Draaiboek

Boekverfilmingen doen het opvallend goed de laatste jaren. De Berlinale springt in op die trend: uitgeverijen kunnen hun boeken pitchen bij filmproducenten.

DOOR FLOORTJE SMIT

Hitchcock, dacht Laetitia Powell van De Arbeiderspers/AWBruna toen ze zo ongeveer op de tiende pagina was van Carel Doncks Melanie. Thriller, blonde, afstandelijke vrouw, duister, diep weggestopt geheim. Mogelijk een nieuwe Marnie.

Kijk, met dat soort teksten trek je de aandacht voor een zaal vol filmproducenten in het statige Abgeordnetenhaus in Berlijn. En Powell moet dat binnen een paar minuten zien te doen: tijdens Books at Berlinale kreeg zij, net als tien andere uitgevers, dinsdag de kans in een keer honderd potentiële belangstellenden ervan te overtuigen dat hun boek een interessante film kan opleveren.

Boekverfilmingen zijn hot en de Berlinale is slim op de trend ingesprongen. In 2006 organiseerde het als eerste filmfestival een ontmoeting tussen rechthebbenden en filmproducenten, in samenwerking met de Frankfurter Buchmesse.

'Het brengt twee groepen samen die graag met elkaar in contact komen, maar tijdens zo'n festival niet weten hoe ze dat moeten aanpakken', legt hoofd van het boekenprogramma Henning Adam uit. Dit negende jaar waren er zo'n 140 inzendingen waaruit elf boeken werden gekozen, variërend van een Turkse bestseller tot het levensverhaal van Einsteins zoon.

De nieuwe Lord of the Rings zit daar niet bij, benadrukt Adam. Naast 'verfilmbaarheid' zijn er een aantal andere criteria: de boeken moeten nieuw zijn, een bestseller of een belangrijke prijs hebben gewonnen.'

Powell is niet de enige die een Nederlandse uitgeverij vertegenwoordigt. Uta Matten is er voor Atlas Contact, met de bestseller De Laatkomer van Dimitri Verhulst - van wie de verfilming De Helaasheid der Dingen Cannes haalde in 2009. In diens nieuwe boek veinst een oudere man alzheimer om bij zijn dominante vrouw weg te komen. 'Een schrijnend onderwerp in een ontzettend geestige roman', zegt Matten. En producenten hoeven niet meer bang te zijn voor oudere acteurs in de hoofdrol, benadrukt Syd Atlas, moderator en coach van Books at Berlinale. 'Judi Dench (Philomena, Skyfall) is niet meer van het scherm te slaan.'

Atlas helpt vooraf al wat goede verkooppunten te bepalen. Want wat boekenmensen interessant vinden - stijl bijvoorbeeld - kan producenten veelal gestolen worden. Die willen weten: is de held van het verhaal sympathiek? Hoe betrokken wil de schrijver blijven? Zit ik vast aan alle genoemde locaties in het boek? Is die ene achtervolgingsscène essentieel voor het verhaal. En kan ik een historisch drama naar het heden verplaatsen?

Voor dat soort vragen en het uitwisselen van visitekaartjes melden de producenten zich na de pitch aan de statafels van de bezitters van de rechten - waarbij Adam soms optreedt als matchmaker. 'Wij focussen hier op de geselecteerde projecten, maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om netwerken. Dat ze elkaar in het vervolg makkelijker benaderen.'

Powell haalt The Hollywood Reporter uit haar tas, een van de filmvakbladen die tijdens het festival dagelijks uitkomen en op elke festivallocatie rondslingeren. Haar boek is potentieel het meest 'verfilmbare', schreef een journalist gisteren. 'Ik kreeg meteen een mailtje uit Amerika met de vraag of de rechten nog beschikbaar zijn.'

Die rechten zijn nog beschikbaar, want de bedragen vliegen hier niet over de tafels . Bij Powell wordt vaak gevraagd hoe expliciet gewelddadig Melanie is ('Donck is ook scriptschrijver, die weet precies waar de grenzen liggen'). Een producente luistert hoe Powell rustig het einde verklapt. 'Dat kan hier in Duitsland echt niet!', zegt ze stellig.

Bij Mattens tafeltje is het druk. Praatje-kaartje-praatje-kaartje. 'Ik dacht meteen aan About Schmidt', zegt een Duitse producent. 'In Australië zijn we gek op dat soort verhalen. Zou het zich ook daar kunnen afspelen?' vraagt een ander. Alles ligt nog open, benadrukt Matten steeds en het hangt ook af van Dimitri Verhulst.

Dit is echt bedoeld als een eerste kennismaking, zegt ze, als ze achteraf haar visitekaartjes terugstopt in haar tas. Net als Powell heeft ze over Nederlandse belangstelling niet te klagen, maar denkt ze dat het boek - en wellicht andere projecten - ook internationaal geïnteresseerden kan trekken.

'Ik sta hier omdat ik echt wil dat deze film wordt gemaakt', zegt Powell. 'Zo'n 30 procent van al onze boeken waar een optie op is genomen, haalt het scherm nooit: dat vind ik zonde. Sommige boeken schreeuwen om een verfilming. Ik doe pas zaken als het concreet wordt.' Hoe losjes deze bijeenkomst ook is, het kan helpen, weet ze. Vorig jaar pitchte ze De Meester van Jolien Janzing en inmiddels zijn de onderhandelingen met een Britse producent zo goed als afgerond.

Het belangrijkste is dat het boek en de producent bij elkaar passen, daarom benadrukt Matten bij een producent die vooral vette komedies op zijn cv heeft staan, nadrukkelijk de ernst van het geestige De Laatkomer.

'Al zal ik nooit zeggen wat voor soort film ik voor me zie', zegt ze. 'Ik zie mezelf als bemiddelaar tussen twee creatieven. De Laatkomer is een boek met heel sterke beelden, materiaal waar je als regisseur echt verliefd op kunt worden. Maar verliefd worden gaat natuurlijk niet op basis van een pitch, daarvoor moet je het boek lezen. Dan pas voel je ook de tragikomische toon ervan. Bij een boekverfilming blijft het boek het fundament.'

Extra: Oscarmateriaal

Hoe populair zijn boekverfilmingen? Liefst vijf van de negen films die dit jaar zijn genomineerd voor een Oscar zijn gebaseerd op een boek. Zo'n nominatie maakt voor de verkoop van boeken zelf uiteindelijk niet uit, zo ontdekte The Hollywood Reporter. Het enige boek waarvan de verkoop iets omhoog ging na de bekendmaking van de nominaties, was dat van 12 Years a Slave van Solomon Northup.

De verfilming van een boek helpt de boekverkoop wel, aldus filmmaker Steve McQueen die het boek uit 1853 verfilmde. 'Er zijn het laatste half jaar meer exemplaren van het boek verkocht dan in de afgelopen 150 jaar.'

undefined

Meer over