Dutch Doctrine

Documentaire-fotografie is aan inflatie onderhevig, blijkt uit het werk van de zes kanshebbers voor de fotoprijs Dutch Doc Award.

De naam voldoet niet langer. Jammer, want 'Dutch Doc' - het klinkt nog steeds lekker, vooral wanneer het op z'n kordaatste Hollands wordt uitgesproken. Na twee jaar is de term bovendien volledig ingeburgerd.

Dutch Doc was in 2010 het platform dat door het Fonds BKVB en het Utrechtse Fotodok (inmiddels met de Mondriaan Stichting omgevormd tot het Mondriaan Fonds) werd ingesteld om de documentairefotografie in Nederland een helpende hand te bieden. Dat was nodig, zo vonden de initiatiefnemers, omdat documentairefotografen niet langer konden rekenen op hun oude vertrouwde opdrachtgevers. Kranten en tijdschriften hadden steeds minder ruimte en geld over voor uitgebreide fotoreportages. Daarom moesten nieuwe distributiekanalen worden gezocht, en de documentairefotografie moest worden gestimuleerd met discussie, een speciaal aangestelde intendant en een prijs, de Dutch Doc Award, 20 duizend euro groot.

Inmiddels is het officiële intendantschap opgeheven. Dutch Doc staat nu als onafhankelijke stichting met die aanzienlijke prijs als voornaamste pijler. De prijs wordt elk jaar door een internationale jury vergeven aan een van de genomineerde fotografen op de shortlist.

Zo ook dit jaar. Het werk van de zes genomineerden - Milou Abel, Sarah Carlier, Carel van Hees, Anouk Kruithof, Bertien van Manen en Paulien Oltheten - is vanaf vandaag te zien in het Amsterdamse Tropenmuseum, dat voor de komende drie jaar een samenwerking is aangegaan met Dutch Doc. Er zit zelfs een nieuwe documentaireopdracht aan vast.

Tot zover niets aan de hand. Maar dan: Dutch Doc, platform voor documentairefotografie. Vanaf het begin is er gesteggel over geweest. Er waren mensen die vonden dat het genre niet zo apart moest worden weggezet, er waren er ook die het juist terecht vonden, omdat ze zagen of zelf ondervonden hoe lastig het bestaan als onafhankelijk documentairefotograaf was geworden.

Elk jaar proberen de jury en de professionele scouts die de fotografieprojecten aandragen, de grenzen van de documentairefotografie op te rekken en het debat uit te lokken. Maar aan de basis van dat alles ligt steeds de vraag: wat ís documentairefotografie nu eigenlijk? En daar komt niemand uit. Dat mag theoretisch gezien interessant zijn, handig is het allerminst wanneer er een prijskaartje van 20 duizend euro aan hangt.

Inmiddels lijkt de vraag of een bepaald genomineerd project wel 'documentair' genoeg is niet meer relevant te zijn. Omdat niemand een precieze definitie kan geven of er zijn handen aan wil branden, wordt die vraag weggewuifd: pfff, wat maakt het uit?

En misschien maakt het ook niets meer uit. Wie naar de genomineerde Dutch Doc-projecten van dit jaar kijkt, kan zich bij vier van de zes projecten afvragen of ze wel documentair zijn - als je ervan uitgaat dat een documentaireproject een niet verzonnen verhaal vertelt en grotendeels afhankelijk is van journalistieke media, zoals kranten, tijdschriften en nieuwssites. Het werk van Sarah Carlier, Anouk Kruithof, Bertien van Manen en Paulien Oltheten is daarvoor te fragmentarisch of fictief, en bovendien vindt het gemakkelijk zijn weg naar de beeldende kunst: naar musea en galeries.

Is het slechte fotografie? Integendeel. Van Manens Let's Sit Down Before We Go bijvoorbeeld, een boek waarin de fotograaf de foto's van haar Ruslandreizen vanaf begin jaren negentig opnieuw onder de loep heeft gelegd, is prachtig. Maar het stempel 'documentairefotografie' voelt toch niet helemaal gemakkelijk, aangezien de serie een selectie is uit een groter geheel. Een selectie die bovendien werd gemaakt vanuit wat je misschien het best kunt omschrijven als een 'kunstzinnig' uitgangspunt.

Komt bij: de fotografen voor wie Dutch Doc in eerste instantie in het leven werd geroepen, zij die de laatste jaren hun afzetmarkt drastisch zagen krimpen, haalden uiteindelijk de shortlist niet. Jeroen Toirkens die voor zijn project NomadsLife naar uithoeken in Centraal Azië en Mongolië trok om nomadische stammen te volgen? Staat er niet op. Rob Hornstra en Arnold van Bruggen, die al jarenlang op allerlei manieren verslag doen van het leven in en rond Sochi, Rusland? Ook niet. Kadir van Lohuizen met zijn Via PanAm-project, waarvoor hij van Vuurland tot Alaska reisde? Nergens te bekennen.

Naar de redenen is het gissen totdat de jury op 6 juni bekendmaakt wie de Dutch Doc Award wint en haar rapport openbaar maakt. Misschien zijn deze fotografen documentair te weinig vernieuwend. Of denkt de jury dat ze het wel rooien omdat ze vindingrijk genoeg zijn om zelf nieuwe distributiewegen te vinden.

Eigenlijk maakt dat niet eens zoveel meer uit. Feit is dat het oorspronkelijke uitgangspunt van de Dutch Doc Award is verwaterd. Dat kan. Maar na twee jaar discussie zou de organisatie eigenlijk moeten zeggen: we maken er een algemene stimuleringsprijs voor de Nederlandse fotografie van. Dan kan het inhoudelijke debat over wat documentairefotografie is nog steeds worden gevoerd, maar heerst over die prijs tenminste duidelijkheid.

Blijft over de vraag wie de Dutch Doc Award 2012 zou moeten winnen. Dat is Paulien Oltheten met Photos from Japan and my Archive. Oltheten maakt foto's van menselijke sporen en gedragingen in de openbare ruimte en verbindt daar haar eigen gedachten aan. Als een antropoloog verzamelt zij fragmenten uit het leven en presenteert die als mogelijke waarheden, binnen de grenzen van haar eigen project in elk geval.

Documentairefotografie? Kunstproject? Voor beide valt iets te zeggen. Uniek en fascinerend is het in elk geval. En boven alles een grote prijs waard.

Dutch Doc Award 2012. Vanaf vandaag t/m 10 juni in het Tropenmuseum, Amsterdam. Prijsuitreiking 6 juni.

Nieuwe fotografiebeurs

Op 6 juni, tijdens het Awardgala in het Amsterdamse Tropenmuseum, wordt bekendgemaakt welke fotograaf de Dutch Doc Award 2012 wint. Anders dan vorig jaar in Utrecht wordt er nu geen meerdaags programma van debatten en presentaties aan verbonden. Dutch Doc gaat wel een samenwerking aan met de Unseen Photography Fair, een nieuwe internationale fotografiebeurs die voor het eerst wordt georganiseerd in september 2012 in Amsterdam. Dutch Doc organiseert daar onder meer debatavonden over, jawel: documentairefotografie.

undefined

Meer over