokkenen mailden over het uitmelken van de opleiding. Het was tijd voor actie.

Op 16 oktober werden Mister Pim en Torain door de politie van hun bed gelicht. Torain had op dat moment meer dan 56 duizend euro in contanten op zak – geld dat hij van de ouders van zijn studenten had ontvangen voor huisvesting en de opleiding.

Niets is wat het lijkt, zeggen Pim en Sahni driekwart jaar later in een gesprek met de Volkskrant. De onderschepte e-mails, die een belangrijke rol spelen in het justitieonderzoek naar mensenhandel en de veroordeling van de school door de Onderwijsinspectie, waren niet zo bedoeld. Natuurlijk was het niet de bedoeling om de EUPE te verzuipen met studenten.

Het zat anders. Zij waren boos op Torain omdat die zonder hen te raadplegen het collegegeld met 2.000 euro had verhoogd, vertellen zij eensgezind. In de daaropvolgende woede hadden zij boze mails uitgewisseld, en die waren een eigen leven gaan leiden. Maar met Torain was de band allang weer goed. En in een mailbox zijn altijd wel gekke mailtjes te vinden, zeggen ze. Kijk maar eens in je eigen inbox.

Nachtmerrie
Bemiddelaar Gagan Sahni heeft sinds 16 oktober het idee dat hij in een nachtmerrie leeft. Hij had 29 studenten klaarstaan om op het vliegtuig naar Den Haag te stappen, toen Torain werd opgepakt. De studenten hadden meer dan 150 duizend euro naar hem overgemaakt, die hij – na inhouding van zijn provisies – had doorgeboekt naar Nederland.

Het geld staat sindsdien op een door de Nederlandse justitie geblokkeerde rekening, en van de beloofde snelle afhandeling van de zaak is niets terechtgekomen. Niemand kan nu bij het geld. En leg maar eens uit aan 29 welgestelde families in Punjab dat zij wel betaald hebben, maar daarvoor niets terugkrijgen. De speren en knuppels hebben ze nog net niet uit de kast gehaald, maar veel scheelt het niet. En als de Indiërs een zaak tegen hem beginnen, kan hij zomaar twee jaar in voorarrest verdwijnen – heeft zijn advocaat gewaarschuwd.

Sahni is daarom vorige maand naar Nederland gevlogen – met het plan niet weg te gaan voordat deze kwestie is opgelost. Hij stond al, samen met Pim, voor de deur bij Harm Brouwer, de hoogste baas van het Openbaar Ministerie. Maar ondanks het indrukwekkende pak papier, brieven van de ambassade, en een vonnis van het Hooggerechtshof in Punjab, wilde Brouwers hem niet ontmoeten.

Sahni en Pim doen er alles aan om de Indiase studenten, zowel degenen die al in Nederland zijn als de wachtenden in Punjab, elders in Europa onder te brengen. Onder meer in Hongarije, waar het duo goede contacten heeft.

Slechte film
Sreekala en veel andere EUPE-studenten wanen zich sinds de aanhouding van Torain in een slechte film. Ze kwamen naar Nederland voor een goede opleiding, om een diploma te halen. Nu, twee jaar later, is de school die zij bezochten niet langer toegankelijk (niet voor hen als niet-EU-burgers in elk geval), is hun geld verdwenen, zijn hun studieresultaten betekenisloos zonder papiertje en hebben ze juridisch geen poot om op te staan. Ze kwamen hier tenslotte op eigen risico en destijds mocht de school hen gewoon aannemen. Pech, grote pech – meer is het niet, in de ogen van het ministerie van Onderwijs. De plicht om deze studenten te helpen, heeft de overheid niet.

Sreekala heeft het al zo vaak uitgelegd, sinds het begin van de strafzaak tegen haar school en het bemiddelingsbureau: wij zijn geen verhandelde stakkers, maar kinderen van rijke ouders die een diploma in Nederland wilden halen. In maart was ze even terug in Chandigarh om haar familie te bezoeken. Al haar vrienden, met wie ze twee jaar terug nog studeerde, werken inmiddels als magistraat bij het gerechtshof of hebben een andere goede baan. Toen was ze nog trots op hen, maar inmiddels is ze vooral jaloers. Misschien is India wel een beter land dan Nederland.

Dit verhaal is gebaseerd op vertrouwelijke stukken, onder meer uit het strafdossier, en op gesprekken met betrokkenen. Sreekala heet anders, maar vreest voor haar verblijfsstatus. Van Torain wordt op zijn verzoek de volledige achternaam vermeld.

Strafzaak European University
Het ministerie van OCW kondigde begin juni aan dat de European University in Den Haag niet langer het predicaat van een officieel erkende hbo-opleiding mag dragen. Officieel zou de school te slecht georganiseerd zijn, maar op de achtergrond speelt de lopende strafzaak tegen de directie een belangrijke rol. In deze zaak worden de directeur en een bemiddelaar beschuldigd van mensenhandel, witwassen en oplichting.

Een direct gevolg van de intrekking van de erkenning is dat de meer dan 200 Aziatische studenten van de school op korte termijn het land uit moeten, of zich moeten inschrijven op een wel erkende opleiding.

De studenten, die vrijwel zonder uitzondering in Den Haag wonen, dreigen hun studiepunten te verliezen en moeten waarschijnlijk opnieuw Engelse toetsen doen, of toelatingsexamen. Ze voelen zich opgelicht door de school, door Nederland, door de bemiddelaars die hen hierheen haalden. Ondertussen dreigt uitzetting, omdat hun visa niet worden verlengd.

Het ministerie, de FE Group en scholen in de omgeving proberen de studenten te helpen, maar beklemtonen alle dat zij daartoe niet verplicht zijn en geen garanties kunnen geven. Over het verloop van de mogelijke strafzaak tegen de school of de FE Group is nog niets bekend. Het OM reageert niet inhoudelijk als een zaak nog lopende is.

Ondertussen proberen 26 studenten vanuit India hun aanbetaalde collegegeld terug te krijgen. Justitie legde beslag op het geld, voordat de studenten naar Nederland afreisden.

Meer over