Duitse politici mijden woord terrorisme

Veiligheidsdiensten hadden ervoor gewaarschuwd, maar zelfs nu er in Duitsland een door IS geïnspireerde aanslag heeft plaatsgevonden, blijven politici voorzichtig. Merkel zwijgt zelfs helemaal.

Sterre Lindhout
Beeld uit de video van Riaz A. die door IS werd verspreid. De Duitse politie heeft de echtheid van het filmpje bevestigd. Beeld reuters
Beeld uit de video van Riaz A. die door IS werd verspreid. De Duitse politie heeft de echtheid van het filmpje bevestigd.Beeld reuters

Voor het eerst eist Islamitische Staat een bloedbad in Duitsland op: de hak- en steekpartij van de 17-jarige Afghaanse Riaz A., waarmee hij vier Chinese familieleden verwondde die in Duitsland op vakantie waren. Twee van hen verkeren nog in levensgevaar. In een door IS verspreid filmpje zwaait A. met een mes terwijl zich als strijder van het kalifaat betitelt.

Met de daad van Riaz A. wordt de even bange als lange verwachting van IS-geïnspireerd geweld in Duitsland ingelost, al vielen er door tijdig ingrijpen van de politie vooralsnog geen doden. Veiligheidsdiensten wijzen al sinds het begin van de huidige aanslagengolf in Europa, het bloedbad op de redactie van Charlie Hebdo in januari 2015, op het risico van terrorisme in Duitsland.

'Binnenkort in Berlijn'

Ook IS zelf preludeerde in sociale-mediaboodschappen op Duitse acties. En na de dodenrit in Nice circuleerde er een plaatje van een IS-soldaat voor de Rijksdag, vergezeld van de tekst 'binnenkort in Berlijn.'

Binnenkort, dat was maandag, al was het in Würzburg, zo'n 500 kilometer naar het zuidwesten. Volgens de Beierse minister van Binnenlandse Zaken Herrmann is de daad op basis van de informatie die de politie vrijgaf duidelijk 'politiek gemotiveerd', begaan 'uit de wil om te vernietigen'. Maar de woorden 'aanslag' en 'terrorisme' vielen niet. Vooral de landelijke politiek lijkt daar nog niet aan te willen. In Berlijn was het dinsdag heel stil, behalve bij de anti-migratiepartij AfD.

Waarom Duitsland worstelt met minderjarige vluchtelingen

Al voordat de 17-jarige Afghaanse Riaz A. met een bijl op toeristen inhakte, waren minderjarige vluchtelingen in Duitsland een probleem. Ze zijn namelijk met veel en het lukt de overheid niet ze goed in de gaten te houden. Lees hier het artikel van correspondente Sterre Lindhout.

Voorvrouw Frauke Petry gaf Merkel en haar vluchtelingenbeleid de schuld van de gebeurtenissen en riep de politiek op actie te ondernemen. Op Twitter stond boven foto's van de bebloede treinvloer de tekst 'Merkel bedankt.'

Sinds Angela Merkel vorige zomer de deuren wijd openzette voor vluchtelingen, leeft bij veel Duitsers de vrees dat IS de nauwelijks controleerbare vluchtelingenstroom gebruikte om strijders hun land binnen te loodsen.

Leden ronselen onder vluchtelingen

Dat idee werd door de Duitse inlichtingendiensten lang afgedaan als onwaarschijnlijk. Pas drie weken geleden stelde de dienst die inschatting bij omdat er nu bewijs was dat IS wel gebruikmaakt van vluchtroutes - de daders van Brussel bijvoorbeeld- en er bovendien bewijs is dat radicaal islamitische organisaties leden ronselden onder Duitse vluchtelingen.

Maar Merkel zwijgt. Waar Hollande en Obama na de terreur in Nice en Orlando binnen een paar uur hun afschuw en medeleven betuigden, reageert in Duitsland maar één minister, Peter Altmaier, de chef van Merkels eigen ministerie en sinds vorige herfst Chef Vluchtelingenzaken.

null Beeld reuters
Beeld reuters

Hij sprak niet van terrorisme, maar van een 'tragisch ongeluk'. Verder waarschuwde hij dat we dit soort daden van individuen niet moeten projecteren op een groep - in dit geval dus de in Duitsland levende vluchtelingen.

Daaruit spreekt de vrees dat de gebeurtenissen in Würzburg Duitsers zullen aanzetten tot een hetze tegen moslims, een vrees die niet geheel ongegrond is vanwege de grote toename van het aantal geweldsincidenten tegen buitenlanders en Duitsers met buitenlandse wortels in het afgelopen jaar.

'Merkelen'

Nu staat Merkel erom bekend dat ze met het geven van politiekgevoelige reacties altijd treuzelt - het zogenoemde 'Merkelen'. Maar als ze langer zwijgt, ligt de beschuldiging van wegkijken op de loer. En dat is een gevaarlijk verwijt zo aan de vooravond van het verkiezingsjaar: hetzelfde werd haar na de gebeurtenissen in Keulen aangewreven.

Dat IS de aanslag opeiste, wil niet zeggen dat Riaz A. in opdracht van de organisatie handelde. De informatie waarover politie en justitie tot nu toe beschikken, wijst er eerder op dat hij 'zelfstandig is geradicaliseerd'. In de kamer van de jongen bij het pleeggezin waar hij sinds twee weken was ondergebracht, vond de politie dinsdagmorgen een zelf geknutselde IS-vlag en een pamflet in het Pashtu, waarschijnlijk ook bedoeld als afscheidsbrief.

Voorheen leek hij een rustige jongen, gelovig, maar niet fanatiek. De moskee zou hij alleen op feestdagen hebben bezocht en politie en justitie vonden tot nu toe geen banden met radicale moslims, al is het onderzoek daarnaar nog niet afgerond. Wel wist A. dus een video naar IS door te spelen - een vorm van contact moet hij hebben gelegd. Ook de brief wijst erop dat zijn daad geen bevlieging was, maar dat er een radicaliseringsproces, kort of lang, aan is voorafgegaan.

Zaterdag hoorde A. dat een goede vriend van hem in Afghanistan was overleden, maakte de politie bekend. Daarna zou hij zich volgens mensen in zijn omgeving 'anders' zijn gaan gedragen, schreven Duitse media. 'Labiele mensen zijn heel ontvankelijk voor IS-propaganda', zei Holger Münch, de chef van het Bundes Kriminalamt (BKA) in een interview met der Spiegel.

Daarmee levert hij een bijdrage aan de discussie die nu in Duitsland op gang komt over de vraag waar geweld ophoudt en terrorisme begint, en over de vraag of je ook van een verwarde zonderling mag spreken als er bewijzen zijn dat een dader politiek geïnspireerd was. Volgens Münch mag dat. Zowel in Nice als in Würzburg kun je volgens hem spreken van een eenling, 'aangestoken door de propaganda van IS'.

Meer over