Echte idealen

Marjolijn van Heemstra vindt dat iedereen zijn idealen moet uitspreken. In haar nieuwe voorstelling geeft ze het goede voorbeeld. 'Idealisme is haast een besmet woord.'

VINCENT KOUTERS

Theatermaker en schrijver Marjolijn van Heemstra zou willen dat iedereen met idealen zich duidelijker uitsprak. 'Het moet verder gaan dan een beetje op Twitter roepen dat Mauro niet mag worden uitgezet. Idealisme is tegenwoordig haast een besmet woord.'

Zelf voelt ze nu, 'in dit politieke klimaat', die behoefte. Daarom maakt ze met de Indiase acteur Satchit Puranik de docu-voorstelling Mahabharata, die donderdag in première ging. Het is een logisch vervolg op haar succesvolle Family '81, waarin ze op zoek ging naar verwantschap met leeftijdsgenoten in andere werelddelen.

Toen Van Heemstra in India was om Puranik te interviewen voor Family '81, bleek dat ze allebei Peter Brooks verfilming van het hindoeïstische oerboek Mahabharata hadden gezien toen ze klein waren. Hoe verschillend hun levens ook waren, de film veranderde hun wereldbeeld.

Van Heemstra: 'De film gaf ons allebei het gevoel dat iedereen op de wereld in principe familie kan zijn. Wat Brook doet, is een Afrikaanse actrice de moeder laten spelen van een blanke Amerikaan, die weer de broer is van een Chinees. Hij wilde de Mahabharata universeel maken. Het werd een soort United Colors of Benetton-reclame. Wij kregen toen echt het gevoel dat dit mogelijk was.'

Samen keken ze de film uit 1989 terug. Die bleek tegen te vallen. Wat hun opviel was de verouderde manier van acteren, soms zo erg dat het lachwekkend was. Maar teleurstellender nog was dat het door hen gekoesterde, humanistische ideaal van de film opeens net zo ongeloofwaardig leek.

Van Heemstra wilde net als Brook eens echt voor haar humanistische visie gaan staan. In haar eigen Mahabharata laat ze zien hoe zij en Puranik hebben getracht de boodschap van de film te rehabiliteren.

Daarvoor reisde ze, nadat ze Family '81 had gemaakt, terug naar India en organiseerde ze met Puranik een seminar in de meest nationalistische provincie van het land. Hier werd de film destijds hevig bekritiseerd, vanwege het koloniale uitgangspunt. 'Alle wereldburgers samen, maar wel met een blanke, westerse regisseur', vat Van Heemstra die kritiek samen.

De twee gingen discussies aan met nationalistische hindoes en belandden in fikse ruzies. Die spelen ze na in de voorstelling. 'Ik wil laten zien hoe je kunt vasthouden aan een ideaal, dat door iedereen belachelijk wordt gevonden, en hoe je dat verdedigt. Eigenlijk maken we een nieuw hoofdstuk bij de Mahabharata. De verhalen daarin gaan ook allemaal over conflict en harmonie, hoe die niet zonder elkaar kunnen bestaan.'

Geheel harmonieus verliep ook de intensieve samenwerking tussen Puranik en Van Heemstra niet. In India belandden ze vaak in conflicten. Hij noemde haar dan erg westers, omdat ze altijd twijfelt, zichzelf zeer serieus neemt en denkt dat ze het centrum van de wereld is. Hij was juist zeer rustig, bijna gelaten. En nu ook weer, nu hij in Nederland verblijft om de voorstelling te maken en te spelen. Ze zijn voortdurend van elkaar afhankelijk. Hij ging met Kerst mee naar haar ouders, ze vierden samen Oud en Nieuw.

'We zitten met elkaar opgescheept', vertelt Van Heemstra lachend. 'Het is natuurlijk grappig dat we een harmonieus ideaal willen verdedigen en dan zelf telkens tegen elkaars vooroordelen aanlopen. Maar dat hoort ook bij het experiment. Hoe ver kun je gaan in een ontmoeting tussen culturen en mensen? Wat Peter Brook probeerde met veertig mensen, doen wij met zijn tweeën.'

Ze is gefascineerd door ontmoetingen tussen vreemden, naar wat mensen elkaar dan te vertellen hebben. Voor NRC Handelsblad schreef ze een column, waarvoor ze iedere week aanbelde bij wildvreemden die een feestje gaven, om te kijken of ze welkom was of niet.

Van Heemstra: 'Ik geloof dat we met zijn allen een groot netwerk vormen en dat we allemaal iets met elkaar te stellen hebben. Het is onzin om dat naïef te noemen. Ja, soms gaat zo'n ontmoeting fout, maar meestal niet. Er is veel oorlog in de wereld, maar er is heel veel vrede.'

'Ik geloof niet in god. Ik weet niet waar we naartoe gaan of waar we vandaan komen. Het enige dat ik weet, is dat we hier nu met elkaar zijn. Alle mensen die nu leven, hebben hun eigen verhaal te vertellen. Misschien is het overdreven, maar ik vind dat magisch.'

Mahabharata, Frascati, Amsterdam. Tournee t/m 11 februari.

Extra:

Mahabharata is een episch gedicht uit India met vele verhalen. Een officiële volgorde is er niet. De critical edition beslaat achttien dikke delen. De samenvatting die Peter Brook maakte met zijn film duurt 7 uur. Als ze het in India opvoeren, duurt het een paar dagen of een week. Dan spelen de acteurs 's nachts door. De toeschouwers gaan even slapen of eten als er een saai stuk gespeeld wordt.

undefined

Meer over