'Een 10 voor de muziek. Nee, een 11'

Morgenstimmung van Grieg, het Surinaamse Onze Vader, Gezang 293 Wat de toekomst brengen moge; Pieter de Jong, organist van de Emanuelkerk in Haarlem-Noord en begeleider van uitvaarten in Heemstede en Driehuis-Westerveld, vond de plechtigheid in Delft 'stijlvol, indrukwekkend'....

Bij het lied van prinses Christina zat De Jong wel even te denken van 'waar moet dat heen', maar de prinses deed het met 'overgave'. En bij de gemeentezang, vond De Jong, speelde de organist beter dan bij de uitvaart van prins Claus, toen de zang van gekroonde hoofden lelijk door elkaar sopte. 'Ik denk dat hij op zijn duvel heeft gehad.'

De organist Dirk van Vliet uit Alphen aan de Rijn - hij heeft dertig jaar begrafenissen gedaan met als instelling 'probeer het gezellig te houden' - vond de plechtigheid in Delft 'muzikaal wisselvallig', maar zijn collega Jan Stolk uit Groot Ammers was 'tevreden'.

De organist Stolk, dirigent van de Credo Singers in Rotterdam en voormalig samensteller van het NCRV-radioprogramma U zij de Glorie, deed 's avonds voor de bijzetting nog een uitvaart in Nieuw-Lekkerland. Hem werd verzocht te werken met het liedboek van de Nederlandse Hervormde Kerk. 'Je moet die dingen overlaten aan de familie', vindt hij. De bijzetting van prinses Juliana vond hij 'losser'. Maar aan de andere kant zag hij 'hoe de kerk zich in bochten wringt'. Per Gynt hoeft echt niet voor mij', zegt Stolk. 'Dan had ik liever Bach gehad, en dan ben ik benieuwd wat een rechtlijnige man als Willem Vogel daarvan vindt.'

Willem Vogel, ex-organist van de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied en van de Oude Kerk, waar hij zich in de voetsporen bewoog van de grote Sweelinck en Hurlebusch, zegt met Grieg 'moeite' te hebben gehad. Niettemin kent hij de plechtigheid een 10 toe. 'Nee, een 11. Als muzikale prestatie had het toch niveau.'

Zelfs de volkscanon Dona nobis pacem, altijd verraderlijk, klónk. Vogel: 'Knap van die dirigent Vermunt om gewoon voor de kansel te gaan staan, met zijn koor als tweede stem. De gemeente was sterk in dit werk. De Tweede-Kamerleden, koning Juan Carlos, ze deden allemaal hun mond open.'

Na het solo-optreden van prinses Christina en het Residentie Bach Orkest resteerden gevoelens van twijfel. Vogel: 'Ik heb er behalve de eerste regel niets van verstaan. Verder was het uitstekend.' Stolk, in Groot Ammers: 'Af en toe ging ze een andere kant op, maar knap dat dit geluid uit die hoek komt.' De Jong in Haarlem: 'Ik heb het ook wel meegemaakt, dat familie of kennissen gaan zingen. Ze zien het soms als hun plicht. Niet iedereen is er gelukkig mee. Ik werk in zo'n geval liever met een zangeres als Sylvia Leentvaar, die heeft ervoor gestudeerd.'

Sylvia Leentvaar, freelance-zangeres in Den Helder, en nu en dan betrokken bij uitvaarten, vond het zingen van Christina 'dapper'. Leentvaar: 'Aandoenlijk. In het tweede couplet kwam ze er beter in. Iedereen zal er wel lovend over zijn, maar of het zo nodig moet, ik weet het niet.'

Van Vliet in Alphen aan den Rijn: 'Het is ontroerend dat je voor je moeder gaat zingen. Maar het is niet professioneel.' Leentvaar: 'Mijn moeder heeft me gewaarschuwd: Als ik overlijd, dan ga jij niet zingen. Maar Juliana heeft die keus gemaakt.'

Leentvaar: 'Ik denk dat ze van gemakkelijk te begrijpen muziek hield. Ik kreeg ook kippenvel van Per Gynt. Maar bij Satie dacht ik Wat krijgen we nou. Zoiets als Angel of Hope, met die harp, toen ze de kelder in gingen, dat verwacht ik ook niet.'

Van Vliet: 'Dat was wel een goed arrangement. Heel verstandig om dat koor Noe, noe, noe te laten doen. Dat is beter dan Na, na of Nu, nu, want daar gaan zangers bekken van trekken.' Van Vliet vindt dat Bas de Vroome, de Delftse organist, erin begint te komen wat Oranje-begrafenissen betreft. 'Voortreffelijke vent. Maar het blijft kiezen tussen de ruimte van een kerk en de correctheid van je tempo. Bij dat laatste komt de gemeente nooit op tijd, en bij het eerste moet je maar zien waar je uitkomt.'

Stolk: 'Ik heb laatst in die Nieuwe Kerk nog het Kerstconcert gedirigeerd. De akoestiek valt niet mee.' Van Vliet: 'Wij organisten zijn allemaal volksmenners.' Vogel, in Amsterdam: 'Wat ik erg vind aan de buitenmuziek, is dat ze al die christelijke liederen tegenwoordig in vierkwartsmaat spelen, als loopliedje. Daar moeten ze gevangenisstraf op zetten.' Van Vliet: 'Ik heb moeten wennen aan die marsen, maar de mensen hebben nu eenmaal twee benen.'

Leentvaar: 'Over het geheel miste ik het aangrijpende gevoel, zoals bij Claus.' Van Vliet (81): 'Ik ben een gelukkig mens vandaag, het deed me deugd.'

Meer over