Duitse prijs voor moed niet uitgereikt na massale kritiek op winnaar Poetin

De Quadriga, een prestigieuze Duitse prijs die mensen eert 'die over de moed beschikken muren neer te halen en wiens betrokkenheid bruggen bouwt', wordt dit jaar niet uitgereikt. Reden is de grote controverse die in Duitsland ontstond nadat bekend was geworden dat de Russische premier Vladimir Poetin tot de laureaten behoorde.

Arnout Brouwers
Poetin. Beeld afp
Poetin.Beeld afp

De Quadriga wordt sinds 2003 uitgereikt door de vereniging Werkstatt Deutschland op 3 oktober, de dag van de Duitse hereniging, en wordt gefinancierd uit publieke en private bronnen. Eerder ging de prijs onder meer naar Michail Gorbatsjov, Vaclav Havel, Tayyip Erdogan, Hamid Karzai en de oud-kanseliers Helmut Kohl en Gerhard Schröder.

Prijs teruggeven

Havel liet zaterdag weten dat hij zijn prijs zou teruggeven als Poetin hem zou krijgen. Eerder hadden al verschillende leden van het curatorium dat jaarlijks de winnaars selecteert, zich teruggetrokken. Een van hen, leider van De Groenen leider Cem Ozdemir, concludeerde dat er blijkbaar 'verschillende inschattingen bestaan over Poetins bijdrage aan democratie en de rechtstaat'. Een ander, de historicus Edgar Wolfrum, noemde de selectie van Poetin 'schandalig'.

Maar ook buiten het selectiecomité kwam de kritiek los op de 'Prijs van de Onvrijheid', uit Duitsland en van de verdrukte oppositie in Rusland. De directeur van Human Rights Watch Duitsland Wenzel Michalski sprak van een 'onmiskenbare achteruitgang in civiele vrijheden' in Rusland sinds Poetin daar in 2000 aan de macht kwam. En de Duitse mensenrechtencommissaris Markus Loening, wiens partij deel uitmaakt van de regerende coalitie, noemde het 'cynisch' om Poetin de prijs te geven 'en hem in dezelfde groep te rangeren als Michail Gorbatsjov en Vaclav Havel'.

Misplaatst
Vandaag zwichtte Werkstatt Deutschland en liet weten dat de prijs dit jaar helemaal niet wordt uitgereikt 'vanwege de massale kritiek in de media en de politiek'. Dat betekent dat ook de drie andere laureaten dit jaar, onder wie de Palestijnse premier Salam Fayyad, niets krijgen. Volgens het curatorium is de ophef misplaatst, omdat elk jaar een persoon wordt geëerd die zich 'in bijzondere mate voor de betrekkingen met het verenigde Duitsland heeft ingezet'.

Onder Poetin (die er vroeger als KGB-agent werkte en altijd een speciale band met Duitsland heeft gehouden) zijn de betrekkingen inderdaad aangehaald, vooral toen hij mocht samenwerken met toenmalig kanselier Gerhard Schröder. Poetin en Schröder vormden, samen met de Franse president Chirac, in de aanloop naar de invasie van Irak een opmerkelijke gelegenheidscoalitie tegen de Amerikaanse oorlogsplannen.

Ook inzake energiesamenwerking konden beide heren het goed vinden: ze besloten samen tot Nordstream, de aanleg van een nieuwe gasleiding door zee naar Duitsland, waardoor allerlei tussenliggende Centraal-Europese landen worden ontweken. Deze vorm van 'Europese energieveiligheid', inmiddels ook hartelijk door Nederland omarmd, werd en wordt niet door alle EU-lidstaten verwelkomd. Kort na zijn aftreden als kanselier, werd Schröder voorzitter van het Nordstream consortium.

Heftig moralisme

De historica Margarita Mathiopoulos, een van de prijsgevers, toonde zich verbaasd over het 'heftige moralisme' in de reacties op het besluit Poetin te eren. Ze noemde verschillende Duitse politici, onder wie Joschka Fischer, die ook 'een controversiële achtergrond' zouden hebben gehad. Goed, Poetin is geen loepzuivere democraat, erkende ze, 'maar ook in loepzuivere democratieën lopen niet alleen loepzuivere democraten rond'.

Maandag komt president Medvedev voor een tweedaags bezoek naar Duitsland, dus de vraag dringt zich op of de Duitsers een diplomatieke blunder begaan door Poetin eerst een prijs te verlenen en hem dan weer in te trekken. Geen nood, reageerde Poetins woordvoerder in Moskou. 'Dit heeft niets te maken met de Duits-Russische betrekkingen', aldus Dmitri Peskov. De Russische regering zal 'elk besluit' van de organisatie die de Quadriga uitreikt, respecteren. Het curatorium heeft zich inmiddels verontschuldigd bij de vier prijswinnaars.

Meer over