Door en door vals

Nigeriaanse criminele bendes maken steeds meer slachtoffers via internet. In Nederland is voor 22 miljoen euro schade gemeld. De werkelijke schade bedraagt waarschijnlijk het tienvoudige....

door Erik van den Berg

Neem nu de arme Rose Powell. De weduwe van de onlangs vermoorde minister van Financiën van Sierra Leone is met haar vier kinderen naar Ivoorkust gevlucht. Ze heeft maar één doel in haar ellende: een spaartegoed van 25 miljoen dollar in veiligheid brengen, voor het in verkeerde handen valt. Is er geen Nederlandse gentleman die een weduwe in nood wil helpen?

Of neem dr. Maluba Wagom Seseseko, de neef en assistent van wijlen president Mobutu van Zaïre. Na huiveringwekkende avonturen zit Seseseko als vluchteling in Nigeria. In zijn bezit: twee koffers met 15 miljoen dollar, oorspronkelijk bedoeld voor wapenaankopen voor Mobutu. Seseseko kan niets met het geld beginnen, tenzij een Nederlander zo vriendelijk is een rekening voor hem in Lagos te openen. De beloning voor die kleine moeite: 15 procent.

Dagelijks ontvangen duizenden bedrijven en particulieren over de hele wereld dergelijke e-mails met spectaculair ogende 'business proposals'. Ze worden doorgaans verstuurd uit Lagos, Nigeria, zijn geschreven in een quasi-plechtstatig Engels ('compliments of the season') en hebben verder gemeen dat ze door en door vals zijn.

Wie op de voorstellen ingaat, wordt gevraagd flinke voorschotten te betalen en bankgegevens te verstrekken. De oplichters wekken het vertrouwen met geraffineerd nagemaakte regeringsdocumenten en stellen premies van miljoenen dollars in het vooruitzicht. Zodra ze hun slachtoffers hebben kaalgeplukt, verdwijnen ze in een labyrint van valse namen en adressen.

'Wij worden meestal pas ingeschakeld als het te laat is', zegt Cees Schep van het Landelijk Bureau Fraude, onderdeel van de Dienst Nationale Recherche en Informatie. Volgens Schep is alleen al in Nederland sinds 2000 voor 22 miljoen euro schade gemeld door de zogeheten 'Nigerian advance fee fraud'. Het getal weerspiegelt waarschijnlijk maar 5 procent van de werkelijkheid. 'De slachtoffers doen niet gauw aangifte. Ze schamen zich. Er kan beter bij je worden ingebroken, bij wijze van spreken, dan dat ze je er zó inluizen. Het levert een geestelijke klap op.'

West-Afrikaanse bendes zijn al sinds het begin van de jaren tachtig doorgedrongen in Europa. Maar sinds de opkomst van e-mail zijn hun activiteiten explosief toegenomen. Jaarlijks versturen de bendes zo'n 5 miljoen e-mails. De activiteiten zijn georganiseerd in internationale netwerken met lokale cellen. Ook in Nederland zijn dergelijke cellen actief.

Schep: 'We beschikken over duizenden namen van Nigerianen die we kunnen koppelen aan een Nederlands adres. Maar om hoeveel criminelen het in werkelijkheid gaat weet niemand. Heel veel van die namen zijn vals en worden door meerdere personen gebruikt.'

De bendes treffen een slachtoffer bij voorkeur buiten diens vertrouwde omgeving. Nederlanders worden voor het afwikkelen van de transacties naar het buitenland gelokt, buitenlanders wordt gevraagd naar Nederland te komen. 'Elke week landen naar schatting vijftig vreemdelingen op Schiphol om hier opgelicht te worden. Ze komen overal vandaan, uit Canada, Zuid-Amerika, tot uit Indonesië en Japan. Ze worden meegenomen naar een locatie, krijgen daar een koffer met nepgeld te zien en worden dan verleid een grote aanbetaling te doen.'

Sinds 2000 arresteerde de Nederlandse politie 22 verdachten. In vier gevallen kwam het tot een veroordeling. Geen indrukwekkende cijfers, geeft Schep toe. Undercover-operaties zijn door de IRT-affaire geen optie meer. 'In Engeland en Amerika gebeurt het wel, maar in Nederland ligt dat sinds de commissie-Van Traa te gevoelig. Het is ons één keer gelukt een geldstroom te traceren. We hebben beslag gelegd op een bedrag van 2 miljoen dollar, dat naar een slachtoffer is teruggesluisd. Dat is kicken, maar het komt zelden voor.'

De bendes raken volgens Schep steeds beter georganiseerd. 'Je merkt dat ze over informatie beschikken. Als wij een bepaalde maatregel nemen, zie je na verloop van tijd een tegenmaatregel.' Internationale samenwerking is cruciaal in de bestrijding van de '419 fraude' (naar het nummer van het fraude-artikel in het Nigeriaanse strafrecht). Nederland wisselt informatie uit met Interpol en de Amerikaanse Secret Service. 'Je moet verder kijken dan die e-mails. Als je alleen de individuele gevallen ziet, krijg je een verkeerd beeld. Het gaat om grote criminele netwerken van drugshandel en mensensmokkel, die deze lucratieve fraude erbij doen.'

De slachtoffers blijven vaak geruïneerd achter. 'Je kunt weinig voor ze doen, dat is het erge. Je hebt domweg te weinig aanknopingspunten.' De schade moet volgens Schep niet worden onderschat. 'Buitenlanders die hier zijn opgelicht, klagen bij hun ambassades. Nederland krijgt de naam van een land waar de corruptie bloeit.'

De Twentse ondernemer die vorig jaar 700 duizend dollar in Zuid-Afrika verloor, waarschuwt dat de criminelen in officiële instanties zijn doorgedrongen, tot in Interpol toe. Schep: 'Dat is het misleidende. Als u een tekst krijgt op het briefpapier van Wim Kok, waarin Wim Kok zijn fiat geeft aan een transactie, dan kunt u zeggen: zie je wel, Wim Kok is ook betrokken. Dat is de reputatieschade waar ik op doel.'

Zijn de gedupeerden niet gewoon slachtoffers van hun hebzucht? Schep: 'Ik heb er geen waardeoordeel over. Die meneer uit Twente dacht werkelijk dat hij iemand kon helpen. Van anderen zou ik dat niet durven zeggen.'

Meer over