Analyse

Duits ongemak om vluchteling die drie mensen doodstak

Groot is het ongemak in Duitsland over een dodelijke steekpartij. De verdachte is een vluchteling uit Somalië die in een daklozenopvang verbleef. Is hij psychisch in de war of een terrorist?

Bloemen in Würzburg op de plek van de fatale steekpartij.  Beeld Getty Images
Bloemen in Würzburg op de plek van de fatale steekpartij.Beeld Getty Images

Een week is het geleden dat een 24-jarige man in de Beierse stad Würzburg drie mensen doodstak en zeven anderen verwondde. De moordpartij leidde, behalve tot verdriet en ontzetting, tot maatschappelijk ongemak over de duiding van deze gebeurtenis. Was het bloedbad het gevolg van de psychische problemen van de dader? Of was het een terroristische aanslag?

Voor beide lezingen bestaan serieuze aanwijzingen. Zo zouden de psychische problemen van Abdirahman A. al ruimschoots voor de daad bekend zijn geweest bij politie en justitie. Richting religieus fanatisme wijzen de verklaringen van getuigen die A. iets hebben horen roepen over de jihad en Allah, maar ook persoonlijke bezittingen in de daklozenopvang waar A., in 2015 als vluchteling uit Somalië naar Duitsland gekomen, sinds een jaar leefde. De man zit in voorarrest. Waarschijnlijk duurt het nog even voor het Landeskriminalamt (LKA), de rechercheafdeling van de deelstaatpolitie, zich uitspreekt over het motief.

Hoezeer dat duidingsvacuüm intussen wordt gepolitiseerd was vrijdag in Würzburg te aanschouwen. De AfD organiseerde een herdenking en kranslegging op de plaats delict, in aanwezigheid van een sliert regionale en landelijke partijkopstukken. De radicaal rechtse partij beschouwt het bloedbad als een terroristische aanslag met een islamistisch motief, een direct gevolg van Angela Merkels vluchtelingenpolitiek die ‘islamisten’ naar Duitsland heeft gehaald en ‘niets doet om de bevolking te beschermen’, aldus fractievoorzitter Alice Weidel op Facebook.

Zoals dat gaat in Duitsland, demonstreren als reactie op de kranslegging door de AfD ‘s avonds allerlei linkse groeperingen, onder andere plaatselijke afdelingen van de radicale antifa en Fridays for Future, tegen de politieke instrumentalisering van dit bloedbad door rechts en vóór een humaan asielbeleid.

Iets gematigder, maar in dezelfde geest, is de oproep van een burgerinitatief een menselijke keten door het centrum te vormen, om te laten zien dat Würzburg een ‘solidaire en open stad is.’

In dit tumult ging de interessante vraag van Horst Seehofer een beetje verloren. De minister van Binnenlandse Zaken, vroeger als CSU-voorzitter bekend om zijn luidruchtige en soms populistische kritiek op de vluchtelingenpolitiek van bondskanselier Merkel, vroeg zich in een persverklaring af hoe het heeft kunnen gebeuren dat een jongeman die legaal in Duitsland verblijft, na zes jaar in de daklozenopvang zit. ‘Daarmee kunnen we toch geen genoegen nemen’, zei hij.

Dat is geen overbodige aansporing van Seehofer, omdat vooral de psychologische begeleiding van getraumatiseerde migranten in Duitsland sterk tekortschiet. Maar de timing is opmerkelijk, luttele weken voor zijn politieke pensioen, nadat hij als minister vier jaar de tijd heeft gehad deze situatie te verbeteren.

Voor de rechercheurs van het LKA zijn er de komende weken veel raadsels op te lossen. Begin dit jaar was A. een week gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling en vorige week opnieuw, nadat hij in een stilstaande auto was gestapt en de bestuurder had gedwongen hem ergens naartoe te rijden.

Twee keer werd A. na korte tijd uit de instelling ontslagen, hoewel volgens onderzoek van Duitse media sommige instanties al jaren aandrongen op begeleiding en diepgravend psychologisch onderzoek. Waarom gebeurde dat niet? En waarom achtte de politie hem, na minstens twee aanklachten wegens (dreigen met) geweld, niet gevaarlijk?

En dan is er nog iets. Van 2015 tot 2019 woonde A. in de Saksische stad Chemnitz, die in september 2018 in de publiciteit kwam kwam nadat een man werd doodgestoken, vermoedelijk door een vluchteling uit Irak, die sindsdien voortvluchtig is. In de dagen daarna organiseerde extreemrechts verschillende bijeenkomsten, en vertelden in Chemnitz wonende migranten tegen journalisten over ‘klopjachten’.

In een video van de Funke Mediengruppe vertelt ook Abdirahman A. hoe het is om voortdurend bloot te staan aan racisme en bedreigingen. Het LKA onderzoekt momenteel of het materiaal echt is. In dat geval wordt de plaatsing van de Somaliër in het brede spectrum tussen dader en slachtoffer nóg gecompliceerder dan het al is.

Sowieso lijkt de politieke behoefte aan eenduidigheid geen recht te doen aan de complexe realiteit. De zoektocht naar duidelijke criteria die onderscheid maken tussen een terroristische aanslag en een bloedbad begaan in een waan is vaak niet zinvol, zegt Peter Neumann, een Duitse terrorismedeskundige verbonden aan het Kings College in Londen, tegen Der Spiegel.

‘Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat er onder zogenaamde ‘eenzame daders’ een buitenproportioneel groot percentage mensen is met een psychische ziekte. Dat geldt voor zowel rechts-extremisten als voor jihadisten.’ Neumann schat de dodelijke steekpartij van Abdirahmin A. ook in als een dergelijk ‘grensgeval’.

Meer over