InterviewVloggers

Doorgeefluik of aanstichter? De vloggers, verdacht van opruiing bij Utrechtse rellen, doen hun verhaal

Reda (niet zijn echte naam) is een van de drie vloggers die worden verdacht van opruiing.Beeld Jiri Büller

Honderden jongeren richtten onlangs in Utrecht vernielingen aan. Volgens de burgemeester werd de meute opgeruid door een drietal vloggers. Twee van hen doen hun verhaal. ‘Ik heb de impact onderschat.’

Het screenshot van Snapchat toont een foto van de rellen in de Haagse Schilderswijk in augustus. Daarbij de tekst: ‘Vind dat Keilanders (inwoners van Kanaleneiland, red.) en Overvechters ook een leuke avond moeten regelen.’

Nog een screenshot. Onder een foto van de Haagse rellen staat: ‘Morgen ook in Utrecht mensen! Ik heb een privéverhaal aangemaakt voor mensen die komen. Daarin word meer bekend over locatie en tijd. Ibahesj (politie, red.) kan dan niets zien of lezen.’

Een derde screenshot: ‘Vandaag 20.30 verzamelen bij Rijnbaan Kanaleneiland mensen, haal jullie runners (scooters, red.) ook uit de schuur, showtime’.

De berichten maken deel uit van het dossier van het Openbaar Ministerie. Drie vloggers - Snapchatnamen: Utrecht Nieuws, Froessss en Tijdbom - worden daarin beschuldigd van opruiing. De Utrechtse burgemeester beschouwt het drietal - dat werd opgepakt en in voorarrest heeft gezeten - als de aanstichters van de rellen in Kanaleneiland vorige maand. Met berichten op Snapchat zouden zij honderden jongeren hebben aangespoord om vrijdagavond 14 augustus stenen en vuurwerk te gooien naar de politie.

Zelf vinden ze dat hun rol wordt overdreven. ‘Ik heb de impact onderschat’, zegt Reda (21) - op zijn verzoek is zijn voornaam veranderd -  uit Nieuwegein. ‘Ik heb niet gezegd: je moet daarheen gaan en dingen slopen.’ Hij is de hoofdverdachte van het aanstichten van rellen. Hij heeft een blanco strafblad.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

De bewuste vlog

Reda - bril met donker montuur, stijl achterover gekamd haar, zwart T-shirt van Ballin, smetteloos witte sneakers - zit in het laatste jaar van zijn mbo-opleiding techniek. Daarnaast werkt hij vijf dagen. Ondertussen houdt hij sinds ruim een jaar zijn Snapchat bij: Utrecht Nieuws.

Daarop plaatst hij berichten door waarvan hij denkt dat zijn 30 duizend volgers ze interessant vinden. Over de aanslag op de Utrechtse tram bijvoorbeeld. Of over het aantal coronadoden. Elk uur probeert hij een bericht te posten. Dat kan ook een filmpje zijn, of een foto die een van zijn volgers hem heeft gestuurd. ‘Een doorgeefluik’, noemt hij zichzelf. ‘Veel van mijn volgers zien het journaal niet, ze lezen het nieuws bij mij.’

Een doorgeefluik was hij ook op donderdag 13 augustus, zegt Reda. Hij kreeg die dag een tekst doorgestuurd over het verzamelen bij de Rijnbaan. Hij zegt niet te weten van wie. ‘Die tekst circuleerde.’ Hij zegt de tekst te hebben doorgeplaatst zonder er al te veel over na te denken.

Op Utrecht Nieuws publiceerde hij vervolgens het bericht over de Keilanders die een leuke avond zouden moeten regelen. En maakte het ‘privébericht’ aan waar, zoals hij schreef, de politie niet kon meekijken. Alleen geselecteerde volgers kregen dat bericht te zien. Ruim tweeduizend reacties kreeg hij op die posts. ‘Wat gaat er gebeuren? Dat wilden mijn volgers weten.’ 

Reda zegt dat hij geen idee had dat het op zulke rellen zou uitlopen. Wat hij dan wel had verwacht? Met een hulpeloze blik haalt Reda zijn schouders op.

Ilyas (niet zijn echte naam) is op sociale media actief onder de naam Froessss, ook hij wordt verdacht van opruiing.Beeld Jiri Büller

Vlogger 2: Ilyas

Ilyas (22) uit Hilversum - ook niet zijn echte naam - is  een collega-vlogger van Utrecht Nieuws en ruim een jaar actief op sociale media zoals Snapchat, Twitter en Instagram. Ook hij had die rellen niet verwacht, zegt hij. Hij moet zichtbaar bekomen van zijn 17-daagse verblijf in de cel. De eerste negen dagen zaten de vloggers daar bovendien in beperkingen, wat betekent dat ze nauwelijks contact mochten hebben met de buitenwereld. 

Ilyas - sprekende bruine ogen in een spits gezicht - formuleert zorgvuldig en is zich er kennelijk van bewust hoe hij overkomt. Hij wil duidelijk maken dat deze vloggers niet de slechteriken zijn voor wie ze worden gehouden. Een goed opgevoede jongen in het tweede jaar van zijn hbo-opleiding sociaal werk: zo ziet hij zichzelf.

In zijn vrije tijd roert Ilyas zich op de sociale media onder de naam Froessss, wat in straattaal ‘boos’ betekent. Ook hij post om het uur een bericht op Instagram (58 duizend volgers) en Snapchat (20 duizend) - naar eigen zeggen om te vermaken en informeren. Zo post hij sketches waarin hij zich uitdost als een vrouw en met melige stemmen verschillende typetjes speelt. ‘Mijn volgers zeggen dat ik ze opvrolijk.’

Hij plaatst weliswaar ‘nieuws’, maar ook hier is ‘doorgeefluik’ het sleutelwoord. De gewraakte doorgeplaatste post over het verzamelen op de Rijnbaan heeft hij niet goed gelezen - en zeker niet opgevat als een oproep tot rellen, zegt hij. ‘Ik zag het als actueel nieuws.’ Net als Reda, die hij vaag kent uit het wereldje van sociale media, heeft hij een blanco strafblad. Hij woont bij zijn ouders in Hilversum. ‘Ik wist niet eens waar de Rijnbaan was.’

Bij de rellen in Kanaleneiland

Maar als ze zichzelf alleen een doorgeefluik beschouwen, waarom gingen ze dan op 14 augustus poolshoogte nemen in Kanaleneiland? ‘Puur uit nieuwsgierigheid’, zegt Ilyas. ‘Alle media zouden erheen gaan.’

Iets na negenen parkeert Ilyas zijn auto in de buurt van de Rijnbaan. ‘Ik was verbaasd dat daar zoveel mensen waren’, zegt hij. ‘Dat had ik niet verwacht.’ Reda is er ook, met twee neefjes en een vriend. Hij ziet Ilyas er lopen met Tijdbom, de derde vlogger die wordt verdacht van opruiing.

Ilyas filmt met zijn telefoon wat er gebeurt. ‘Een jongen had iets in zijn hand. Het was vuurwerk, hij gooide het weg. Er lag een stuk van een vernielde beveiligingscamera op de grond, ik pakte het en filmde mezelf ermee.’

Het was geen sensatie, beklemtoont Ilyas. ‘Ik wilde gewoon feitelijk berichten over wat er gebeurde. Ik wilde zeker niemand aanmoedigen om te gaan rellen. Zo van: boys, kom ook! Ik liet gewoon zien: dit is hier gaande.’

Het filmpje dat Ilyas plaatst, laat iets anders zien. Het toont hem gillend van enthousiasme: ‘Schiet, schiet, schiet’, joelt hij, als een jongen een vuurpijl afschiet. ‘Herres’ (straattaal voor chaos, red.) roept hij, wanneer de pijl boven een politiewagen uiteenspat. Het filmpje gaat viraal, PVV-voorman Geert Wilders plaatst het op zijn Twitter-account.

‘Zulke rellen maak je niet dagelijks mee', zegt Ilyas, als hem wordt gevraagd waarom hij zo uitzinnig reageerde. ‘Daarom kwam mijn reactie over als enthousiast, maar dat was ik niet.’

Gevoel van onbehagen

In het dossier van het Openbaar Ministerie zit een foto van een bushokje, waarvan de glaswanden aan gruzelementen liggen. Volgens de politie lijkt de jongen die naast het bushokje staat op Ilyas. Zelf ontkent hij dat hij iets te maken heeft met de vernieling.

Reda wordt daarmee niet in verband gebracht. Hij heeft geen filmpjes van die avond gepost. ‘Ik schrok van wat ik zag’, zegt hij. ‘Ik dacht: dit is niet goed. Ik stond erbij en keek ernaar. Ik kreeg zelfs bijna ruzie toen ik tegen een jongen van een jaar of 13 zei: wat doe jij hier? Ga naar huis.’

14 augustus, de politie is uitgerukt naar de Utrechtse wijk Kanaleneiland na de ongeregeldheden waar honderden jongeren op af kwamen.Beeld ANP

Dat gevoel van onbehagen toont hij een dag later ook via zijn sociale media-uitlaatkleppen. ‘Maar daarop kreeg ik ook negatieve reacties: kankerhomo, waarom zeg je dat nou?’

Ook Ilyas plaatst na de rellen in Kanaleneiland geen oproepen meer door over nieuwe ongeregeldheden in onder meer Overvecht en Amersfoort. ‘Die berichten negeerde ik’, zegt hij.

De verklaringen van de rellen door de deskundigen op de televisie verbaasden Ilyas. ‘Dat die jongeren zouden rellen omdat ze geen kans op werk zouden hebben, bijvoorbeeld. Dat is onzin. Iedereen heeft in Nederland kansen om iets te bereiken. Ik zit in het tweede jaar van het hbo en ik ben supertrots.’

De arrestatie

Op donderdag 20 augustus wordt Ilyas gearresteerd. ‘Waarom zit ik eigenlijk vast’, vraagt hij als hij wordt overgebracht naar het cellencomplex in Houten. Voor opruiing, krijgt hij te horen. ‘Opruiing?  Ik wist niet eens wat dat betekende.’ 

Hij schrok toen hij hoorde dat hij ervan werd verdacht dat hij mensen had aangezet tot geweld. En dat er maximaal vijf jaar cel op dat vergrijp staat. ‘Ik had geen idee dat het strafbaar zou kunnen zijn om zulke dingen op je Snapchat te plaatsen.’

Ook Reda zegt dat hij geen idee had wat opruiing was.  

Het Openbaar Ministerie onderzoekt nog of de vloggers de aanstichter zijn van de rellen, zegt een woordvoerder. ‘Ze hebben er in elk geval toe aangemoedigd.’ 

De advocaten van de vloggers vinden dat de jongens onterecht tot zondebok worden gemaakt. ‘Om opruiing te bewijzen, moet worden aangetoond dat iemand bewust anderen ergens toe heeft aangezet’, zegt Anis Boumanjal, advocaat van Ilyas. ‘Bij mijn cliënt betwijfel ik dat.’

Ilyas heeft zijn sociale media-accounts voorlopig op non-actief gezet. Reda staat te trappelen om weer actief te worden met Utrecht Nieuws. ‘Ik wil eerst excuus maken naar mijn volgers over wat er is gebeurd’, zegt hij. ‘Ik heb toch ook een voorbeeldfunctie.’

Snapchat

In Nederland zijn er 2,7 miljoen Snapchat gebruikers, voornamelijk in de leeftijdscategorie 15-19 jaar. Via de app kunnen gebruikers foto’s, filmpjes en berichten versturen naar hun volgers. De ontvanger krijgt het bericht enkele seconden te zien, waarna het zichzelf verwijdert. Dat maakt het voor de recherche ingewikkeld om onderzoek naar te doen.

Meer over