Durft Frankrijk 'voorkeur voor werkloosheid' eindelijk aan te pakken?

De aarzelaar François Hollande kan alsnog de geschiedenisboeken halen als een daadkrachtig hervormer. De Franse president wil het ontslagrecht versoepelen, een taboe waar zijn voorgangers met een grote boog omheen liepen. Voor vandaag hebben organisaties van vakbonden, studenten en scholieren een demonstratie aangekondigd. De opkomst kan beslissend zijn voor de vraag of de Franse regering de liberalisering van de arbeidsmarkt durft door te drukken.

Peter Giesen
Demonstrerende jongeren in Parijs. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Demonstrerende jongeren in Parijs.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Minister van Arbeid Myriam El Khomri heeft een wetsvoorstel ingediend dat voor Franse begrippen erg ver gaat. Voor bedrijven wordt het gemakkelijker mensen te ontslaan als het economisch tegen zit. Bovendien wordt de ontslagvergoeding aan een maximum gebonden, van 15 maandsalarissen voor iemand die meer dan 20 jaar in dienst is.

Broodnodig in de strijd tegen een werkloosheid van 10 procent, vinden veel economen, zoals Nobelprijswinnaar Jean Tirole. Volgens een peiling is 70 procent van de werkgevers huiverig om mensen aan te nemen, uit angst nooit meer van hen af te komen als de zaken tegen zitten. Er zijn schilderachtige voorbeelden van. Het kantbedrijf Desseilles uit Calais verkeerde al jaren in moeilijkheden door de concurrentie uit China. Het bedrijf voelde zich gedwongen vijf werknemers te ontslaan, maar de rechter was niet overtuigd van de economische noodzaak daartoe. Hij sommeerde Desseilles de werknemers terug te nemen en ze bovendien een schadevergoeding van in totaal 350 duizend euro te betalen. Nu dreigt de hele onderneming om te vallen.

In landen met minder ontslagbescherming en een flexibeler arbeidsmarkt is de werkloosheid veel lager, schreven Tirole en andere topeconomen in Le Monde. Maar in Frankrijk wordt flexibele arbeid al snel als uitbuiting gezien. De Duitse mini-jobs, de Britse nul-urencontracten, de Nederlandse schijn-zzp'ers, ze zijn de Fransen een horreur. In Frankrijk zitten echter veel mensen thuis, vooral jongeren en lager opgeleiden. Al in 1994 schreef media-ondernemer Denis Olivennes over 'de Franse voorkeur voor werkloosheid': beter een uitkering dan een 'vernederende' flexbaan.

Wet-El Khomri

Zo werd de 'wet-El Khomri' de afgelopen weken neergesabeld als een 'cadeautje aan de bazen'. Franse jongeren wacht een verschrikkelijke toekomst, zei Christian Paul, aanvoerder van de linkervleugel van de socialisten: 'Harder werken, minder verdienen, gemakkelijker ontslagen worden'. De Franse werknemer zal voortaan een wegwerpproduct zijn, zeggen de tegenstanders. Op internet werd een petitie tegen de wet in korte tijd door 1,2 miljoen mensen ondertekend. Zij was opgesteld door de militante feministe Caroline De Haas. Als directeur van een adviesbureau inzake gelijkheid van mannen en vrouwen brengt zij haar principes in de praktijk. Haar werknemers krijgen 23 atv-dagen ter compensatie van een 39-urige werkweek. Bovendien is het verboden om zakelijk te mailen of sms'en tussen half zeven 's avonds en half negen 's ochtends.

De Franse regering wil breken met de 'voorkeur voor werkloosheid', maar lijkt de slag om de publieke opinie al te hebben verloren. Volgens een recente peiling is 80 procent van de Fransen tegen de 'wet-El Khomri'. Wederom ziet president Hollande zich geconfronteerd met heftige oppositie tegen zijn hervormingsplannen. Wat zal hij deze keer doen?

Aan de strategie van Hollande valt geen touw meer vast te knopen, schreef Le Monde deze week. Door de Groenen in zijn regering op te nemen, leek hij naar links te buigen. Hij leek al bezig met de presidentsverkiezingen van 2017. Volgens een oude campagnewijsheid moet een linkse kandidaat allereerst het linkse kamp achter zich verzamelen. Maar met de plannen voor een liberalisering van de arbeidsmarkt jaagt hij links weer in de gordijnen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Myriam El Khomri. Beeld AFP
Myriam El Khomri.Beeld AFP
Op het hoofd van het meisje staat geschreven: 'Contrat Pour Exclusion', contract voor uitsluiting. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Op het hoofd van het meisje staat geschreven: 'Contrat Pour Exclusion', contract voor uitsluiting.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Populariteit naar dieptepunt

Zal hij dan eindelijk alles of niets spelen, als een bondskanselier Schröder die zijn land hervormde, maar de verkiezingen verloor? Of gelooft hij niet meer in zijn eigen kandidatuur? Hij heeft gezegd dat hij alleen kandidaat zal zijn als de werkloosheid duidelijk daalt. Daarnaar ziet het nog niet uit en de voorgenomen hervorming van de arbeidsmarkt zal pas op termijn vruchten afwerpen. Bovendien is Hollande's populariteit opnieuw op een dieptepunt beland. Slechts 17 procent van de Fransen heeft vertrouwen in de president, tegenover ruim 30 procent na de aanslagen in november.

Hollande heeft herhaaldelijk gesuggereerd dat de geschiedenis over hem zal oordelen, niet het electoraat van 2017. 'Wat voor mij moet tellen, is het spoor dat ik zal achterlaten. Het ergste voor een president is om niets essentieels te hebben gedaan', zei hij vorige zomer tijdens een diner met Franse journalisten. Zal de president daarom doorzetten, wellicht zelfs door het parlement buitenspel te zetten, zoals artikel 49-3 van de Grondwet toestaat?

null Beeld AFP
Beeld AFP

Imago

Het lijkt strijdig met zijn karakter van eeuwige compromiszoeker. Maar de hervorming intrekken zou zijn imago van een slappe president definitief bevestigen. Ook premier Valls zou enorm gezichtsverlies lijden - de macho die werd binnengehaald als een krachtdadig hervormer, een Franse variant van Gerhard Schröder of Tony Blair.

Doorzetten of niet? In het verleden haalden Franse politici vrijwel altijd bakzeil als de straat zich serieus begon te roeren. Daarom zal een begin van een antwoord worden gegeven bij de jongerendemonstratie van vandaag.

null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over