Nieuws

Doodgeschoten Sedar doet ‘zelf’ oproep aan getuigen en daders in deepfakevideo: ‘Spreek nu’

In een ultieme poging om de moord op de 13-jarige Sedar Soares in 2003 op te lossen, laat de politie de doodgeschoten jongen ‘zelf’ een oproep doen in een zogeheten deepfakevideo. Het is voor het eerst dat deze technologie wordt ingezet in een zoektocht naar getuigen en daders.

Anna de Haas en Hessel von Piekartz
Still uit de deepfakevideo, waarin Soares door een erehaag van familie, vrienden, voetbaltrainers en andere betrokkenen loopt. Beeld Politie
Still uit de deepfakevideo, waarin Soares door een erehaag van familie, vrienden, voetbaltrainers en andere betrokkenen loopt.Beeld Politie

In de video loopt een jongen met het - gesimuleerde - gezicht van Soares over een voetbalveld door een haag van familie en vrienden. Enkele keren spreekt de jongen de kijker toe, waarbij hij de woorden herhaalt van zijn zus, die getuigen en daders smeekt zich te melden.

Sedar Soares werd op 1 februari 2003 geraakt door een kogel toen hij samen met vriendjes aan het spelen was op het parkeerdek bij het Rotterdamse metrostation Slinge. Hij overleed een dag later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen. Tot op de dag van vandaag is er geen dader opgepakt.

Met de deepfakevideo hoopt de politie tips te krijgen die tot de dader leiden. Aan de hand van grote hoeveelheden foto’s en video’s kan met kunstmatige intelligentie levensechte mimiek worden gesimuleerd. Het idee voor de video ontstond bij de communicatieafdeling van het opsporingsteam in Rotterdam, zegt woordvoerder Elianne Mastwijk, een van de initiatiefnemers. Het plan kon alleen doorgaan met de instemming en medewerking van de familie van Soares. ‘We zijn ons er natuurlijk van bewust dat de oproep veel emoties zal losmaken.’

Wereldprimeur

Het gebruik van deepfaketechnologie voor opsporingsdoeleinden is een wereldwijde primeur. Mastwijk begrijpt dat critici dat ongebruikelijk vinden. De politie waarschuwt immers zelf regelmatig voor de gevaren van die technologie. Zo werkt deepfaketechnologie ook desinformatie in de hand en kunnen kwaadwillenden de methode gebruiken om mensen te chanteren.

‘Maar als we echt impact willen maken, moeten we betrokkenen in het hart raken’, aldus Mastwijk. Dat vraagt volgens haar om een emotionele aanpak. ‘We willen een moreel appel doen op betrokkenen. Dat kan met een deepfakevideo waarin Soares hen echt aankijkt.’

Peter Paul Verbeek, hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente, begrijpt in dit geval de keuze voor deepfake. ‘De politie moet er altijd voor waken dat de grens tussen feit en fictie niet vervaagt’, stelt de hoogleraar. ‘Deze methode zoekt de grenzen op, maar deze actie voldoet aan twee belangrijke voorwaarden: toestemming van nabestaanden én transparantie over het gebruik van deepfake.’

‘Terughoudendheid belangrijk’

Verbeek vindt de video een interessant experiment. ‘We moeten leren omgaan met nieuwe technologie: dit laat zien dat deepfake ook op een positieve manier kan worden ingezet.’ Maar de impact kan groot zijn, ook voor buitenstaanders, waarschuwt hij. ‘Ik kan me voorstellen dat de beelden ook heftig zijn voor mensen die zelf een kind of familielid zijn kwijtgeraakt. Terughoudend zijn in het gebruik is belangrijk.’

De politie wil het middel mogelijk vaker inzetten. ‘Het is tijdrovend en intensief dus we zullen deepfakes niet iedere keer uit de kast trekken’, aldus politiewoordvoerder Mastwijk. ‘Maar we willen blijven innoveren en we zullen per zaak afwegen wat goed werkt.’ Inmiddels zijn er ‘een tiental’ nieuwe tips binnengekomen over de zaak.

Vorige week kwam de politie met nieuwe aanknopingspunten over de toedracht van Sedars dood. Lang werd aangenomen dat de jongen was doodgeschoten door een woedende bestuurder nadat diens auto was geraakt door sneeuwballen die Sedar en zijn vrienden aan het gooien waren. Maar uit nieuwe getuigenverklaringen blijkt volgens de politie dat Sedar het ‘toevallig en volstrekt onschuldige’ slachtoffer was van een zogenoemde ripdeal, waarbij criminelen elkaar gewelddadig beroven.

Vorig jaar maakte de politie al meermaals gebruik van nieuwe technologische middelen bij zogenoemde cold cases. Voor een onopgeloste zedenzaak in Schiedam uit 2010 verspreidde de politie 3D-tekeningen van de dader. Om nieuwe aandacht te genereren voor de onopgeloste moord op Wies Hens in 1989 konden kermisbezoekers in een mobiel medialab het plaats delict verkennen met virtualrealitybrillen. Met het gebruik van de omstreden deepfaketechnologie gaat de politie nu nog een stap verder.