Duitse spionnen vaak in opspraak

‘Iedereen mag een fout maken’, zei Thomas de Maizière, chef van de bondskanselarij in Berlijn, vergoelijkend naar aanleiding van het zoveelste afluisterschandaal waarbij de Duitse inlichtingendienst BND was betrokken....

Refererend aan deze waarschuwing vragen de media zich nu af of Uhrlau nog langer te handhaven is. De Bundesnachrichtendienst heeft zich namelijk opnieuw geblameerd, ditmaal in Kosovo. Op 19 november werden daar drie Duitsers gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij een vijf dagen eerder uitgevoerde aanslag op een kantoor van de Europese Unie in de hoofdstad Pristina.

Een paar uur na deze aanslag, waarbij slechts materiële schade werd aangericht, trof de politie een van de drie mannen in een naburig gebouw aan terwijl hij foto’s maakte. Bij fouillering vond ze een notitieboekje met de namen van Kosovaarse politici, onder wie minister-president Hashim Thaçi. De man zei voor het logistiek servicebedrijf LCAS te werken, samen met twee landgenoten.

De BND was hun eigenlijke opdrachtgever. Deze had de drie agenten, die in Kosovo waren gestationeerd om tijdig voor een uitbraak van etnisch geweld te kunnen waarschuwen, gevraagd de toedracht van de aanslag op het EU-kantoor te onderzoeken. De dienst verleende hun echter geen ruggesteun toen ze de aandacht van de Kosovaarse justitie trokken.

Sterker: de BND reageerde aanvankelijk niet op de verzoeken om bijstand van zijn drie medewerkers, en bepaalde vervolgens dat ze moesten volhouden employees van de schijnfirma LCAS te zijn. Pas toen de agenten bijna een week na de aanslag werden gearresteerd, kwam de BND in beweging en werd de bondskanselier van de verwikkelingen in Kosovo op de hoogte geteld. Op een moment, aldus Der Tagesspiegel, waarop de zaak niet meer zonder diplomatieke verwikkelingen en gezichtsverlies voor een van beide partijen uit de wereld kon worden geholpen.

De Kosovaarse pers smulde van het geval. De regering in Pristina wees de verdachten op voorhand aan als schuldigen. Toen ze op 28 november, na negen dagen detentie tussen zware criminelen, onder Duitse pressie werden vrijgelaten, waren de bilaterale betrekkingen ernstig in het ongerede geraakt. De drie agenten zouden zodanig zijn geschokt door wat ze in Kosovaarse hechtenis hebben meegemaakt, dat ze nog niet door de Bondsdagcommissie voor de veiligheidsdiensten konden worden gehoord. De financiële bijdrage van de Bondsrepubliek aan de wederopbouw van Kosovo, ongeveer 300 miljoen euro per jaar, staat ter discussie.

De verontwaardiging in Duitsland spitst zich toe op de BND en zijn president. Het echec in Kosovo staat immers niet op zichzelf. Tijdens de Koude Oorlog legde de BND het roemloos af tegen zijn Oost-Duitse tegenhanger. Zo’n 90 procent van de BND-agenten in de DDR werkte voor de Stasi. De overigen werden bijna zonder uitzondering opgepakt en veroordeeld. Alleen bij het afluisteren en analyseren van gecodeerde berichten schijnt de dienst doelmatig te hebben gewerkt – zij het dat hij zowel door de bouw van de Berlijnse Muur in 1961 als door zijn val, 38 jaar later, werd verrast.

Eind jaren vijftig zou de Bundesnachrichtendienst geen actief gebruik hebben gemaakt van informatie over de verblijfplaats van oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann. In de jaren negentig was de BND, in het kader van een undercoveroperatie, betrokken bij de smokkel van plutonium uit Rusland.

Sinds 2003 is de dienst geregeld in opspraak gekomen met onthullingen over de medewerking aan CIA-vluchten (verdachte terroristen werden naar geheime detentiecentra afgevoerd). BND-agenten zouden op Guantánamo Bay betrokken zijn geweest bij ondervraging van gedetineerden. Het afgelopen voorjaar begaf de BND zich buiten zijn eigenlijke werkterrein met de aanschaf voor 5 miljoen euro van een cd-rom met gestolen informatie over Duitse klanten van de Liechtensteinse bank LGT.

Successen heeft de BND ook geboekt. Zo stond hij deze zomer aan de wieg van het akkoord over de uitwisseling tussen vijf in Israël gevangen zittende Hezbollah-strijders en de lichamen van twee omgebrachte Israëlische soldaten. Maar de Duitsers herinneren zich slechts de (al dan niet vermeende) missers van een dienst die vanwege zijn gesloten karakter de schijn hoe dan ook tegen heeft.

Meer over