Dood redt Pol Pot van zijn berechting

Door te overlijden is Pol Pot het lot bespaard gebleven te worden berecht wegens zijn misdaden jegens het Cambodjaanse volk....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

De plaats bij uitstek voor de berechting van genocide is het permanent Internationaal Strafhof. Maar op korte termijn zou er een praktisch probleempje zijn geweest: het hof bestaat niet - nog niet.

In Rome vindt van 15 juni tot 16 juli een diplomatieke conferentie plaats waar vertegenwoordigers van alle VN-lidstaten een verdrag ter oprichting van het strafhof moeten vaststellen. De onderhandelingen worden geleid door de Nederlander mr. A. Bos.

Forse meningsverschillen moeten in Rome nog uit de weg worden geruimd. Als dat lukt, kan er nog deze eeuw een tribunaal zijn dat plegers van oorlogsmisdrijven, genocide of misdaden tegen de menselijkheid, waar ook ter wereld, berecht.

Maar als Pol Pot was blijven leven, was er nóg een probleem geweest: het strafhof zal niet met terugwerkende kracht straffen. 'Dat wordt uitdrukkelijk uitgesloten in het statuut', zegt Bos. 'Alleen misdaden die worden begaan na de inwerkingtreding van het verdrag zullen berecht kunnen worden.'

Zo'n belemmering zou niet hoeven gelden voor een speciaal Cambodja-tribunaal, indien de Veiligheidsraad tot het instellen daarvan zou besluiten. Ook de tribunalen voor Joegoslavië en Rwanda behandelen immers misdaden die al eerder werden begaan. Misdaden die volgens het internationaal recht al expliciet strafbaar waren sinds het Neurenberg-tribunaal (dat op zijn beurt wél verwijten kreeg over rechtspraak met terugwerkende kracht, omdat het concept van 'misdaden tegen de menselijkheid' pas ná de Tweede Wereldoorlog werd geformuleerd).

Mensen als Pol Pot op een andere manier berechten is moeilijk, zegt mr I. Dekker, docent internationaal recht aan de Universiteit Utrecht. Het anti-genocideverdrag kan er wellicht voor worden gebruikt. Berechting moet dan gebeuren door een nationale rechter, op grond van het 'universele' verbod op genocide.

'Maar er zijn niet veel landen die dan in aanmerking komen', zegt Dekker. 'Voorwaarde is dat de staat partij is bij het verdrag, en het universaliteitsbeginsel in de wetgeving heeft opgenomen. Dat laatste hebben maar weinig landen.'

In The New York Times werd vrijdag nog een andere mogelijkheid genoemd: berechting van Pol Pot door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. Volgens westerse diplomaten zouden aanklagers van het tribunaal al in principe met het Amerikaanse idee hebben ingestemd, op voorwaarde dat de Veiligheidsraad hun daartoe het mandaat zou geven. De VS en Frankrijk, aldus het bericht, werkten al aan een resolutie van de Veiligheidsraad.

China, voormalig bondgenoot van de Rode Khmer, zou voor zo'n operatie het grootste potentiële obstakel zijn geweest. De Verenigde Staten hadden de Chinezen overigens al gepolst over het idee.

Meer over