Ecevit was toonbeeld van onkreukbaarheid

In de 45 jaar die Bülent Ecevit in Turkije politiek actief is geweest – als minister, partijleider, dissident en tenslotte als premier – is hij van veel kwaads beschuldigd, maar één ding hebben zijn vele tegenstrevers hem nooit kunnen aanwrijven: corruptie....

Van onze verslaggever Eric Outshoorn

In een land waar omkoping bijna een tweede natuur lijkt, was Ecevit een toonbeeld van onkreukbaarheid. Zijn naam is nooit in verband gebracht met corruptie of maffiapraktijken. Voor hem geen dikke Mercedes – het kenmerk voor een geslaagde Turk – hij verplaatste zich liever in een oude Tofa¿s, de Turkse Fiat met tractorstuur.

Hij bleef veertig jaar overeind in de Turkse politiek, overleefde een aantal militaire coups, liet een invasie uitvoeren en vertaalde en passant ook nog werk van T.S. Eliot en Rabindranath Tagore in het Turks. Want Ecevit was naast hartstochtelijk politicus ook dichter en intellectueel.

Hij werd in 1925 geboren in Istanbul als zoon van een jurist die zijn hoogleraarschap combineerde met het lidmaatschap van het parlement. Ecevit bezocht een deftige Amerikaanse school in Istanbul. Later studeerde hij Engelse letterkunde in Ankara, Sanskriet en Bengalees in Londen en later journalistiek en politiek in de VS.

Ecevits politieke loopbaan begon in 1957, toen hij op 32-jarige leeftijd het jongste lid van het Turkse parlement werd namens de Republikeinse Volkspartij, de CHP. Hij maakte gestaag carrière. In de eerste helft van de jaren zestig was hij minister van Arbeid in verscheidene kabinetten onder Ismet Inönü. Hij zorgde ervoor dat vakbondsactiviteiten mogelijk werden.

In 1966 werd hij secretaris-generaal en voerde hij de partij naar een wat linksere koers. Toen de militairen in 1971 de macht grepen, was hij daar een uitgesproken tegenstander van. In 1973 werd hij de onbetwiste leider van de CHP. Hij leidde twee kabinetten in de jaren zeventig.

Na de verkiezingen van 1978 keerde hij terug in de regering, maar hij slaagde er niet in een uitweg te vinden uit de gigantische economische crisis die Turkije al enkele jaren beheerste. Terwijl aan in de grote steden studenten van uiterst links en uiterst rechts een bloedige oorlog voerden, kwamen fundamentalistische moslims in verzet kwamen tegen de seculiere staat.

Ecevit moest opnieuw wijken voor zijn eeuwige rivaal – en latere president – Suleyman Demirel, totdat in 1980 de strijdkrachten opnieuw een coup pleegden. De zelfbenoemde hoeders van Ataturks erfenis, zagen de seculiere staat in gevaar gebracht. Met massa-arrestaties en een aantal terechtstellingen wisten zij betrekkelijk snel de orde te herstellen.

Hij verdween enkele keren achter de tralies. Ecevit kreeg een verbod zich met politiek te bemoeien, maar achter de schermen werkte hij hard aan zijn terugkeer. In 1985 werd de DSP opgericht, als alternatief voor de CHP. Aanvankelijk werd de partij geleid door zijn vrouw Rahsan, maar na de amnestie in 1987 nam Ecevit zelf de teugels in handen.

In de jaren negentig ontpopte hij zich steeds meer als een felle nationalist, die voortdurend in politieke strijd was gewikkeld met de leider van zijn oude partij CHP, Deniz Baykal, om het leiderschap van links in de Turkse politiek.

Ook binnen zijn DSP was er nogal wat kritiek op zijn stijl van leidinggeven. Met zijn vrouw Rahsan leidde de partij als een privé-koninkrijkje.

Voor Evecit begonnen de jaren te tellen. Zijn onbuigzame houding in de kwestie-Cyprus (‘Er is geen kwestie-Cyprus, die hebben we in 1974 opgelost’, placht hij te zeggen) en in het Koerdische probleem, werden steeds grotere struikblokken in de toenadering tot de Europese Unie.

Zijn laatste kabinet was een monsterverbond met de extreem-rechtse MHP van Devlet Bahceli en de conservatieve Moederlandpartij van Mesut Yilmaz. Hij kreeg met bijna iedereen ruzie: met president Ahmet Necdet Sezer over de corruptiebestrijding en met coalitiegenoot MHP over de toetreding tot de Europese Unie.

De verloren verkiezingen van eind 2001 en het daarop overtuigend aan de macht komen van de ‘islam-vriendelijke’ AKP van de huidige premier Tayyip Erdogan, betekende het einde van Ecevits politieke carrière. Hij verdween naar de achtergrond, maar niet dan nadat hij persoonlijk een nieuwe partijleider had benoemd. Af en toe waarschuwde hij met steeds zwakker wordende stem tegen het vermeende gevaar dat Erdogan opleverde voor de seculiere republiek.

In mei van dit jaar werd Bülent Ecevit getroffen door een hersenbloeding waarna hij in een coma raakte. Daardoor hoefde hij niet meer mee te maken dat zijn vrouw Rahsan zijn goede naam te grabbel gooide.

In een genante poging de seculiere partijen onder haar leiding een vuist tegen Erdogan te laten maken, maakte zij een met veel publiciteit omgeven rondgang langs de politici van de seculiere partijen van links en rechts. Serieus werd ze niet meer genomen en haar ‘reddingspoging voor het vaderland’ stierf een snelle dood.

Twee vrouwen staan maandag voor het portret van de Turkse oud-premier Bulent Ecevit bij het ziekenhuis in Ankara waar hij zondag op 81-jarige leeftijd overleed. (AP) Beeld
Twee vrouwen staan maandag voor het portret van de Turkse oud-premier Bulent Ecevit bij het ziekenhuis in Ankara waar hij zondag op 81-jarige leeftijd overleed. (AP)
Meer over