Door tot 67, met uitzonderingen

Het werd vrijdag officieel: de AOW-leeftijd gaat naar 67 jaar. En als het aan het kabinet ligt, de pensioenleeftijd ook....

Door Frank van Alphen en  Elsbeth Stoker

‘Zeg, geldt die verhoging van de AOW-leeftijd ook voor mij?’, vraagt een verontruste lezeres vrijdag aan de telefoon. ‘Ik ben op 1 januari 1955 geboren, een paar minuten na middernacht.’

Hoewel ze hoopt de dans net te ontspringen, heeft de lezeres pech. ‘Daar was ik al bang voor’, reageert ze teleurgesteld. Alleen degenen die op 31 december 2009 al 55 jaar of ouder zijn, merken niets van de nieuwe AOW-wet die minister Donner van Sociale Zaken vrijdag bekendmaakte.

Ze is dus een paar minuten te laat geboren, en zal net als miljoenen andere werkende Nederlanders langer moeten doorwerken. In haar geval één jaar.

Wat betekent de nieuwe AOW-wet voor werknemers?

Iedereen die in 1955 is geboren, of daarna, moet in principe langer doorwerken. Degenen die tussen 1955 en 1959 zijn geboren krijgen op hun 66ste een AOW- en pensioenuitkering. Ben je van 1960 of nog later, dan moet je door tot je 67ste. De verhoging van de AOW-leeftijd gaat dus in twee grote stappen, en niet zoals eerder het plan was in stapjes van een of twee maanden per jaar.

Zijn er uitzonderingen?

Ja. Sowieso is iedereen, net als nu, vrij om eerder te stoppen. Maar dat moet je wel zelf betalen. De meeste mensen kunnen dit niet. Daarom kunnen werknemers die 42 arbeidsjaren op hun cv hebben staan, ook eerder aanspraak maken op hun AOW.

Dit plan is nu nog niet uit te voeren. Het arbeidsverleden van werknemers wordt pas sinds 2005 geregistreerd. Pas in 2047 kan deze regeling echt van kracht worden. Om deze periode te overbruggen heeft het kabinet een oplossing bedacht: iedereen die in 2020 kan aantonen dat hij vijftien jaar aan één stuk door heeft gewerkt, mag kiezen om te stoppen op zijn 65ste, 66ste of 67ste. Als je in 2021 wil stoppen, dan moet je zestien jaar hebben gewerkt. Enzovoort.

Over wat wel en niet meetelt als arbeidsverleden, hebben de regeringspartijen nog geen besluit genomen. In ieder geval mag een parttimer die minimaal drie dagen in de week werkt, ook gebruik maken van deze regeling. Maar wat de gevolgen zijn voor iemand die enkele jaren is gestopt vanwege zorgtaken, is nog onduidelijk. Ook is nog niet bekend wat de gevolgen zijn voor werknemers die ongewild werkloos raken, of een tijd ziek thuis zitten.

Hoe hoog is de AOW als je eerder stopt?

Iedereen die eerder zijn AOW aanvraagt, krijgt voor de rest van zijn leven een korting op de uitkering. Wie op zijn 65ste stopt, ontvangt 16 procent minder AOW-uitkering. Degene die besluit op zijn 66ste zijn baas vaarwel te zeggen, moet genoegen nemen een 8 procent lagere AOW. Die korting van 16 procent komt – afhankelijk van de thuissituatie – neer op zo’n 110 à 160 euro per maand.

Voor mensen met een laag inkomen komt er een bonus, waardoor zij elk eerder gestopt jaar er niet meer dan 6,5 procent op achteruit gaan. Deze bonus bedraagt eenmalig maximaal 5.800 euro. Naarmate je meer verdient, neemt het bedrag af. Wie meer verdient dan 49 duizend euro bruto per jaar heeft geen recht meer op een toeslag.

Kan het kabinet de leeftijd voor aanvullende pensioenen zomaar verhogen?

Als het aan het kabinet ligt, wordt deze ingangsleeftijd ook verhoogd. Het is echter aan de werkgevers en werknemers, die in de besturen van de pensioenfondsen zitten, om hier afspraken over te maken. En het kan best zijn dat de vakbonden in de pensioenfondsen dwars gaan liggen.

Wat zijn de gevolgen voor je aanvullende pensioen als je eerder stopt dan 66 of 67 jaar?

Dat hangt af van de pensioenregeling en het pensioen dat de werknemer heeft opgebouwd. De bij pensioenfondsen opgebouwde pensioenen hebben nu meestal een ingangsleeftijd van 65 jaar. Opgebouwde rechten blijven in principe staan. Pensioen dat in de toekomst wordt opgebouwd krijgt een hogere ingangsleeftijd. Het kabinet wil dat fiscaal afdwingen door de toegestane opbouw per jaar te verlagen.

Werkgevers en werknemers kunnen nu een bepaald percentage fiscaal voordelig sparen voor het pensioen. Door deze fiscale aftrekbaarheid te beperken moeten werknemers langer werken om hetzelfde bedrag bij elkaar te krijgen.

Wat is het effect op de pensioenpremie?

Die kan omlaag omdat het mes aan twee kanten snijdt: werknemers bouwen een of twee jaar langer pensioen op en ontvangen een of twee jaar minder lang een pensioenuitkering. Twee jaar later met pensioen komt neer op een premie die 2 procentpunt lager is. Hoeveel de premie omlaag kan, is onduidelijk omdat er ook druk is de premie te verhogen. Die verhoging moet bijvoorbeeld dienen om de gestegen levensverwachting te financieren. Ook willen sommige fondsen grotere buffers opbouwen om zich te wapenen tegen koersdalingen.

Waar gaat het geld naar toe dat vrijkomt door de verlaging van de pensioenpremie?

Werkgevers zeggen dat het geld deels zal worden gebruikt om de pensioenfondsen gezonder te maken. Een ander deel zal de pensioenlasten drukken. Gemiddeld betalen werknemers eenderde van de premie en de werkgever de rest. FNV betwijfelt of werkgevers de premieverlaging naar de pensioenfondsen zullen sluizen. Deze vakbond ziet de verhoging van de pensioenleeftijd als een verkapte lastenverlichting van miljarden voor het bedrijfsleven.

Moeten mensen met een zwaar beroep ook doorwerken?

In principe wel. Het probleem is echter dat stratenmakers en bouwvakkers nu vaak niet eens de 65 halen. Om te voorkomen dat Nederland straks kampt met een toestroom van arbeidsongeschikte ouderen, wil het kabinet dat de werkgevers en vakbonden de komende tien jaar maatregelen nemen. Door verbetering van de arbeidsomstandigheden moeten zware beroepen lichter worden.

Lukt dat niet, dan moet de werknemer na maximaal dertig jaar een lichtere functie krijgen van hun baas. Doet de werkgever dat niet dan, heeft de werknemer alsnog het recht om op zijn 65ste te stoppen met werken. Zijn baas wordt dan verplicht om geld in een levenslooppot voor de werknemer te storten.

De regeringspartijen willen komende tijd een kader maken, zodat zware beroepen makkelijker te definiëren zijn. Dit is lastig omdat er geen harde criteria zijn. Het trekken van een grens tussen zware en lichte beroepen kan nog tot veel onenigheid leiden.

Eén van de criteria in het kader wordt: hoeveel mensen worden arbeidsongeschikt. Met dit lijstje criteria in de hand moeten werkgevers en vakbonden nadere afspraken maken over zware beroepen.

De bonden zetten hier vrijdag meteen vraagtekens bij. Volgens FNV is het niet mogelijk om zware beroepen te definiëren. Bovendien hekelt de vakcentrale het plan dat werknemers met een zwaar beroep na dertig jaar een andere functie moeten krijgen van hun baas.

‘Stel je hebt een busbedrijf met 100 medewerkers: 95 chauffeurs en 5 kantoormedewerkers’, zegt een FNV-woordvoerder. ‘Dan is het onmogelijk om de chauffeurs na dertig jaar een andere functie te geven. Wij vrezen dat veel werkgevers proberen van deze mensen af te komen, zodra ze deze werknemers moeten overplaatsen.’

Ouderen zijn niet populair onder werkgevers. Hoe wil het kabinet de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt verbeteren?

Ouderen zijn duurder, minder productief en vaker ziek dan jonge krachten. Althans, dat is het vooroordeel dat veel werkgevers hebben. Het gevolg: veel oudere werklozen komen moeizaam aan een nieuwe baan.

Critici vinden dat het kabinet eerst iets aan de arbeidsmarktkansen van ouderen moet doen, voordat de AOW-leeftijd verhoogd wordt. Zij vrezen anders een flinke stijging van het aantal oudere werklozen.

Het kabinet wil door middel van onder andere financiële en fiscale prikkels het aantal ouderen dat werkt opstuwen. Daarnaast worden oudere werklozen ontzien. Ben je 65 en beland je in de bijstand, dan kun je gebruik maken van de IOW-regeling. Oftewel, je krijgt een uitkering op AOW-niveau, wordt vrijgesteld van de vermogenstoets en hoeft niet eerst je eigen spaargeld en huis ‘op te eten’ voordat je recht hebt op een uitkering.

Wat zijn de gevolgen voor mensen met een bijstands- of arbeidsongeschiktheidsuitkering?

Ook zij krijgen straks pas op hun 67ste hun AOW. Ze zullen dus langer afhankelijk zijn van hun andere uitkering.

De verhoging van de AOW-leeftijd vraagt om aanpassing van allerlei andere werknemersverzekeringen.

FNV vindt het akkoord een gedrocht. Komen er acties?

Ja. Het AOW-akkoord van het kabinet gaat in november naar de Tweede Kamer. FNV gaat acties voeren om de Kamerleden onder druk te zetten. Details heeft de vakcentrale nog niet bekendgemaakt.

Meer over