Duivels dilemma brengt D66 in gewetensnood

Weet D66 wat het wil? Dat hangt er maar vanaf aan wie je het vraagt. Minister Wijers van Economische Zaken bijvoorbeeld bedacht voor paars de zogeheten Wijers-norm: een economische groei over een reeks van jaren van ten minste 3 procent....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Zo staat het, maar dan wat omslachtiger, ook in Bewogen in Beweging, het conceptverkiezingsprogram van de Democraten, dat overigens niet door Wijers, maar door een partijcommissie onder voorzitterschap van M. van Hulten geschreven werd. Maar dat verkiezingsprogram moet vooral niet letterlijk worden genomen.

Want eigenlijk staat er niet wat er staat, legt Van Hulten vandaag in de Volkskrant uit. In elk geval had er beter iets anders kunnen staan: drie is te veel, twee procent groei zou voldoende moeten zijn. Toch heeft Van Hulten voor drie getekend. Zo krijgen de partijleden tenminste de gelegenheid tot minder groei te besluiten, verduidelijkte hij in een vraaggesprek met partijblad de Democraat.

Ook over Schiphol ligt Van Hulten met zijn partijtop en zichzelf overhoop, zo blijkt uit een ingezonden brief in de Volkskrant van woensdag 8 oktober. Van Hulten bestrijdt daarin dat D66 een groei van Schiphol tot 60 miljoen passagiers bepleit, zoals in de Volkskrant werd gemeld.

Dat staat inderdaad niet in het program. Daarin staat wél dat Schiphol fors moet kunnen groeien en zo wordt het door vooraanstaande Democraten ook uitgelegd. Zowel fractiespecialist Van 't Riet als partijvoorzitter Kok noemden 60 miljoen passagiers reëel.

D66 worstelt met het thema milieu en economie, zoveel zal duidelijk zijn. Dat is niet vreemd, want alle partijen zitten er wel een beetje mee in hun maag. Maar op de Democraten drukt het dilemma zwaarder.

Dat is niet in de eerste plaats te danken aan de voorzitter van de programcommissie. Van Hulten is weliswaar een erkende dwarsligger, maar zijn groene gewetensnood zal door menig Democraat worden herkend.

'D66 is geen milieu-, maar een mentaliteitspartij', zei partijvoorzitter Kok onlangs tegenover de Volkskrant. Dat is mooi gezegd, maar niet het hele verhaal. Veel meer dan de andere grote partijen doorspekten de Democraten de afgelopen decennia hun - toen nog oppositionele - program, optreden en mentaliteit met groene elementen. En daar waren ze trots op ook. Maar nu ze regeringspartij zijn, wringt dat groen met de economische dynamiek die paars, met Wijers voorop, voor ogen staat.

Als Van Hulten zijn zin krijgt, sluiten de Democraten zichzelf uit van de voortzetting van paars. Het is moeilijk voorstelbaar dat PvdA en VVD een regeerakkoord willen sluiten met een partij die in feite vermindering van de huidige economische groei verlangt. Maar omgekeerd zal ook een D66 dat zijn groene verleden in de vuilnisbak werpt, het wel eens moeilijk kunnen krijgen. Zo niet met de eigen achterban, dan toch met het electoraat, dat de partij al in de steek begint te laten bij gebrek aan een helder eigen geluid.

Het lijkt een duivels dilemma, maar oplosbaar is het in beginsel wel. Daarvoor is wel iemand nodig die het debat aangaat. Die uitdraagt dat economische groei en milieubehoud weliswaar moeilijk verenigbaar zijn, maar dat het wel moet en ook kán. Het verkiezingsprogram van D66 bevat wel elementen van dat verhaal, maar wie plaatst de echte accenten? Wie draagt ze met verve uit?

Het echte probleem van D66 is niet het dwarsliggen van Van Hulten, maar het ontbreken van leiderschap.

Van Mierlo kan het, maar zou als Heintje Davids nu niet meer overtuigend zijn. Wijers drukte wél zijn stempel op het program, maar bedankte voor de eer, de last en de verantwoordelijkheid van het lijsttrekkerschap. Wolffensperger wacht op een andere baan. En Borst de politiek leider, of althans lijsttrekker, van de partij, weet zich met haar nieuwe rol nog geen raad.

Partijvoorzitter Kok is voorstander van 'een brede en chaotische campagne' van D66. Van Hulten lijkt hem op zijn wenken bediend te hebben.

Arnold Koper

Meer over