Dutchbat beroofd, dat kon er nog wel bij Generaal Couzy diplomatiek

Moe zijn ze, opgelucht natuurlijk, en vol verhalen. 'Werden we onderweg ook nog aangehouden. Een van die Serven wilde zijn wapen ruilen met mij....

Van onze verslaggever

Hans Moleman

ZAGREB

De jonge soldaat vertelt het bijna laconiek aan zijn collega's op de VN-basis in Zagreb. Hoe ze zelfs op de terugweg uit Srebrenica nog een keer werden vernederd door Servische soldaten. Een ordinaire roofoverval, een paar kilometer buiten Srebrenica. Eindelijk op weg naar huis werd het kleine VN-konvooi dat zaterdag de eerste tien Nederlandse militairen uit de gevallen enclave mocht meenemen, gestopt.

Ze mochten pas weer verder nadat ze een Mercedesjeep, een lege tankwagen, hun geld en alle handwapens en kogelwerende vesten hadden ingeleverd. Het kon er allemaal nog wel bij, na alle vernederingen die Dutchbat de afgelopen week had te verduren in de onder de voet gelopen enclave.

En de rest van de verhalen? Die moeten ze in opdracht van de landmachtleiding nog even voor zich houden. Want het gros van Dutchbat, zo'n driehonderd militairen, zit nog vast in Srebrenica. En zolang dat het geval is, kan ieder verkeerd woord tegen de omsingelde soldaten worden gebruikt. De gevoelens van onmacht en woede mogen voorlopig alleen worden geuit tegen de leden van het Hollandse militaire, psychologisch opvangteam, dat op de VN-basis in Zagreb aan de slag is gegaan.

Eind van de week laat generaal Mladic de rest van de Nederlandse eenheid vertrekken. Inclusief pantserwagens, vrachtwagens, Mercedesjeeps en bewapening. Tenminste, dat hoopt generaal Couzy, de chef van de Nederlandse landmacht, zondagmiddag op een persconferentie in Zagreb. Hij spreekt van een 'harde garantie' van de Bosnisch-Servische bevelhebber. Wat die waard is, zal moeten blijken.

De onzekerheid mag de vreugde over de vrijlating van de eerste zestig Nederlandse soldaten uit Srebrenica niet bederven. Zaterdagnacht kwamen de eerste tien, berooid en wel, luid toeterend in hun witte vrachtwagens aan op Kamp Pleso, de grote VN-basis bij het vliegveld van Zagreb.

Het was inmiddels middernacht, maar er was een spandoek en applaus toen ze binnenreden, en meteen daarna waren er een warme douche, schone kleren, patat en kroketten. En mond dicht tegen de journalisten.

Zondagmiddag volgt de tweede ploeg militaire evacués. Het zijn de vijftig militairen die het Bosnisch-Servische leger de afgelopen week als gijzelaar vasthield. Ze zijn per vliegtuig uit Belgrado gereisd. De ex-gijzelaars maken het goed, meldt Couzy, die gisteren snel uit Nederland kwam overgevlogen om de groep te verwelkomen.

'Ik heb tot mijn genoegen kunnen constateren dat ze in redelijk goede conditie zijn, zowel lichamelijk als geestelijk.' En voor opvang is gezorgd: 'Ze zijn nu in groepssessies aan het verwerken wat ze aan traumatische ervaringen hebben opgedaan.'

De persconferentie van de generaal, in de open lucht op het terras van het Holland Huis, is een wonderlijke gebeurtenis. Couzy, die normaal niet om een kritisch woord verlegen zit, put zich uit in diplomatieke eufemismen en variaties op 'geen commentaar', in het besef dat zwijgen in dit stadium goud is, gelet op de onvoorspelbaarheid van Mladic en zijn mannen.

Of hij vindt dat generaal Mladic te vertrouwen is? Er zijn helaas nogal eens wat misverstanden en communicatiestoornissen, formuleert Couzy behoedzaam. Of de VN juist heeft gehandeld met het afwijzen van vroege luchtsteun voor Dutchbat? De generaal zet zijn minzaamste glimlachje in. Volgende vraag graag. Maar: de Nederlandse VN-bijdrage in Bosnië blijft humanitair van nut, aldus de chef landmacht.

Ook sergeant Bos, de enige vrijgelaten militair die vragen mag beantwoorden, weet zijn rol. 'Ik kan uit het oogpunt van de veiligheid geen enkele mededeling doen over de afgelopen week', zegt de ex-gijzelaar.

Op de vraag wat hij er zelf van vindt, kapt de legervoorlichter naast hem meteen af.

'Als de sergeant zijn gevoelens gaat uiten, kan dat zijn weerslag hebben op de situatie van Dutchbat.'

Generaal Couzy is wel duidelijk wanneer hij de Nederlandse voorwaarden opsomt voor de evacuatie van de hoofdgroep van Dutchbat. Eén voorwaarde hebben de Bosnische Serviërs dit weekend ingewilligd: de VN-gijzelaars zijn vrij.

Op een andere voorwaarde is een toezegging gekomen. De ruim vijftig Bosnische gewonden die nu door Dutchbat in Potocari worden verzorgd, zullen een van de komende dagen worden vervoerd naar Tuzla.

Maar het adagium 'samen uit samen thuis' geldt wat Dutchbat betreft niet voor de Bosnische mannen die door Servische soldaten uit de voormalige safe haven met onbekende bestemming zijn afgevoerd. 'In het begin was er een koppeling. Die is nu losgelaten', verklaart Couzy.

Het Rode Kruis zal zich verder over de weggevoerde Bosniërs moeten gaan ontfermen. Waar ze zitten, hoeveel het er zijn en hoe ze behandeld worden is Dutchbat onbekend.

Er zijn iets verderop in Zagreb ook verhalen te horen waarin de woede en de frustratie spontaan opwellen.

Op het hoofdkwartier van de VN-vredesmacht in de Kroatische hoofdstad lucht een hoge militair zijn hart.

'Miljarden kost deze hele operatie per jaar. Doden. En wat levert het op? Geen fuck.' Hij wil graag anoniem blijven. Het ligt allemaal erg gevoelig.

Meer over