Drie nieuwe leden, meer geld is er niet

DE UITBREIDINGSCARROUSSEL van de NAVO draait op volle toeren. Tot in Madrid in juli beslist wordt hoe groot de 'nieuwe NAVO' wordt, zullen de speculaties voortduren over de hamvraag: drie of vijf?...

De waslijst van argumenten waarom het ene land wel welkom is en het andere (nog) niet, zal de komende weken aanzwellen. Slechts één ding is zeker: de zestien landen van de huidige NAVO zijn het onderling niet eens. Er hebben zich drie kampen gevormd.

Frankrijk, Canada, België, Italië en Portugal zijn ervoor om vijf nieuwe lidstaten op te nemen: Polen, Hongarije, Tsjechië, Slovenië en Roemenië. De meeste landen in dit rijtje volgen het 'strategisch argument' van Frankrijk.

Volgens Parijs wordt het noordelijke overwicht in de alliantie te groot. Daarom is een sterkere zuidelijke presentie noodzakelijk. Frankrijk beschouwt Roemenië bovendien als een 'francofoon' land. President Chirac heeft bondgenoten nodig die hem steunen bij zijn koers om de NAVO meer Europees te maken.

De Amerikanen vermijden het noemen van een getal, maar binnenskamers willen zij slechts drie Oost-Europese landen in de eerste uitbreidingsgolf toelaten: Polen, Hongarije en Tsjechië. Washington heeft twee argumenten: de forse kosten van de uitbreiding én Moskou.

Immers, met een wat bescheiden uitbreiding zou de alliantie bij de Russen de angst voor een NAVO-dichtbij kunnen wegnemen. Langzaamaan, dan breekt het lijntje niet. De druiven zijn toch al zo zuur voor Moskou. IJsland steunt de Amerikaanse lijn.

In de derde groep zitten de twijfelaars. Duitsland en Groot-Brittannië, tot voor kort aanhangers van de Amerikaanse lijn, zijn aan het schuiven. Zij overwegen ook Slovenië op het lijstje van de eerste toetreders te zetten. Maar daarmee lokken zij de gevaarlijke discussie uit over waarom Roemenië er nu dan buiten moet blijven.

Nederland hoort, uiteraard, tot de twijfelaars. De dagen van atlantische dogmatici zijn voorbij. Van Mierlo staat 'zeer open' voor een kopgroep van vijf nieuwe lidstaten. Maar het is nog niet duidelijk of de nieuwe leden exact voldoen aan de ijkpunten voor het NAVO-lidmaatschap.

Die ijkpunten zijn: stabiliteit, democratie, evenwichtige relaties met buurlanden, in staat zijn om de capaciteit van de NAVO te verhogen en respect voor de rechten van de mens. Maar Van Mierlo hecht ook aan de 'opvoedende werking' van het tot de NAVO behoren.

Om die reden werden eerder de Grieken en Turken (1952) en de Spanjaarden (1982) verwelkomd als lidstaat. De NAVO zou van hen echte democraten maken. Voor Spanje gaat dat argument enigszins op. Maar de Turken waren voor de alliantie eerst en vooral belangrijk omdat zij ten tijde van de Koude Oorlog de stoere hoeders waren van haar zuidflank.

Als Van Mierlo het educatief effect als maatstaf neemt - 'het Westen heeft in de NAVO afgeleerd met elkaar oorlog te voeren' - ligt het voor de hand dat hij ook Roemenië in de NAVO wenst. Omdat hij zich zou doodschamen als over de kosten van de uitbreiding ruzie wordt gemaakt, kan ook het geld geen probleem zijn.

Althans voor Den Haag. Van Mierlo hoopt op een 'politiek besluit' in het uitbreidingsdebat. De vraag is of hij er ook extra voor wil betalen. De Amerikanen als belangrijkste financiers van de NAVO hebben daar kennelijk geen zin in. Jarenlang willen zij een eerlijker burdensharing in de alliantie: een rechtvaardiger verdeling van de lasten.

Europa worstelt aan de vooravond van de muntunie met geldgebrek. Extra lasten dragen van de uitbreiding van de NAVO zit er dus nauwelijks in. Frankrijk, dat weliswaar 'meer Europa' in de alliantie wil, wenst er niet extra voor in de geldbuidel te tasten.

Zo dringt zich dus de conclusie op dat de hamvraag 'drie of vijf' eerder met 'drie' dan 'vijf' moet worden beantwoord.

Natuurlijk is de uitbreiding van de NAVO een politiek project omwille van de veiligheid en stabiliteit in Europa. Het wil niet zeggen dat Jan en Alleman welkom zijn, want de NAVO wenst boven alles een efficiënte militaire organisatie te zijn. Toelating van te veel lidstaten zou de kracht van de alliantie uithollen. Voorlopig draait het debat om een uiterst beperkte uitbreiding, en het geld bepaalt in welk tempo dit project wordt gerealiseerd. Amerika's wil zal - als vanouds - weer Europa's wet zijn.

Jos Klaassen

Meer over