REPORTAGECorona in Schöneck

Dodelijker dan een griepje? Virushotspot Saksen ziet de ernst van covid niet zo

Het echtpaar Heckler, al 70 jaar getrouwd, ligt samen op de corona-afdeling van het ziekenhuis in Schöneck in de Duitse deelstaat Saksen. Zij is aan het herstellen. Beeld Daniel Rosenthal
Het echtpaar Heckler, al 70 jaar getrouwd, ligt samen op de corona-afdeling van het ziekenhuis in Schöneck in de Duitse deelstaat Saksen. Zij is aan het herstellen.Beeld Daniel Rosenthal

In de deelstaat Saksen, het ‘bejaardentehuis van Duitsland’, is de grootste uitbraak van corona in het land. De scepsis onder de bevolking over ‘het griepje’ wekt ergernis bij artsen. 

De doden op de begraafplaats van Schöneck liggen onder een dekentje van verse sneeuw. Fijne vlokjes dwarrelen ook in het open graf dat Uwe zojuist heeft gedolven. Uwe, met zijn grijze streepje snor en pezige armen, waarmee hij nu een mat van kunstgras om het nieuwe graf drapeert. ‘Voor morgen’, zegt hij. Hij blijft de dood graag een stap vooruit.

De twee rijen verse graven, nog zonder steen, laten zien dat Uwe en zijn collega’s het druk hebben gehad. ‘De mensen in deze eerste rij’, wijst Uwe op een stuk of vijftien voorlopige houten kruizen, ‘zijn allemaal sinds augustus gestorven. Dat zijn wel een paar doden meer dan in andere jaren.’

Uwe is grafdelver in het drieduizend zielen tellende stadje in Saksen. Bijna een jaar na het begin van de pandemie is dit het eerste echte coronacrisisgebied in Duitsland. Daarmee maakt Saksen een einde aan de vooral in het buitenland, maar ook in Duitsland zelf, gekoesterde illusie dat de Duitsers het virus beter onder controle konden houden dan hun Europese buren.

In november snelden de Saksische besmettingscijfers omhoog. In het Vogtland, een snipper Duitsland die als een angel in Tsjechië prikt, lag het aantal besmettingen per 100 duizend inwoners in de nieuwjaarsweek op 1.200. Die uitschieter was voornamelijk het gevolg van administratieve achterstanden, sussen regionale bestuurders in zo veel mogelijk radio- en tv-uitzendingen. Maar met 495 per 100 duizend ligt het aantal besmettingen in Saksen nog altijd bijna drie keer hoger dan het Duitse gemiddelde.

Een vers gedolven graf van een coronadode op de begraafplaats van Schöneck. Beeld Daniel Rosenthal
Een vers gedolven graf van een coronadode op de begraafplaats van Schöneck.Beeld Daniel Rosenthal

Saksen is ook de deelstaat waar tot ver in de herfst het idee leefde dat Duitsland corona eigenlijk al overwonnen had. Nog in oktober ageerde minister-president Michael Kretschmer (CDU) tegen de door zijn partijgenoot Angela Merkel gewenste strengere maatregelen, erop wijzend dat de eerste golf in de dunner bevolkte Oost-Duitse deelstaten slechts een rimpeling was geweest.

Kerstmarkt afgeblazen

In november, toen de tweede golf al rolde, verkondigde de burgemeester van het stadje Stollberg in het Erzgeberte teleurgesteld dat hij de kerstmarkt moest verbieden. In een verbitterde openbare brief schreef hij dat hij nog maar moest zien of corona uiteindelijk dodelijker zou zijn dan een griepje. Anderhalve maand later zag het stadsbestuur zich genoodzaakt een extra hal te huren omdat het crematorium de doden niet meer kon bergen.

Er zijn twee voor de hand liggende oorzaken voor Saksen als het Duitse coronacentrum: de deelstaat grenst aan zowel Polen als Tsjechië, waar de tweede golf al eerder en nog heftiger uitbrak. De grenzen zijn nog open vanwege het woon- werkverkeer. Saksen is ook het ‘bejaardentehuis’ van Duitsland. Vanwege de grote leegloop na de Duitse eenwording heeft de deelstaat gemiddeld de oudste inwoners. Binnen Saksen is het Vogtland kampioen ouderdom.

Een derde oorzaak zorgt in het maatschappelijk debat voor ongemak. Verschillende wetenschappers wijzen op het oorzakelijke verband tussen gebieden met veel besmettingen en gebieden waar veel op de rechtse AfD wordt gestemd. De partij is sinds afgelopen zomer openlijk sceptisch over de ernst van het virus en betrokken bij de grote anti-coronademonstraties in Duitsland. In Saksen stemt ruim een kwart van de bevolking op de AfD.

Heldere hemel

Ook Uwe vindt dat de ernst van de situatie in Saksen door de media wordt overdreven. Want hoeveel van de doden in de nieuw gedolven graven zijn overleden aan het virus, vraagt hij zich af. ‘Hoogstens een paar. Maar het zijn geen doden uit de heldere hemel. De meesten zijn boven de tachtig of ze waren al ziek; mensen die toch binnenkort dood zouden gaan.’

Het meeste wat Uwe van de pandemie zegt te merken is ‘dat je nergens heen mag. Hij doelt op de gebiedsbeperking van 15 kilometer. ‘Je kunt niet eens gaan skiën.’ Schöneck, ook wel ‘het balkon van het Vogtland’ genoemd, ligt op een beboste berg bekleed met sleepliftjes en langlauf- sporen. Allemaal dicht.

Een paar meter verderop, in het regionale ziekenhuis, leeft hoofdarts Dieter Haugk in een andere realiteit. De 66-jarige chirurg, breedsprakig en breed gebarend, vertelt over de longfoto’s die hem net als collega’s overal ter wereld schrik aanjoegen. 

Ook hij wijt de snelle verspreiding van het virus gedeeltelijk aan de politieke opvattingen in de deelstaat. ‘De invloed van allerlei extreemrechtse groepen is hier in Saksen heel sterk. Veel mensen die niet zelf zien wat het virus aanricht, geloven het niet. Dat is een probleem.’ Eigenlijk, zegt hij ‘zou ik die corona-ontkenners een briefje wil laten ondertekenen waarop ze afzien van beademing, als het zover komt.’

De hoofdarts vermoedt de invloed van de vele coronasceptici zelfs bij het ziekenhuispersoneel. Volgende week arriveren de eerste vaccins in Schöneck. Uit een inventarisatie blijkt dat alle artsen de prik willen, van het verplegend personeel wil slechts 40 procent het vaccin van BioNTech Pfizer ingespoten krijgen. ‘En daar zie je dat de bereidheid het grootst is bij medewerkers die op de corona-afdelingen werken.’

Dat zijn collega's zoals verpleegkundige Yvonne, van wie door haar beschermende pak niet veel meer te zien is dan haar oplettende bruine ogen. Yvonne heeft de verpleegkundige leiding over de zes bedden tellende intensive care. Een bed is vrij, op de andere vijf liggen wezenloze lichamen met open monden, die eens in de zoveel tijd op hun buik of rug worden gedraaid.

Hoogbejaard echtpaar

Yvonne zegt dat er laatst iemand na 58 dagen intensive care alsnog is overleden, en dat ze daar niks bij kon voelen. ‘Je raakt hier wel afgestompt.’ Begin december werd ze zelf ziek. Ze is nog steeds snel moe. Haar hoop put Yvonne uit het echtpaar Heckler, dat een verdieping lager op de verpleegafdeling ligt. Zij 86, hij 87 jaar oud, waarvan zeventig getrouwd. Ze liggen hier al een maand. Naast elkaar. Hij krijgt nog zuurstof, maar zij zit al rechtop in haar roze nachtjapon en verontschuldigt zich tegen de Volkskrant-fotograaf voor haar slechte kapsel. ‘Ik kon niet naar de kapper, weet u.’

‘We zitten hier absoluut aan onze limiet’, zegt hoofdarts Haugk. Toch wil hij Saksen niet vergelijken met Bergamo of andere crisisgebieden. ‘We hebben hier een fijnmazig net van ziekenhuizen en een goede communicatie, tot nu toe is het altijd gelukt om patiënten ergens onder te brengen.’

Een coronapatiënt aan de beademing op de intensive care. Beeld DANIEL ROSENTHAL
Een coronapatiënt aan de beademing op de intensive care.Beeld DANIEL ROSENTHAL

Ook Isa Supli, burgemeester van Schöneck, heeft moeite met het begrip ‘crisisgebied’ als het over Saksen gaat. Ze benadrukt dat ook de naburige deelstaten Thüringen en Beieren virushotspots zijn.

Vanwege het thuiswerkbeleid bemant de christendemocraat het voorname 19de-eeuwse stadhuis alleen, vanuit een torenkamertje dat uitkijkt op de begraafplaats waar Uwe die morgen een graf heeft gegraven. ‘Ik ben al lang burgemeester en ik kan mij geen jaar herinneren waarin er zoveel oudere mensen zijn gestorven’, zegt ze. Als ze terugdenkt aan de zomer, moet Supli toegeven dat ze het virus heeft onderschat. ‘Maar dat geldt voor heel Duitsland, niet alleen voor Saksen.’

Meer over