Dwangpil of dwangbuis

Psychiatrisch patiënten kunnen binnenkort gedwongen opname in de kliniek voorkomen door een thuisbehandeling met medicijnen te accepteren. De patiëntenverenigingen zijn tegen, volgens hen is het kiezen tussen twee kwaden....

Meneer X. veroorzaakt geluidsoverlast waardoor de buren nachtenlang wakker liggen. Mevrouw G. is depressief en heeft al een paar keer een zelfmoordpoging ondernomen.

Twee voorbeelden van mensen die zich niet wilden laten opnemen in een instelling voor psychiatrie. In beide gevallen bepaalde de rechter dat dit toch moest. Hij baseerde zich op de Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen. De BOPZ stelt dat psychiatrisch patiënten, die een gevaar vormen voor zichzelf of hun omgeving, tegen hun wil mogen worden opgenomen.

Binnenkort behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel 'voorwaardelijke rechterlijke machtiging'. Het betreft een wijziging van de BOPZ en biedt een alternatief voor patiënten die in aanmerking komen voor een gedwongen opname. Jaarlijks worden rond de veertigduizend volwassenen in een psychiatrisch ziekenhuis opgenomen. Bij ongeveer een kwart van hen gebeurt dit onder dwang.

Het nieuwe alternatief voor dwangopname komt erop neer dat de patiënt thuis mag blijven, mits hij zijn medicijnen neemt. Behandeling is een van de voorwaarden die de rechter kan opleggen. Hij kan ook bepalen dat de patiënt geen drugs of alcohol mag gebruiken.

Als de patiënt de gestelde voorwaarden niet naleeft, of als hij dat wel netjes doet, maar toch een gevaar voor zichzelf of anderen blijft opleveren, dan kan zijn behandelaar besluiten hem alsnog te laten opnemen.

Deze bevoegdheid van de behandelaar is een van de onderdelen van het wetsvoorstel waarop stevige kritiek is van de kant van patiënten. 'Onze hulpverleners worden bewakers en als wij niet doen wat ze opdragen, kunnen we zo terug naar het gesticht', zei Huub Beijers eerder deze maand toen hij een petitie tegen het wetsvoorstel aanbood aan de Tweede Kamer.

Beijers is een van de initiatiefnemers van de protesten tegen de wet door een reeks cliëntenorganisaties in de geestelijke gezondheidszorg, waaronder de Cliëntenbond en de landelijke patiënten- en bewonersraden.

'Het is een slecht wetsvoorstel', zegt Beijers. Hij betwist het idee dat de patiënt straks de keuze krijgt tussen een behandeling of een opname. 'Het is geen vrije keuze, want het is allebei erg.' Hij trekt een vergelijking met de dief die zijn slachtoffer laat kiezen: 'Je geld of je leven'.

De wet ontvangt ook bijval. 'Voor sommige patiënten is het een goed alternatief', denkt directeur Bert Stavenuiter van Ypsilon, de vereniging voor familieleden van mensen met schizofrenie of een psychose.

Vooral schizofrenen en manisch-depressieven zullen baat hebben bij de nieuwe wet, verwacht Stavenuiter. 'Als deze mensen psychotisch zijn, hebben ze het gevoel dat de hele wereld gek is, behalve zijzelf. Ze wijzen iedere vorm van hulp af. Sommigen zijn beter af met medicatie dan met een gedwongen opname.'

Een dwangopname betekent in Nederland niet automatisch dat iemand ook wordt behandeld. Weigeren mag. Maar wie ook in de kliniek 'ernstig gevaar' oplevert voor zichzelf of zijn omgeving, krijgt een dwangbehandeling. Vorig jaar ondergingen zevenduizend psychiatrisch patiënten tegen hun zin in een behandeling.

Uit de hoek van de behandelaars komen eveneens positieve reacties op de wet. 'Hopelijk', zegt psychiater Willem Schermerhorn 'bespaart het sommige mensen een opname'. Schermerhorn is geneesheer-directeur van De Meren, een Amsterdamse instelling voor geestelijke gezondheidszorg.

'Soms is opname niet nodig om het gevaar af te wenden', zegt Schermerhorn. Hij geeft het voorbeeld van een patiënt die zichzelf zwaar verwaarloost, voor wie maatschappelijke ondergang dreigt, maar die medicatie weigert. 'Als we zo iemand van eerdere opnamen kennen en zien aankomen dat het mis gaat, kunnen we het gevaar keren met een voorwaardelijke rechterlijke machtiging waarbij hij medicijnen moet nemen.'

Ypsilon-directeur Stavenuiter schreef vorige week een brief met een waarschuwing aan de Tweede Kamer. 'De wet is goed. Maar als het in de praktijk betekent dat patiënten de straat op worden geschopt met een pil en het verder zelf moeten uitzoeken, schieten we er niets mee op.' In de praktijk zal het veelal niet gaan om een 'pil', maar om een depot aan medicijnen dat bijvoorbeeld eens per week bij de patiënt wordt ingespoten.

In het buitenland is gedwongen behandeling al jaren een gangbaar alternatief voor dwangopname, vertelt psychiater en ex-inspecteur geestelijke volksgezondheid Remmers van Veldhuizen. 'Nederland loopt achter met de invoering van dit wetsvoorstel. In landen als Italië, Australië en de Verenigde Staten, is dwangbehandeling buiten de kliniek niet meer weg te denken.'

Meer over