analysepresidentsverkiezingen vs

Donald Trump is here to stay (ook als hij verliest)

Trump-aanhangers in Miami.Beeld AFP

Na een zenuwslopende paar dagen heeft de huidige president nog steeds een kans op herverkiezing. Dat zegt veel over het karakter van Amerika. Wie er ook wint, het trumpisme is niet meer weg te denken.

Voor alle Amerikanen die het nog niet doorhadden: Donald Trump gaat niet meer weg, zelfs al zou hij verliezen. Zijn presidentschap, zijn persoonlijkheid, zijn pretenties – ze horen allemaal evenzeer bij het land als hamburgers en Hollywood.

Dinsdagnacht werd duidelijk dat bijna de helft van de Amerikaanse stemmers hem, na alles wat er is gebeurd, nog steeds de beste kandidaat vindt om het land te leiden. Iedereen die dacht dat 2016 een vergissing was, is met de uitslag van de verkiezingen uit die illusie verlost: Trump, of in elk geval het trumpisme, is here to stay. Dat Joe Biden inmiddels de beste papieren heeft om president te worden, doet daar niets aan af.

Want ook al wint Trump niet, in absolute aantallen zijn er zeker vier miljoen Amerikanen méér dan in 2016 die hun heil in hem gezocht hebben. Allereerst is dat te danken aan de hogere opkomst. Maar bovendien liep hij in bijna alle bevolkingsgroepen in op zijn Democratische tegenstander, blijkt uit een exitpoll (met inbegrip van poststemmen) van CNN. Latino’s, zwarte Amerikanen, bejaarden, de generatie 30-45 en hoger opgeleide witte vrouwen: allemaal gingen hun percentages omhoog. Die laatste groep, de door Trump direct aangesproken vrouwen in de voorsteden, stemde nu in meerderheid op Trump, terwijl ze vier jaar geleden nog in meerderheid op Hillary Clinton stemde.

Spannender dan gedacht

Daardoor waren de verkiezingen een stuk spannender dan de meeste peilingen hadden voorspeld (als krant hadden we, in alle onbescheidenheid, wel degelijk het grote enthousiasme voor Trump onder latino’s, rijken, en witte huisvrouwen gesignaleerd en ons niet te veel laten leiden door de peilingen). Na een wilde nacht vol schommelingen bleven de meeste staten die vier jaar geleden naar Trump gingen in handen van de president. Zodoende had hij woensdagmiddag nog steeds een redelijke kans op herverkiezing.

En Democraten zagen hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de kans op een meerderheid in de Senaat slinken, wat ook voor een groot deel op het conto van Trump te schrijven is.

Het leidde tot ongeloof, het meest uitgesproken onder ouderwets-rechts Republikeinen, die zich de afgelopen vier jaar hebben afgekeerd van Trump. ‘Het feit dat dit zo’n spannende race is, vertelt je dat Amerika is veranderd op een manier waarop we misschien nooit meer kunnen herstellen’, zei Tom Nichols, een never-Trumper en adviseur van project-Lincoln, de klassieke conservatieven die met hun venijnige advertenties veel fans verzamelden – maar kennelijk vooral op links.

(Dat het land al decennia tendensen vertoonde die tot het trumpisme zouden leiden, willen deze conservatieven altijd graag negeren: dat zou hen mede-schuldig maken aan dat wat ze verafschuwen.)

Trump heeft dus, hoe laag hij het ook gespeeld heeft, een electorale prestatie van formaat geleverd - hij zou zomaar kunnen winnen. Waarom zei hij dinsdagnacht dan, in een ongekend diskwalificatie van het democratische proces, dat hij de verkiezingen zou willen afkappen?

In een korte toespraak verkondigde hij namelijk dat hij ‘al gewonnen’ had. De tussenstand moest de eindstand worden, en het Hooggerechtshof moest dat bekrachtigen. Hij herhaalde zijn onvrede woensdag, in verontwaardigde tweets, die door Twitter als ‘potentieel misleidend’ werden bestempeld.

‘Gisteravond ging ik aan de leiding, vaak stevig, in veel sleutelstaten, bijna allemaal door de Democraten geregeerd en gecontroleerd. Toen, één voor één, begonnen (de voorsprongen, red.) op magische wijze te verdwijnen, toen plotseling van alle kanten opduikende stemformulieren werden geteld. HEEL VREEMD, en de peilers hebben het totaal en historisch mis!’

Hoe ongekend ook, het is een scenario waarop Trump al een tijdje heeft gezinspeeld.

De president stelt al maanden zonder enige grondslag dat een uitslag ná verkiezingsdag een frauduleuze uitslag moet zijn. Tijdens het eerste verkiezingsdebat zei hij het onomwonden: ‘Dit wordt een fraude zoals je die nog nooit hebt gezien.’ En over het Hooggerechtshof: ‘Ik reken er inderdaad op dat ze naar de stembiljetten kijken, absoluut.’

Slim scenario

Dat scenario steekt slim in elkaar. Allereerst maakte de coronapandemie het stemmen per post noodzakelijk. Vooral Democraten, die meer angst hebben voor het virus, maakten daar gebruik van. In plaats van de postdienst voor te bereiden op de grote toevloed, stelde Trump een bevriende geldschieter aan als directeur, die vervolgens flink ging bezuinigen, met trage bezorging als gevolg. Vervolgens besloten Republikeinse volksvertegenwoordigers dat de stemmen pas vanaf de verkiezingsdag mochten worden geteld. En toen vonden ze dat fraude.

Dat de post mede verantwoordelijk is voor dit probleem bleek woensdag weer, toen een Amerikaanse rechter een speurtocht gelastte naar driehonderdduizend verdwenen stembiljetten. De postdienst had dinsdag geweigerd aan dat rechterlijke bevel te gehoorzamen. Uit getallen van de dienst zelf blijkt dat 7 procent van de stembiljetten die dinsdag afgeleverd hadden moeten worden, niet op tijd zijn bezorgd.

Pennsylvania is het voornaamste doelwit van de Republikeinse drietrapsraket die het stemproces moet saboteren. Die staat zal waarschijnlijk bepalen wie de nieuwe president wordt; Trump stond er na de verkiezingsdag ver voor. Maar niet alleen de poststemmen moeten nog worden geteld, er zijn ook nog honderdduizenden biljetten in Philadelphia en omgeving die nog moeten worden verwerkt. De staat heeft daar tot 6 november de tijd voor (een deadline die eerder vergeefs werd aangevochten door de Republikeinen in de staat). Wel is het mogelijk dat het Supreme Court zich daar nog over uitspreekt.

De uitspraken van Trump werden breed veroordeeld, ook aan Republikeinse kant. Onder anderen oud-gouverneur Chris Christie van New Jersey en opiniemaker Ben Shapiro keurden de verbale machtsgreep van Trump in scherpe bewoordingen af. ‘Nee, Trump heeft de verkiezingen nog niet gewonnen’, zei Shapiro, ‘en het is zeer onverantwoordelijk van hem dat hij zegt van wel’.

Onverantwoordelijk

Maar hoe onverantwoordelijk ook, intussen had Trump wel de aandacht op zich gevestigd en de toon gezet. De ochtend na zijn uitspraken belegde zijn campagneteam een telefonische briefing waarin campagneleider Bill Stepien uiteenzette dat ze nog ‘het volste vertrouwen’ hadden dat Trump zou winnen, omdat ‘de cijfers’ dat zouden aantonen. Toen liet hij voor alle staten wat aantallen resterende kiezers horen die Trump de winst zouden bezorgen, en voor de staat waar die getallen niet toereikend waren, Wisconsin, zou hij een hertelling aanvragen, kondigde hij aan.

Zo werd het begin gegraven van wat nog een ellenlang juridisch konijnenhol kan worden, en waarvan onduidelijk is waar dat weer boven de grond komt.

Biden nam woensdag een bescheidener voorschot op zijn overwinning. ‘Ik verklaar hier niet dat we gewonnen hebben, maar ik ben hier om te berichten dat wanneer het tellen is geëindigd, we geloven dat wij de winnaars zullen zijn.’ 

LEES OOK

Geen ‘landslide’ voor Biden, maar het Witte Huis is binnen bereik
Van de vier staten waar de uitslag nog niet bekend is, lijkt Nevada naar Biden te neigen, en loopt de Democraat in Georgia en Pennsylviana in op zijn rivaal Trump. Ook in North Carolina heeft de voormalige vicepresident nog de kans om de Republikein in te halen. Maar in al deze ‘swing states’ neemt het stemmen tellen extra tijd in beslag doordat een ongekend hoog aantal kiezers zijn stem via de post had uitgebracht.

Deze rechtszaken hangen president Trump boven het hoofd als hij verliest
Mocht Donald Trump het presidentschap verliezen aan Joe Biden, dan wachten hem een aantal rechtszaken die hem al jaren achtervolgen. Een van de redenen waarom hem er alles aan gelegen is te winnen.

Waarom zaten de opiniepeilers er alweer naast?
Uit bijna elke peiling bleek dat Joe Biden deze verkiezingen comfortabel zou gaan winnen. Vervolgens doet Trump het veel beter dan verwacht, en loopt het toch uit op een nek-aan-nekrace tussen de twee kandidaten. Hoe kan dat?

Trump begint aan juridisch gevecht tegen verkiezingsuitslag
Terwijl Joe Biden in de loop van woensdag uitliep op de president, begon Trump aan zijn juridische gevecht tegen de verkiezingsuitslag. Hij eiste bij de rechter dat het tellen van de stemmen gestaakt moest worden in Pennsylvania en Michigan. In Wisconsin, gewonnen door Biden, eist hij een hertelling.

Lees de laatste ontwikkelingen hier in ons liveblog

Meer over