Bellen Met...Sterre Lindhout

‘Duitsland is nou ook weer geen coronawonderland’

Er staat de Duitsers een zware coronawinter te wachten, waarschuwde bondskanselier Angela Merkel woensdag. De Duitsers vrezen dat hun beroemde kerstlied ‘Stille Nacht’ dit jaar toepasselijker dan ooit zal zijn. De brede steun voor Merkels beleid begint af te brokkelen, constateert Duitsland-correspondent Sterre Lindhout.

Mondkapjes zijn niet optioneel in het centrum van Düsseldorf. Beeld EPA
Mondkapjes zijn niet optioneel in het centrum van Düsseldorf.Beeld EPA

Het Duitse coronadodental behoort al tot het laagste van Europa, en nu heeft een Duits bedrijf ook nog het eerste succesvolle coronavaccin gecreëerd. Gaat er ook wel eens iets mis in Duitsland qua corona? Bijvoorbeeld dat iemand in Mecklenburg-Vorpommern eens expres in zijn hand niest in plaats van zijn elleboog om de rest van Europa een beter gevoel te geven?

‘Nou, wat er zeker mis gaat in Duitsland is dat er hier een vrij grote en agressieve groep corona-ontkenners is. In Leipzig namen zaterdag 20 duizend mensen deel aan een demonstratie van de protestbeweging Querdenken. Er zijn hier ook bejaardenhuizen waar het coronavirus flink om zich heen grijpt. En er zijn ic’s waar ze nog maar 10 procent extra capaciteit over hebben door alle coronapatiënten. Dus Duitsland is nu ook weer niet een soort coronawonderland.

‘In tegenstelling tot in het voorjaar brokkelt de brede steun voor het kabinetsbeleid sinds een paar weken wat af. Zowel de linkse als de rechtse oppositie begint te morren dat de regering te veel besluiten neemt zonder het parlement te raadplegen. De druk loopt aan alle kanten op. De wachttijden voor coronatesten zijn in Berlijn nu ook opeens heel lang, dat was tot nu toe nooit zo.

‘Vergeleken met Nederland en de meeste andere Europese staten doet Duitsland het nog altijd goed, met 142 coronadoden per miljoen inwoners (in Nederland zijn het er ruim drie keer zoveel). Maar ook in Duitsland verslechtert de situatie. ‘Woensdag waren er ook weer ruim 18 duizend nieuwe besmettingen, dat is gewoon veel voor Duitse begrippen. En wat je hier in Duitsland veel meer hebt zijn extreme regionale verschillen, waardoor de nationale cijfers soms wat geflatteerd overkomen. Gebieden als Mecklenburg-Vorpommern en grote delen van Brandenburg zijn dunbevolkt, waardoor er heel weinig coronagevallen zijn. Maar in delen van Berlijn, het Ruhrgebied en Beieren lijkt de snelheid waarmee het aantal besmettingen toeneemt erg op Nederland. Tegelijkertijd is Duitsland daar beter op toegerust dan Nederland: er zijn meer ic-bedden, beter uitgeruste GGD’en en grotere laboratoria, waardoor er hier niet zo snel nijpende tekorten ontstaan.’

Hoe is in Duitsland gereageerd op het succes van Uğur Şahin en Özlem Türeci, de oprichters van het Duitse bedrijf BioNTech dat maandag samen met Pfizer het eerste succesvolle coronavaccin aankondigde?

‘Toch wel euforisch, voor Duitse begrippen. Net als voor de rest van de wereld biedt het een beetje licht aan het einde van de tunnel. Duitsers hebben alleen altijd net iets meer moeite met nationale trots, maar die aarzeling verdwijnt een beetje als het over wetenschap gaat. Duitsland is een land van wetenschapsinstellingen, waar de wetenschap goed wordt gefinancierd, en dat betaalt zich nu uit.

‘De tweede reden voor trots is dat Şahin en Türeci kinderen van Turkse gastarbeiders zijn, hoewel Duitse kranten dit misschien iets minder opzichtig benadrukken dan de buitenlandse pers. Maar natuurlijk zijn bijvoorbeeld veel politici met een Turkse achtergrond heel trots. Sommigen zeggen: als het aan AfD (de rechtspopulistische partij Alternative für Deutschland, red.) had gelegen, was BioNTech er nooit geweest.

‘Wat ik wel gek vind aan het hele verhaal is dat Uğur Şahin alle interviews doet, terwijl zijn vrouw Özlem Türeci minstens een even groot aandeel in het idee voor het vaccin heeft gehad. Zij wordt een beetje weggezet als ‘de vrouw van’.’

Een vanwege het coronavirus afgeloten speeltuin in München. Beeld EPA
Een vanwege het coronavirus afgeloten speeltuin in München.Beeld EPA

Mooi bruggetje: je schreef woensdag dat het coronavirus Duitse vrouwen terugduwt in de traditionele rol, achter het aanrecht en de kinderwagen. Was dat jou zelf opgevallen of is dit een brede maatschappelijke discussie in Duitsland?

‘Er was een groot onderzoek onder de Duitsers waaruit bleek dat vooral moeders de kinderen opvingen tijdens de eerste coronamaanden, en er waren afgelopen tijd veel opiniestukken van boze moeders, onder wie van de socioloog Jutta Allmendinger naar wie ik in het artikel verwees. Het onderwerp zat wel in m’n hoofd omdat ik zelf vijf maanden na de geboorte van mijn zoon weer aan het werk ging en daar vreemd om werd aangekeken. Eigenlijk alle Duitse moeders nemen een jaar vrij na de geboorte van hun kind.

‘In Duitsland is de cultuur wat betreft de verdeling tussen moeders en vaders denk ik iets traditioneler dan in Nederland, corona heeft daarin vooral een versterkend effect. Het moederschap is in Duitsland met allerlei molensteenachtige mythes beladen. Een scheldwoord als ‘ravenmoeder’ wordt in Duitsland bijvoorbeeld heel serieus gebruikt als een vrouw in de ogen van anderen te weinig tijd met haar kinderen doorbrengt.

‘Qua moeder- en vaderschapsverlof is Duitsland eigenlijk veel progressiever dan Nederland: je krijgt met z’n tweeën 14 maanden betaald verlof, en dat mag je eerlijk verdelen. Maar de praktijk is juist heel traditioneel: in 80 procent van de gevallen neemt de moeder een jaar verlof en de vader twee maanden of zelfs helemaal geen verlof. In Nederland klinkt altijd kritiek op de deeltijdmentaliteit onder vrouwen, maar in Duitsland zie je dat vrouwen vaak moeten kiezen: of ze werken fulltime en combineren dat met het moederschap, of ze werken helemaal niet. Dan is de Nederlandse deeltijdcultuur zo slecht nog niet. Voor Duitse vaders is het ook heel ongewoon om parttime te werken. Als ik vertel dat veel Nederlandse mannen vier dagen gaan werken als ze kinderen krijgen, dan zeggen Duitsers: dan moet je wel een heel progressieve werkgever hebben.’

En hoe zit het in huize-Lindhout met de rolverdeling?

‘Mijn vriend is freelance fotograaf, en toen ik weer aan het werk ging hadden we afgesproken dat hij met ouderschapsverlof zou gaan tot onze zoon terecht kon bij de kinderopvang. Uiteindelijk heeft hij dat een jaar langer gedaan dan ik, omdat de wachttijden zo lang waren en toen er eindelijk plek was, brak corona uit. Dus dankzij hem heb ik stukjes kunnen schrijven. Nu is er weer een beetje een level playing field bij ons thuis.’

Bondskanselier Angela Merkel wordt nooit zonder mondkapje gefotografeerd. Beeld AP
Bondskanselier Angela Merkel wordt nooit zonder mondkapje gefotografeerd.Beeld AP

Met een semi-lockdown probeert Merkel het aantal besmettingen nu zo ver terug te dringen dat de Duitsers met familie en vrienden kerstmis kunnen vieren. Gaat dat lukken?

‘Ik denk dat bij de regering het besef leeft dat er rond kerst wel iets van een versoepeling moet plaatsvinden, anders krijgen ze straks niemand meer mee met het beleid.

‘Het mag ook: met familie kerst vieren. Je mag samenkomen met maximaal tien mensen uit maximaal twee verschillende huishoudens. Wel worden feestelijkheden sterk afgeraden, maar dat is een aanbeveling en geen verbod, en de politie zal niet achter de voordeur gaan controleren. Bedenk ook dat kerstmis in Duitsland veel groter is dan in Nederland. In Nederland speelt de advent bijvoorbeeld geen rol van betekenis, maar in Duitsland staat heel december in het teken van kerst. Mensen treffen hun vrienden na het werk met glühwein op de kerstmarkt. Er waren geruchten dat de regering de kerstmarkten zou toestaan, maar zonder alcohol. Als dat gebeurt, verwacht ik een hoop verzet.’

LEES OOK:

Corona drukt Duitse vrouw terug in traditionele rol: wie zorgt er anders voor de kinderen in een lockdown?

Meer over