'Duits bier is al heilig. Waarom onze koeien niet?'

Veroorzaakten de BSE- en MKZ-uitbraken in Nederland een schok, in Duitsland betekende de eerste gekke koe een ware aardbeving die leidde tot het aftreden van de minister van Landbouw....

Van onze verslaggevers Marieke Aarden Bart Dirks

Terwijl minister Brinkhorst van Landbouw van de commissie-Wijffels een 'herontwerp voor de veehouderij' ontving met 'op zich weinig nieuws en weinig concrete stappen' (aldus Wijffels), is in Duitsland de hele landbouwsector radicaal op de schop genomen. En dat zelfs terwijl Duitsland de MKZ-crisis goeddeels bespaard is gebleven - geen uitbraken, wel werden tienduizend dieren preventief geruimd.

'Nederland heeft met zijn intensieve veehouderij nog een lange weg te gaan', oordeelt de Duitse minister Renate Künast. 'Jullie produceren zo veel en zo goedkoop vanwege de enorme export.'

Zie hier de dadendrang van Powerfrau Künast, tot haar ministersbenoeming half januari de energieke partijvoorzitter van de Grünen.

'Er is in vijf maanden zo veel gebeurd, ik kan er voor vijf jaar dagboeken mee vullen', zegt ze tijdens een bliksembezoek aan Den Haag. 'We proberen snel en onder hoge druk fouten uit het verleden recht te zetten.'

De stroom aan maatregelen is indrukwekkend. Geen antibiotica meer in diervoeder. Legbatterijen worden verboden. Diertransporten van maximaal vier uur. Subsidies verdwijnen voor de bioindustrie. Kantines van ziekenhuizen en scholen serveren uitsluitend biologische producten. Vleeskeuring in slachthuizen enkel door opgeleide dierenartsen. Dit alles vergezeld van motto's als Klasse statt Masse (Kwaliteit boven kwantiteit) en Regional erste Wahl (Regionale producten voorop).

'Natuurlijk staan de boeren niet te springen', beaamt Künast. 'Na tientallen jaren subsidie-afhankelijkheid gaat het roer plots om. Boeren staan te popelen om te demonstreren, maar zitten klem.

'Ze hebben me ook nodig, vanwege mijn opkoopregeling van dieren uit overvolle stallen. Daardoor kunnen ze weer exporteren. Natuurlijk zeggen ze geen dankjewel, maar daar maak ik me al helemaal geen zorgen over. De belastingbetalers en consumenten hebben ook zo hun vragen. Waar betaal ik voor? Wat ligt daar op mijn bord, is het gezond, welke ecobalans heeft dat?'

Die ecobalans is wat haar betreft heel simpel. De gezondheid van vee en consumenten staat op het spel. Dus krijgt het populaire Reinheitsgebot uit 1516 (dat voorschrijft dat bier alleen mag worden gebrouwen met gemoute gerst, hop, water en gist) een variant voor de landbouw.

'Bier is in Duitsland heilig. Toen de EU met richtlijnen toevoegingen wilde voorschrijven, stond Duitsland als één man op en zei: ''In ons bier komen geen onnatuurlijke stoffen''. Dus waarom bij vlees en melk niet? We spreken af: koeien krijgen uitsluitend gras, granen en water.'

Künast vormde een 'magische zeshoek' met boeren, milieubeweging (met inbegrip van dierenbescherming), voedingsindustrie, supermarkten, consumenten en de overheid. Niet om, volgens het Nederlandse poldermodel, eindeloos naar consensus te streven, maar om spijkerharde afspraken te maken. 'Die zes partijen moeten eindelijk leren samenwerken', zegt ze onomwonden.

Kern van alle veranderingen is dat de consument weet wat hij koopt en eet. Kippen in goedgekeurde, maar krappe kooien? Daar moet 'gekooid' op staan. Genetisch gemanipuleerde ingrediënten? Staat op het etiket.

Künast: 'We gaan consumenten duidelijke informatie geven via een Eko-label, sommigen zeggen al Künastzegel. Deze herfst wordt het geïntroduceerd.'

Dat dit label slechts iets verder gaat dan de Europese minimum-normen voor voedsel, vindt ze geen bezwaar. 'Je kunt dan een kind naar de supermarkt sturen en zeggen: ''Koop eieren of sap met het Künastzegel''.

'Wie kritischer is, moet op meer etiketten letten en vindt naast het Künastkeurmerk ook bijvoorbeeld het biologisch-dynamische Demeter. Die concurrentie is goed.'

De consument wil weliswaar veilige of zelfs biologische producten, maar wenst daar zo weinig mogelijk voor te betalen. Zonder een verandering van deze mentaliteit, constateerde in Nederland ook de commissie-Wijffels, is elke hervorming kansloos.

'Zo zit de mens nu eenmaal in elkaar', reageert de Duitse. Maar de burger betaalt sowieso. 'Óf je betaalt als belastingbetaler om water-, lucht- en bodemverontreiniging aan te pakken, óf je betaalt als consument iets meer voor producten die niet vervuilen. Je kunt beter een paar pfennig meer betalen in de winkel.'

Het prijsverschil met gewone producten hoeft niet zo groot te blijven. Als de verkoop van biologische producten professioneler en grootschaliger wordt aangepakt, zakt de prijs.

'Uit sociale overwegingen moet je geen tweedeling krijgen tussen dure biologische producten voor de beter gesitueerden en inferieure producten voor de anderen. Ook de goedkope Aldi-keten gaat bio-melk verkopen. Het is echter niet de bedoeling voedsel te dumpen zodat boeren niet van de opbrengst kunnen leven.'

Ook de Agrarwende van Künast kan geen 100 procent veilig voedsel garanderen. 'Mijn garantie is: we doen alles wat mogelijk is. Gekke koeien had je in de Middeleeuwen en houd je in de toekomst ook. Maar de huidige BSE- en MKZ-crises zijn het Tsjernobyl van de landbouw: net als bij de kerncentrale zijn het grote ongelukken die je kunt zien aankomen en die je had kunnen voorkomen.'

Meer over