interview

Door de AstraZeneca-prik overleed hij: ‘Je zal maar net die ene op 100 duizend zijn, zoals mijn Imko’

Imko laat een vrouw een drie kinderen na. Beeld Familie-archief
Imko laat een vrouw een drie kinderen na.Beeld Familie-archief

De coronavaccins werken boven verwachting en voorkomen veel sterfte en ernstige zieken. Maar heel soms gaat het mis door ernstige bijwerkingen, zoals bij de 63-jarige Imko die het AstraZeneca-vaccin kreeg. Zijn vrouw Yvonne: ‘Dit vaccin kan goed zijn voor de bevolking in haar geheel, maar het individuele verhaal kan anders zijn.’

Het was dat de huisarts hem 6 mei persoonlijk had gebeld dat er een restje AstraZeneca-vaccin over was. Anders was Imko (63) niet komen opdagen voor de prik. Na de lange lockdownmaanden waarin de Fries nauwelijks van zijn erf was gekomen, wilde hij dolgraag gevaccineerd worden – maar eigenlijk niet met dát vaccin. Vanwege zijn chronische ziekte – de auto-immuunziekte vasculitis, waarbij de wand van bloedvaten ontstoken raakt – was hij bang dat hij meer risico zou lopen op de ernstige, maar zeer zeldzame bijwerking van het vaccin.

Ruim een maand later doet zijn vrouw Yvonne zijn verhaal. Over hoe hij toch overstag ging. Maar hoe haar echtgenoot plotseling die ene op 100 duizend werd. In de nacht van zondag op maandag 17 mei overleed hij, volgens de artsen van het Groningse ziekenhuis UMCG vermoedelijk aan de ernstige bijwerkingen van het AstraZeneca-vaccin: een hersentrombose en een tekort aan bloedplaatjes.

Imko’s verhaal

Yvonne (53) wil het verhaal van Imko delen, zo sec mogelijk. Niet om de vaccinangst aan te jagen – vanwege de gevoeligheid van het onderwerp vaccinatie wil ze ook niet dat er achternamen en woonplaatsen worden vermeld. Ze doet het om een gezicht te geven aan de abstracte kansberekening van de zeldzame bijwerking van het vaccin van AstraZeneca. Een vaccin waarmee al vele miljoenen prikken zijn gezet wereldwijd, waarmee bijvoorbeeld een groot deel van de Britse bevolking is beschermd tegen het coronavirus. Maar waaraan ook dus een – uiterst klein – risico kleeft.

Vaccinatie met AstraZeneca heeft veel ziekenhuisopnames en sterfgevallen voorkomen in deze pandemie. Het Europees Geneesmiddelenbureau EMA vindt de voordelen van het vaccin veel groter dan de mogelijke risico’s. Het belang van de snelle bescherming van de massa weegt in de redenering van het EMA op tegen het individuele, zeer kleine risico op de zeldzame bijwerking.

De kans op die bijwerking schat het EMA op basis van de Europese gegevens op ongeveer 1 op de 100 duizend. Bij jongere leeftijdsgroepen is het risico hoger dan bij oudere. Volgens de tabellen van het EMA is het risico op de bijwerking onder twintigers, dertigers en veertigers ongeveer 2 op de 100 duizend. Bij vijftigers en zestigers is het ongeveer 1 op de 100 duizend. En bij 70-plussers 1 op de 200 duizend.

‘Hoe moet je een individueel slachtoffer wegen?’, vraagt Yvonne. ‘Hoe staat het persoonlijke drama in verhouding tot de grootheid van wat er gebeurt in de wereld? De overheid zegt: ik heb een vaccin voor jou waaraan een heel kleine kans kleeft om eraan dood te gaan, een veel kleinere kans dan om te overlijden aan corona. Dat risico is dan aanvaardbaar.’

Maar je zal maar net ‘die ene op de zoveel duizenden’ zijn, zoals Imko dat is, zegt Yvonne. ‘Dit vaccin kan goed zijn voor de bevolking in haar geheel die ermee beschermd kan worden, maar het individuele verhaal kan anders zijn.’

Twijfels rond AstraZeneca

Ook minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) worstelde ermee: hoe om te gaan met het kleine risico op ernstige bijwerkingen van het AstraZeneca-vaccin, in een tijd dat vaccins nog schaars waren en de druk en het ongeduld in de samenleving groot? Begin april meldde het bijwerkingencentrum Lareb dat ook in Nederland bij vijf gevaccineerden (allen vrouw, tussen de 25 en 65 jaar) ernstige complicaties waren opgetreden; een van hen was eraan overleden. De minister gelaste direct een prikstop en vroeg om advies van de Gezondheidsraad.

Met dat advies besloot De Jonge op 8 april dat alleen 60-plussers het AstraZeneca-vaccin nog mochten krijgen. Huisartsen kregen de opdracht hun patiënten geboren tussen 1956 en 1960 met dit vaccin in te enten. Voor hen zou dit vaccin voldoende veilig zijn, ook voor personen met chronische aandoeningen in die leeftijdscategorie.

Maar niet alle 60- tot 65-jarigen waren gerustgesteld. Sommigen wilden liever een prik met het vaccin van Pfizer of Moderna, waarbij het probleem van de bijwerkingen niet speelt. Ook Imko. Alleen leek het er toen niet op dat er voor zijn leeftijdsgroep een ander vaccin beschikbaar zou komen. Dat steekt, zegt Yvonne. ‘Als hij had geweten dat hij daarop had kunnen wachten, dan had hij dat gedaan.’

Imko is voor het blok gezet, vindt Yvonne. Waarom moest haar partner toch AstraZeneca krijgen, ondanks zijn onderliggende aandoening? Voor haar staat vast dat het risico op de zeldzame bijwerking is vergroot door zijn onderliggende ziekte: iets wat niet wetenschappelijk is bewezen. ‘Mijn boerenverstand zegt: als je al problemen hebt met je immuunsysteem en je bloed doet rare dingen, dan is de kans op bijwerkingen extra groot.’

Zijn beroep was zijn passie: het maken van orthopedische hulpmiddelen. Beeld Familie-archief
Zijn beroep was zijn passie: het maken van orthopedische hulpmiddelen.Beeld Familie-archief

Chronische auto-immuunziekte

Yvonne zit op de bank in haar woning – zes jaar geleden gingen haar man en zij apart wonen, niet ver van elkaar vandaan. ‘We bleven elkaar steunen en als gezin gingen we door.’

In haar woonkamer staat een grote foto van haar echtgenoot aan het strand, hij kijkt tevreden. Ze trouwden 24 jaar geleden en kregen drie kinderen, van wie de jongste nu 14 jaar is. ‘Hij leefde voor zijn kinderen’, zegt Yvonne. ‘En voor zijn werk, het maken van orthopedische hulpmiddelen. Niemand kon een onderbeenprothese zo goed laten aansluiten als hij, zeggen zijn vakgenoten.’

Nooit had Imko wat gemankeerd, toen hij in mei 2019 ziek werd. Zijn handen en voeten werden blauw. Het bleek vasculitis te zijn, een chronische auto-immuunziekte, waarbij de wanden van de bloedvaten ontstoken raken. Daardoor krijgen organen te weinig zuurstof en kunnen ze afsterven.

Hij kreeg onder meer Prednison voorgeschreven. Maar een deel van de schade was onomkeerbaar. Zijn rechtervoet was verlamd en hij had weinig gevoel over in zijn handen. Met veel inspanning lukte het hem om opnieuw te leren lopen. Met zijn werk moest hij stoppen. ‘Hij verloor bijna alles wat zijn leven de moeite waard maakte’, vertelt Yvonne. ‘En hij had veel pijn.’

Tijdens de lockdown schafte hij tweedehands een witte Mercedes-bus aan. Ook nam hij een hond, Boet, een Friese Stabij, die hem moest gaan vergezellen op zijn toekomstige reizen. De bus bouwde hij in de kille lockdownmaanden om tot camper. Imko – meer doener dan prater – stak er al zijn energie in. Het deed hem goed weer een doel te hebben. ‘Zijn droom was om met die camper op reis te gaan, als het weer kon.’

Zijn hond Boet, een Friese ­Stabij, zou Imko gezelschap houden op de reizen die hij van plan was te gaan maken na de lockdown.  Beeld Familie-archief
Zijn hond Boet, een Friese ­Stabij, zou Imko gezelschap houden op de reizen die hij van plan was te gaan maken na de lockdown.Beeld Familie-archief

De prik: ‘Het zit erin’

In maart hoorde hij in het nieuws over de bijwerkingen van het vaccin van AstraZeneca. Dus toen hij een oproep kreeg voor een prik met net dát vaccin twijfelde hij. Hij belde erover met zijn huisarts. Dat hij heel graag wilde worden gevaccineerd. Maar dat hij vanwege zijn chronische ziekte een ander vaccin wilde. Ook sprak hij erover met de specialist die hem voor zijn vasculitis behandelde. Die adviseerde hem eveneens: neem die prik, het risico van corona is groter.

Op 6 mei besluit Imko desondanks niet in te gaan op de uitnodiging om gevaccineerd te worden in de huisartsenpraktijk. Maar als de huisarts die dag aan het eind van de priksessie persoonlijk belt, gaat hij alsnog overstag. ‘Ik kan gaan, ze hebben over, ik doe het maar’, appt Imko aan Yvonne. En even later: ‘Het zit erin.’

Yvonne: ‘Hij kreeg het advies om het te doen. Hij hoorde dat het veilig was voor mannen van zijn leeftijd. Maar zelf voelde hij zich kwetsbaar door zijn ziekte.’

De eerste dagen heeft hij nauwelijks klachten, op wat last in de schouders na. Maar een week later, op vrijdagochtend, krijgt hij veel pijn aan zijn handen en voeten. Die heeft, denkt hij, mogelijk te maken met vasculitis.

Ook heeft hij stevige hoofdpijn. Dat heeft hij eigenlijk nooit last van. Om half 4 die vrijdagmiddag, kan hij bij de huisarts terecht. De vervanger die dienst heeft, overlegt over zijn klachten met zijn specialist. Daarna stuurt hij Imko naar huis met een recept voor pijnstillers. Maandag volgt een bloedonderzoek, is het plan.

Bewusteloos op de bank

Imko maakt die avond een ellendige indruk, vindt zijn echtgenote. Hij eet nauwelijks. Hoe hebben ze hem zo naar huis kunnen sturen?, vraagt Yvonne zich af. ‘Is dit dan de gevreesde bijwerking? Dat heb ik toen wel gedacht.’

Zaterdagochtend rond tienen appt Imko haar: ‘Het gaat wel, maar ik ben wel heel erg brak’. ‘Ik dacht: brak, dat woord gebruikt hij nooit.’ Daarom rijdt ze om half 11 langs zijn huis. Hij doet niet open. Ze vindt hem bewusteloos op de bank. Zijn benen en armen bewegen ongecontroleerd. Eerst belt ze de huisartsenpost, daarna het noodnummer, voor een ambulance. Met de zwaailichten aan nemen ambulancebroeders hem mee naar het UMCG.

Rond het middaguur belt het ziekenhuis. Op de gemaakte scan zijn grote bloedstolsels in zijn hoofd zichtbaar, die zijn hersens hebben beschadigd. Ze willen meteen opereren, om het stolsel bij de linkerhersenslagader te verwijderen. Dat lukt. Maar er zijn ook meer stolsels gezien in zijn hoofd. ‘De arts die de ingreep had gedaan, zei: dit is trombose in de hersenen. Het lijkt op de ernstige bijwerking van AstraZeneca. Hij bestelde een bloedonderzoek.’

Op de intensive care

Imko ligt inmiddels aan de beademing op de intensive care-afdeling. De verpleging probeert hem wakker te maken maar dat lukt niet. Zondag maken de specialisten een nieuwe scan. Daarna vertellen ze haar dat de bloedstolsels zijn hersenen zo beschadigen dat hij niet meer wakker zal worden.

Met hun drie kinderen blijft Yvonne die zondag bij hem. In de nacht van zondag op maandag overlijdt hij. De artsen vragen Yvonne meteen om toestemming voor obductie; inwendig onderzoek om de precieze doodsoorzaak te achterhalen. ‘Ik wilde weten of hij inderdaad is overleden aan de bijwerkingen van zijn AstraZeneca-vaccinatie.’

Die bevestiging krijgt ze eigenlijk woensdag 19 mei al via de uitslag van het bloedonderzoek, met daarin een vaststelling van een opvallend laag aantal bloedplaatjes. ‘De arts zei: het bevestigt ons vermoeden dat dit in relatie kan staan met het vaccin.’

De dagen daarna overheerst bij haar het verdriet. Aan de zeldzame bijwerkingen van vaccins denkt ze dan nog nauwelijks. Maar soms, als ze midden in de nacht wakker wordt, voelt ze boosheid. ‘Ik dacht: dit zal wel snel in het nieuws komen, het ziekenhuis heeft de meldingen gedaan. Maar het nieuws kwam niet. Ik dacht: waarom niet?’

Imko (63) overlijdt in de nacht van 16 op 17 mei, ­anderhalve week na zijn vaccinatie. Beeld Familie-archief
Imko (63) overlijdt in de nacht van 16 op 17 mei, ­anderhalve week na zijn vaccinatie.Beeld Familie-archief

Het ziekenhuis UMCG bevestigt dat de artsen twee keer melding hebben gedaan bij het bijwerkingencentrum Lareb. De eerste melding deed het ziekenhuis op 15 mei, toen Imko werd opgenomen, de tweede een paar dagen later. Maar pas afgelopen dinsdag, 8 juni, in de nieuwe update van het Lareb, is het aantal gemelde overlijdensgevallen door de bijwerking van AstraZeneca verhoogd van twee naar drie.

Lareb-directeur Agnes Kant wil niet bevestigen dat dit nieuwe overlijdensgeval de 63-jarige Fries is; het centrum verstrekt geen herleidbare persoonsgegevens. Wel is duidelijk dat het een man van boven de 60 betreft. Tot eind vorige week ontving het bijwerkingencentrum Lareb 20 meldingen van de zeldzame, ernstige bijwerking op 2,1 miljoen gezette AstraZeneca-vaccins; bij 14 vrouwen en 6 mannen van wie 11 ouder dan 60 jaar.

De opgeknapte witte Mercedes-bus

Yvonne vindt dat er veel tijd zit tussen het overlijden en de statistieken. Volgens Lareb-directeur Kant komt dat omdat de meldingen eerst uitvoerig worden onderzocht voor publicatie. ‘Ik wil dat hij gezien wordt’, zegt zijn echtgenote.

Vorige week maakte minister De Jonge bekend dat de 60- tot 65-jarigen die de prik met het AstraZeneca-vaccin bij de huisarts hebben geweigerd, toch welkom zijn bij de GGD: voor een prik Pfizer of Moderna. Diezelfde week besloot hij, op advies van de Gezondheidsraad, eveneens grotendeels te stoppen met het toedienen van het Janssen-vaccin. Ook dat vaccin met een met AstraZeneca vergelijkbare werking geeft een miniem risico op deze ernstige bijwerking.

In de opgeknapte witte Mercedes-bus, waaraan Imko de laatste maanden hard had gewerkt, bracht zijn ­familie hem naar het ­crematorium. Beeld Familie-archief
In de opgeknapte witte Mercedes-bus, waaraan Imko de laatste maanden hard had gewerkt, bracht zijn ­familie hem naar het ­crematorium.Beeld Familie-archief

De Nederlandse vaccinatiestrategie leunt nu bijna volledig op de mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna, vaccins met een andere techniek, waarbij het probleem van de zeldzame, ernstige bijwerkingen niet speelt. ‘Dit heeft Imko niet meegemaakt. Hij dacht dat er geen alternatief was.’

In zijn opgeknapte witte Mercedes-bus bracht de familie zijn lichaam naar het crematorium. Tijdens de uitvaart haalden naasten herinneringen aan hem op. Hoe ze de afgelopen maanden bij Imko op zijn erf zaten terwijl hij onophoudelijk aan de bus aan het klussen was, met Boet op de bijrijdersstoel. Hij was een heel eind, met hout aan de wanden, een ruim bed en een basaal keukenblok in de laadruimte. Dan zaten ze daar op zijn erf in het zonnetje en zagen ze dat hij gelukkig was.

De genoemde huisarts en de vasculitis-specialist in dit verhaal wilden niet reageren op vragen.

null Beeld Familie-archief
Beeld Familie-archief
Meer over