NIEUWSBELEID ECB

ECB-recept voor redding euro werkt niet meer

De financiële markten lijken zich tegen de muntunie te keren, hoewel de Europese Centrale Bank alle remmen heeft losgelaten en massaal obligaties opkoopt. 

Twee vrouwen lopen voorbij het populaire woningproject Le Vele di Scampia in Napels, Italië.Beeld Giulio Piscitelli

Wat zo goed werkte in juli 2012 met Draghi’s ‘whatever it takes’, blijkt veel minder goed te werken in april 2020 met Christine Lagarde’s ‘no limits’. Woensdag steeg de risicopremie – het verschil tussen de rente op de Duitse en Italiaanse staatsobligatie – tot bijna 270 basispunten (2,7 procentpunt). Die zogenoemde spread is het saldo van de rente van  2,3 procent die Italië bij het plaatsen van nieuwe leningen over zijn over zijn immense staatsschuld van 2,8 biljoen moet betalen (63 miljard) en de de rente van 0,4 procent die Duitsland over zijn schuld van 2 biljoen euro cadeau krijgt (8 miljard).

Hoewel de ECB net als in 2012 alle middelen uit de kast haalt om de euro te redden zijn de zorgen over de kredietwaardigheid van de Zuid-Europese landen deze keer niet afgenomen. Er is sinds 2012 ook het een en ander veranderd. Toen werd de ‘whatever it takes’ van Draghi meteen gefiatteerd door de Duitse kanselier Merkel, die op het hoogtepunt van haar macht stond, en de toenmalige Franse president Hollande. Nu is Merkel op weg naar de uitgang en is de Duitse economie veel minder sterk. 

Subgroepen

Binnen de ECB hebben zich nu subgroepen gevormd, zoals de hanzelanden waarbij Nederland en de later in de eurozone toegetreden Baltische staten horen, die niet willen opdraaien voor de schulden van de Zuid-Europese landen. En in 2012 steunde de Amerikaanse president Obama de eurozone onvoorwaardelijk. Trump draait de muntunie liever de nek om.

Belangrijker evenwel is de verminderde daadkracht van de Europese Centrale Bank onder de huidige president Christine Lagarde. Draghi was een autoritaire, bijna mysterieuze figuur die zonder ruggespraak met andere bestuursleden van de ECB de markten bespeelde. Lagarde is een open boek en iemand van de consensus. Volgens DNB-president Klaas Knot heeft Lagarde de ovalen tafel waar Draghi aan het hoofd zat, ingewisseld voor een ronde, zodat iedereen gelijk is. ‘Maar’, zegt Camille Faber van valutahandelaar Ebury, ‘dat zorgt ook voor meer openlijke verdeeldheid’. 

Verwarring

Lagarde weifelt meer dan Draghi en haar boodschappen scheppen soms verwarring. Na de vergadering van het hoogste bestuurscomité op 12 maart, waarin tot een beperkt opkoopprogramma van 120 miljard euro werd besloten, zei Lagarde dat ze geen Draghi was die tot het gaatje zou gaan. ‘De taak van de ECB is niet de spreads tussen eurolanden te dichten.’ Meteen liep die tussen Duitsland en Italië op tot 3 procentpunt. Een week later klonk ze als een echo van haar voorganger met haar ‘no limits’, waarna de spread daalde tot onder de 2 procentpunt. 

Op 26 maart liet ze weten dat de ECB niet meer evenredig obligaties opkoopt van alle eurolanden, maar desnoods zal kiezen voor die van de zwakke landen. De spread daalde vervolgens naar 1,6 procentpunt. Maar inmiddels is die weer opgelopen tot 2,7 procent.

Dat is nog lang niet de 4,5 tot 5 procentpunt van 2012, maar als de EU-leiders donderdag niet verder komen met de oprichting van een herstelfonds, zal dat wel kunnen gebeuren, voorspelt hoogleraar bankwezen Harald Benink. ‘Je kunt wel tegen Italië zeggen: leen maar bij het noodfonds. Maar dat werkt niet als je al een schuld hebt van 160 of straks misschien 180 procent van het bbp. Met zo’n lening loopt de schuld nog verder op.’ Brussel zal deze keer de hoofdrol moeten opeisen. De ECB is hoogstens de achtervanger.

Meer over