Domela Nieuwenhuis 'thuis' in eigen Fries museum

Ferdinand Domela Nieuwenhuis is weer thuis. Althans, dat vinden de Friezen. Het museum dat zijn naam draagt en dat driekwart eeuw op verschillende plaatsen in Amsterdam was gehuisvest, is zaterdag heropend als onderdeel van het museum Willem van Haren in 'De Heerenveense School', de oude mulo die na een ingrijpende...

De opening werd verricht door Lie Tugayé-Domela, de jongste dochter van Ferdinands zoon Cesar. Dat de genodigden, onder wie enkele leden van de anarchistische beweging, zich eerst een weg moesten banen door de (tijdelijke) expositie Rondom Beatrix om over een rode loper op de etage te belanden waar Domela (1846-1919) weer tot leven komt, gaf aanleiding tot enige hilariteit.

Voorzitter Jaap van der Laan van de Stichting Ferdinand Domela Nieuwenhuis Fonds is blij met de verhuizing van de collectie. Het museum was in Amsterdam doodgebloed. Sinds het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis twee jaar geleden wegtrok van de Herengracht, lag de collectie op straat.

Ze is nu terug in de hoek van het land waar Domela werd gezien als een heiland, als ús ferlosser en niet als de volksmenner, godslasteraar en verrader van zijn stand, waarvoor velen hem begin deze eeuw óók hielden. De collectie ligt nu in de hoofdplaats van het kiesdistrict Schoterland, dat hem in 1888 als eerste socialist naar de Tweede Kamer afvaardigde.

Zijn eerste interpellatie in Den Haag betrof de belabberde leefomstandigheden van de veenarbeiders in Beets, memoreerde museumdirecteur Ad Geerdink. Domela logeerde in Heerenveen dikwijls bij molenaar Yme Kuiper. Het was de basis voor het begin van zijn drukbezochte propagandatochten door de straatarme veengebieden van zuidoost-Friesland, Groningen en Drenthe. De wittebroodsdagen van zijn vierde huwelijk bracht Domela eveneens in Heerenveen door.

Volgens Van der Laan is het museum een monument voor de persoon, maar vooral voor de ideeën van Domela, de belangrijkste wegbereider van het socialisme en het anarchisme in Nederland. 'Zijn ideeën zijn nog steeds een fundamenteel contrapunt van machtsdenken, ongelijkheid, egocentrisme, natuurvernietiging en militarisme. Vrijwel alle emancipatoire bewegingen die Nederland gekend heeft en nog kent, grijpen terug op de thema's die Domela heeft aangeroerd', aldus Van der Laan.

Het museum is ontworpen door theatervormgever Peter de Kimpe. De presentatie van de werkkamer van Domela, de vergaderzaal van socialisten anno 1900 (met als blikvanger het vermaarde album amicorum dat hij in 1904 kreeg als jubilerend redacteur van Recht voor Allen) en van de volksherberg van Hiske in Terwispel zit vol theatrale en interactieve elementen.

In het nagebootste café wordt door middel van vele parafernalia de mythevorming rond de persoon Domela Nieuwenhuis geïllustreerd. In veel cafés in de Friese zuidoosthoek werd rond de eeuwwisseling geen alcohol geschonken, indachtig Domela's adagium: 'Drinkende arbeiders denken niet en denkende arbeiders drinken niet.'

In 2000 wordt ter gelegenheid van zijn honderdste geboortejaar in museum Willem van Haren een overzichtstentoonstelling gehouden van de constructivist Cesar Domela Nieuwenhuis.

Meer over