Duitse bedrijven tegen quotum, eurocommissaris ontevreden

De Duitse regering is op haar vingers getikt door eurocommissaris Viviane Reding (Justitie). De dertig grootste Duitse bedrijven kondigden woensdag aan niets te zien in een wettelijk vastgelegd vrouwenquotum. De regering geeft hen nu tot 2013 de tijd om het aantal vrouwen in topfuncties te verdriedubbelen.

Drie christen-democratische vrouwen uit de Duitse regering discussiëren over het vrouwenquotum. Links minister Kristina Schröder, in het midden Ursula von der Leyen (Werkgelegenheid), en rechts Angela Merkel, de eerste vrouwelijke kanselier van Duitsland. Merkel is tegen een vrouwenquotum. © Reuters Beeld null
Drie christen-democratische vrouwen uit de Duitse regering discussiëren over het vrouwenquotum. Links minister Kristina Schröder, in het midden Ursula von der Leyen (Werkgelegenheid), en rechts Angela Merkel, de eerste vrouwelijke kanselier van Duitsland. Merkel is tegen een vrouwenquotum. © Reuters

Lukt dat niet, dan komt er een wet waarin de bedrijven verplicht worden om zichzelf daartoe aan te zetten, met sancties als dat niet gebeurt. Volgens Reding gaat dit niet ver genoeg. Zij wil al volgend voorjaar met maatregelen komen.

Na maandenlang debatteren vond woensdag het eerste overleg tussen de Duitse regering en de dertig grootste beursgenoteerde bedrijven plaats over meer vrouwen in topposities. De DAX-ondernemingen hebben toegezegd dit jaar met plannen te zullen komen. Ze willen echter zelf bepalen hoe ze de verhoging zullen aanpakken.

De regering van christen-democraten en liberalen wil in 2013 driemaal zoveel vrouwen aan de bedrijfstop hebben. Als de bedrijven dat niet bereiken, dan komt er een 'plicht tot zelfverplichting', zegt minister Schröder (Gezinszaken).

Het aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven is in Duitsland lager dan in Nederland. De besturen van de DAX-ondernemingen bestaan voor slechts 3,2 procent uit vrouwen. Van de 500 commissarissen zijn er slechts 67 vrouw.

De minister van Werkgelegenheid, Ursula von der Leyen (CDU), vindt de toezeggingen van de bedrijven nog te weinig concreet. Ze zei woensdag dat Duitsland economisch achter zal blijven als de bedrijven zich niet aan de moderne verhoudingen aanpassen. Ze staat hierin alleen. Bondskanselier Merkel vindt een wettelijke vrouwenquotum niet de juiste weg.

Vrouwendebat in Duitsland heftig
Ja, ze zijn heftig, die debatten over het vrouwenquotum, zegt Mechthilde Maier - ook binnen de muren van haar eigen Deutsche Telekom. Als eerste en enige beursgenoteerde onderneming van het land besloot het voormalige staatsbedrijf vorig jaar het in Duitsland zo omstreden quotum in te stellen; 30 procent vrouwen moeten er aan de top komen, en in 2015 moet dat zover zijn.

Maar Maier, directeur van het 'group diversity management' bij Deutsche Telekom, is niet onder de indruk van de tegenstand. Voor haar staat vast: 'Ik heb liever dat vrouwen met het vooroordeel 'quotumvrouw' leven, dan helemaal geen vrouwen aan de top'. Ze werkt nu al een jaar aan de 'cultuuromslag' die dit voor elkaar moet krijgen. Want: 'Een andere manier van denken gaat altijd met wrijving gepaard.'

De eerste maatregelen zijn inmiddels getroffen, 'hoewel sommige slechts druppels op een gloeiende plaat zijn': meer kinderopvang, hogere vrouwenpercentages bij de opleidingen en zelfs: workshops zodat de geslachten elkaar beter kunnen begrijpen: 'Mannen denken vaak dat vrouwen niet kunnen beslissen', zegt Maier. Maar dat klopt niet: 'Vrouwen beslissen gewoon anders.'

Telekom liep met haar eigen vrouwenquotum precies voor de politieke discussie uit. Na maandenlang debatteren in politiek en media vond gisteren een eerste gesprek tussen de regering en de dertig grootste beursgenoteerde ondernemingen (DAX) plaats, waaronder Siemens, Telekom, BMW en Lufthansa.

Zo op het eerste gezicht lijkt ook woensdag het thema 'vrouwen aan de top' geaccepteerd in Duitsland. De betrokken ministers en de bondskanselier zijn alle drie vrouw - minister Von der Leyen heeft zelfs zeven kinderen en de jonge Schröder is, onder grote mediabelangstelling, voor het eerst zwanger.

Traditionele structuren
Maar de situatie in de regering is allerminst een goede afspiegeling: het aantal topvrouwen in het bedrijfsleven is opvallend laag (3,2 procent in de DAX-besturen), lager dan in Nederland. Dit wordt in Duitsland vaak in verband gebracht met een 'ouderwets rollenpatroon' dat de arbeidsmarkt nog zou beheersen.

Veel crèches bieden alleen plaats aan kinderen vanaf drie jaar. Scholen houden 's middags al om één uur op. En sommige vrouwen zien zelfs in de schappen van de supermarkt - die anders dan in Nederland, nauwelijks snel te bereiden maaltijdproducten verkopen - een bewijs van hardnekkige traditionele structuren: de Duitse vrouw heeft vast tijd genoeg om te koken; ze werkt toch niet.

Volgens Hildegard Maria Nickel, hoogleraar sociologie aan de Humboldt Universiteit Berlijn, speelt bij het ontbreken van de randvoorwaarden ook de Duitse geschiedenis een rol. Er moet hierbij onderscheid gemaakt worden tussen het westen en het voormalige oosten, met zijn socialistische achtergrond.

In Oost-Duitsland is het veel normaler dat vrouwen carrière en kind combineren dan in West-Duitsland. In de DDR móesten vrouwen immers werken, al deden ze daarbij ook nog het huishouden. West-Duitsland, zegt Nickel, heeft als reactie op de DDR-'arbeidersvrouwen' juist extra geïnvesteerd in het 'huisvrouwenmodel'. Daarom bestaat er ook nu nog in het oosten een goed ontwikkelde kinderopvang, en in het westen veel minder.

De gevolgen zijn in het bedrijfsleven te merken. Jaarlijks studeren er meer Duitse vrouwen dan mannen af, maar de bedrijfstop blijft mannelijk. In 2000, zegt Mechthilde Maier, heeft Telekom net als andere bedrijven al een vrijwillige wet ondertekent voor meer gelijkstelling. Een hoger percentage heeft dat echter niet opgeleverd. Maier: 'Als we doorgaan zoals we nu doen, zou het nog 240 jaar duren'.

Telekom koos in 2010 daarom alsnog voor het quotum. Met overigens een nieuwe argumentatie: het gaat niet zozeer om 'gelijke rechten', maar om de economische winst die vrouwen brengen. Maier heeft de cijfers paraat: 'De omzet wordt uiteindelijk hoger. Een beslissing duurt misschien langer, maar zal meer perspectieven bevatten.' Dat is ook beter voor de reputatie: 'De helft van onze klanten zijn vrouwen. Dat kan je bij de ontwikkeling van producten niet buiten beschouwing laten.'

Weerstand
De weerstand is echter gebleven, zegt Maier: zelfs bij de vrouwelijke medewerkers. 'Vrouwen zijn bang dat ze 'quotumvrouw' genoemd zullen worden. Mannen zijn bang dat ze niet meer automatisch worden gekozen bij sollicitaties.'

Het economische argument, zegt Maier, zal aantonen dat dit misverstanden zijn. Door het quotum zullen de topfuncties namelijk niet automatisch voor 30 procent door vrouwen worden bezet. Het gaat erom dat niet meer automatisch het old boys network beslist: 'Het reservoir aan talent moet voor ten minste 30 procent met vrouwen worden gevuld, zodat we ook bovenaan bij 30 procent uitkomen.' Met andere woorden: om in 2015 de besten bovenaan te krijgen, moeten nu via de opleidingen meer vrouwen worden geworven.

Al direct zorgde het vrouwenquotum bij Telekom voor een mediarelletje. Een van de eerste vrouwen die vorig jaar de top binnenkwamen, was al snel weer weg. De ophef rondom deze 'quotumvrouw' toont voor Maier dat er nog een lange weg te gaan is: 'De functie paste niet bij haar. Dat gebeurt bij veel mannen ook, maar dan vindt iedereen dat normaal.'

Ze is realistisch: deze eerste maatregelen moeten vooral gezien worden als 'werken aan de basis'. De Duitse vrouwen moeten nu 'zelfbewustzijn' tonen, vindt ze, en de angst een 'quotumvrouw' te zijn, afschudden. Maar, denkt ze, 'vrouwen die nu aan de top komen, zullen daarvan niet onder de indruk zijn. Die zijn sterk genoeg.' (tekst Merlijn Schoonenboom, foto Reuters)

Meer over