Column

Economisch herstel is ook een erezaak

In het tv-programma Nieuwsuur toonden de bestuursvoorzitters van de vier grootbanken zich onlangs weer eens aan het volk. Zij beloofden dienstbaarheid aan de klant en bedankten de belastingbetaler nogmaals voor het door de crisis helpen van hun instelling. Twitter vond het allemaal maar saai en nietszeggend.

Het salaris van ING-topman Ralph Hamers is 1,6 miljoen euro, onthulde hij bij Nieuwsuur. Beeld anp
Het salaris van ING-topman Ralph Hamers is 1,6 miljoen euro, onthulde hij bij Nieuwsuur.Beeld anp

Dat veranderde toen de heren naar hun salaris werd gevraagd. ING-topman Ralph Hamers onthulde met 1,6 miljoen euro de grootverdiener van het gezelschap te zijn. Om daar binnen een minuut aan toe te voegen het dus niet voor het geld te doen, maar toch vooral voor de eer. Kijk, daar kon Twitter wat mee.

Feitelijk heeft Hamers gelijk. 1,6 miljoen is een relatief laag salaris voor de topman van, na Shell en Unilever, het derde beursfonds van Nederland. Het brengt hem in de beloningslijst van de Volkskrant ergens rond de 20ste plek. In 2014 nam de baas van Unilever bijna 10 miljoen euro mee naar huis, die van Shell ruim 24. Bedragen die ook bij internationale banken niet ongewoon zijn. En dat zijn dan nog maar kleine krabbelaars vergeleken bij de hedgefondsmanagers die honderden miljoenen of zelfs miljarden opstrijken.

Toch hebben de twitteraars, die zich opwinden over iemand die 1,6 miljoen verdient en zegt het vooral voor de eer te doen, een punt. Alleen is dat punt niet dat de Nederlandse bankbazen zichzelf te hoge beloningen toekennen, maar dat dit in het hele bedrijfsleven het geval is. De inkomens- en vermogensongelijkheid heeft historisch ongekende niveaus bereikt en wil maar niet dalen.

Voorafgaand aan het samenzijn van de globale elite in het Zwitserse Davos publiceerde ontwikkelingsorganisatie Oxfam de nieuwste cijfers over de wereldwijde vermogensongelijkheid. De 80 rijkste mensen van de wereld bezitten nu evenveel als de armste 3,5 miljard.

In toenemende mate spenderen deze multimiljardairs hun fortuin aan goede doelen als het bestrijden van tropische ziektes en duurzame energie. Dat is zeker nuttiger dan je in een raket de dampkring uit te laten schieten, om maar eens een populair superrijkeluisuitje te noemen. Toch blijft ook dit ongemakkelijk. Eerst doen de eigenaren van Microsoft en Facebook er alles aan om geen belasting te betalen, om vervolgens zelf te bepalen welke publieke doelen op welke manier te dienen. De essentie van publieke doelen is nu juist dat het publiek deze vaststelt.

Privaat en publiek schuren helemaal zodra de rijken zich storten op de politiek. Berucht zijn de Amerikaanse gebroeders Koch die met hun oliemiljarden denktanks en politici steunen die klimaatverandering ontkennen. De Hongaarse belegger George Soros heeft zojuist twee ton overgemaakt aan de ja-campagne bij het Nederlandse Oekraïne-referendum. Een land waarin hij aanzienlijke investeringen heeft. Vast allemaal goed bedoeld. Maar met het democratische principe van 'een man, een stem' heeft het niets te maken, het is meer 'een dollar, een stem'.

En dan remt de ongelijkheid ook nog eens de economie. In Davos herhaalde de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz het nog maar eens: de rijken potten het geld op waardoor de werkloosheid toeneemt. Het reële inkomen van de meeste Amerikanen is nu lager dan dertig jaar geleden. Ook in Nederland daalt gestaag het deel van de economische koek dat aan de arbeiders toevalt. Het CBS onthulde vorige week dat in Nederland bijna 300 duizend huishoudens door geldgebrek uitgaven voor verwarming of kleding uitstellen of achterwege laten.

Dat tijdens een economische boom de ongelijkheid toeneemt, is niets nieuws. Nieuw is wel dat deze verschillen in de daaropvolgende crisis niet afnemen. In 2010 had je nog 388 miljardairs nodig om het vermogen van de armste helft van de wereldbevolking te evenaren, nu dus nog maar 80.

Naast de bezuinigingen, die de armsten het hardste raken, is de belangrijkste crisismaatregel het massaal bijdrukken van dollars, ponden, yennen en euro's. Hierdoor stijgen de prijzen van bestaande bezittingen. De rijken profiteren. De Bank of England berekende dat 40 procent van de winsten van haar monetaire verruiming terechtkwam bij de top 5 procent Britse huishoudens.

Ondertussen laten we de meest effectieve crisismaatregelen onbenut. Schrijf onhoudbare schulden af, ten koste van de vermogende schuldeisers. Verhoog de lonen en verschuif de belastinggrondslag van arbeid naar kapitaal. Verminder de ongelijkheid en iedereen zal er eer in kunnen scheppen dat de wereldeconomie eindelijk weer duurzaam herstelt.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over