Ecuador en Peru gaan grensgeschil bespreken

Ecuador en Peru hebben zich bereid verklaard vanavond in Rio de Janeiro besprekingen te beginnen over een vreedzame oplossing van hun escalerend grensconflict in het Condor-gebergte....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Peru heeft toegezegd vice-minister van Buitenlandse Zaken Eduardo Ponce te sturen. Het wordt het eerste officiële contact sinds het begin van de schermutselingen op 9 januari. De besprekingen staan onder auspiciën van de vier zogeheten garantielanden Brazilië, de VS, Chili en Argentinië. Zij zien toe op de naleving van het Protocol van Rio, dat al in 1942 een eind had moeten maken aan grensgeschillen tussen Ecuador en Peru.

Hoewel de druk van de internationale gemeenschap op Peru en Ecuador toeneemt om hun conflict vreedzaam op te lossen, gingen de strijdende partijen gisteren gewoon door met hun voorbereidingen op een totale grensoorlog.

De Ecuadoraanse regering voerde maandag een oorlogsbelasting in. Ambtenaren moeten twee dagen salaris inleveren. Beide landen sturen versterkingen naar het front. Het militair oppermachtige Peru dirigeerde tanks, duizenden militairen, zwaar geschut en een groot deel van de vloot naar de havenstad Tumbes en andere steden dicht bij het front.

De Peruaanse stad Iquitos, ruim 200 kilometer van het strijdgebied, werd zondagavond verduisterd om de 170 duizend inwoners voor te bereiden op een eventuele aanval van de Ecuadoraanse luchtmacht. De autoriteiten van Ecuadoraanse dorpen en steden in de buurt van het strijdtoneel namen soortgelijke voorzorgsmaatregelen. Peruaanse en Ecuadoraanse dorpen bij de omstreden junglestrook worden ontruimd, voor het geval de gevechtshandelingen zich verder uitbreiden.

De grens in de conflictzone ligt niet vast. Toen eind jaren veertig met luchtfoto's de rivier de Cenepa werd ontdekt, bleek de krachtens het Protocol vastgestelde territoriumafbakening over een afstand van 78 kilometer op problemen te stuiten. Ecuador noemde het Protocol in 1950 onuitvoerbaar, de demarcatiecommissie staakte haar werk en het conflict was geboren. Ecuador streeft naar zeggenschap over de Cenepa. Daarmee krijgt het land toegang tot de Amazone-rivier.

De grensafbakening is zo onduidelijk dat zowel Peru als Ecuador beweert dat de strijd zich op eigen grondgebied afspeelt en dat de tegenpartij de agressor is. Evenmin duidelijk is wie het conflict is begonnen en hoeveel slachtoffers er inmiddels zijn gevallen. De Peruaanse autoriteiten melden nauwelijks iets over het verloop van de strijd. Ecuador daarentegen meldde gisteren het neerhalen van een tweede vijandelijke helikopter.

De controverse over het stuk van 384 vierkante kilometer bergachtig oerwoud bij de rivier de Cenepa dateert al uit 1942, toen Ecuador en Peru na een burenoorlog in het zogeheten Protocol van Rio hun nieuwe territoria afbakenden. Peru annexeerde de helft van Ecuador, maar de exacte grens in het Condor-gebergte werd nooit vastgesteld.

Elk jaar, rond de verjaardag van het Protocol van Rio op 29 januari, lopen de spanningen op tussen beide landen. Zowel Ecuador als Peru hebben in het verleden de verjaardag aangegrepen om met provocaties de soevereiniteitsclaims op het omstreden gebied te benadrukken.

In 1981 kwam het ook tot militaire confrontaties, maar het grensgeschil bleef sindsdien beperkt tot retoriek in de hoofdsteden en wat pesterijtjes over en weer aan de grens. De huidige schermutselingen in de Cordillera del Cóndor houden al vijf dagen aan en zijn de bloedigste sinds de ondertekening van het Protocol.

Over de oorzaken van het conflict wordt druk gespeculeerd. Het omstreden niemandsland is waarschijnlijk rijk aan olie, goud, zilver en uranium. Aan de Ecuadoraanse kant wordt jaarlijks al ongeveer tien ton goud gedolven. Ecuadoriaanse energiecommissies hebben in het Condor-gebergte de aanwezigheid van een onbekende hoeveelheid uranium en olie vastgesteld.

Politieke motieven en nationalistische sentimenten kunnen aan weerszijden ook een rol spelen. Volgens de Ecuadoraanse media probeert de Peruaanse president Fujimori zijn herverkiezing op 8 april veilig te stellen door de bevolking massaal te mobiliseren tegen de gemeenschappelijke vijand. Erg waarschijnlijk is dat echter niet, omdat Fujimori al een straatlengte voor ligt op zijn naaste rivaal Perez de Cuellar, de voormalige secretaris-generaal van de VN. Van enige controverse tussen de Peruaanse strijdkrachten en Fujimori is bovendien geen sprake. Sinds zijn verkapte staatsgreep in april 1992 werkt de president innig samen met zijn generaals.

Veel Peruanen zien Quito als de boosdoener. De bejaarde president Sixto Durán Ballén van Ecuador kampt al weken met stakingen en andere vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid. Hij zou de confrontatie met het buurland hebben gezocht om de eenheid onder de Ecuadoranen te herstellen. Vooralsnog lijkt hij daarin geslaagd. Toen hij vrijdagavond op de televisie de noodtoestand afkondigde werd hij geflankeerd door generaals en de leiders van de politieke oppositie.

Grensoorlogen en -geschillen zijn niets nieuws in Latijns Amerika. Sinds het einde van de negentiende eeuw zijn er op het continent bloedige veldslagen geleverd om de geografische afbakeningen tussen buurlanden in Zuid- en Midden-Amerika opnieuw vast te stellen. De laatste decennia zijn enkele sluimerende grensconflicten echter vreedzaam en na internationale bemiddeling opgelost. Argentinië en Chili legden hun geschillen over het Beagle-kanaal en een stukje Patagonië bij; Honduras en El Salvador bereikten onder auspiciën van de VN in 1992 een akkkoord over een nieuwe grens, nadat ze er in 1969 nog drieduizend militairen en burgers waren gesneuveld in de zogeheten 'voetbaloorlog'. Guatemala erkende in 1991 de Britse ex-kolonie Belize, maar heeft formeel nog steeds geen afstand gedaan van de aanspraken op het buurland.

Meer over