Djukanovic moet over het slappe koord naar zijn ideaal

De nacht had niet langer moeten duren. De coalitie voor de onafhankelijkheid van Montenegro, de DPS, stevende volgens de eerste verkiezingsuitslagen af op een reusachtige overwinning....

Maar terwijl de uren verstreken en steeds meer stemmen werden geteld, sloeg de overwinningsroes om in angst. Elk halfuur werd de voorsprong op de 'Coalitie voor Joegoslavië' kleiner. En elk halfuur verschenen er meer auto's vol schreeuwende, met Joegoslavische vlaggen zwaaiende aanhangers van het pro-Joegoslavië-blok op straat. Aanhangers die in de lucht schoten om hún overwinning te vieren.

Toen Milo Djukanovic om half vijf 's ochtends eindelijk naar buiten kwam om toch nog de overwinning op te eisen, was de voorsprong van zijn coalitie geslonken tot bijna niets. Djukanovic' DPS haalde 42 procent, nog net iets meer dan de 40 procent van de tegenstanders van onafhankelijkheid. De DPS krijgt 35 zetels in het 77 zetels tellende parlement, het pro-Joegoslavië-blok 33. De voorlopige eindstand vóor en tegen onafhankelijkheid luidt: 54 procent duidelijk vóór en 43 procent duidelijk tegen. Een enorme tegenvaller voor Djukanovic.

Montenegro blijkt nog even verdeeld als bij alle voorgaande verkiezingen. Met de zes zetels van de Liberale Alliantie en de drie van de Albanese partij kan Djukanovic nog wel rekenen op een redelijk comfortabele meerderheid van 44 zetels. Dat is genoeg om een regering te kunnen vormen, en ook om een referendum over de onafhankelijkheid te kunnen houden. Maar de marge is te smal - een referendum met deze uitslag zou niet overtuigend zijn.

Djukanovic hield zich maandagochtend kranig: 'Wij hebben de verkiezingen gewonnen. Het belangrijkste is, dat dit een overtuigende zege is van de politieke partijen die het herstel van de Montenegrijnse zelfstandigheid nastreven.' Hij erkende echter dat er ook 'beduidende steun' bestaat voor de partijen die tegen onafhankelijkheid zijn.

Het woord 'referendum' kwam hem niet over de lippen. Dat wijst erop dat hij dat referendum - dat binnen enkele weken na de verkiezingen zou worden gehouden - wel eens op de lange baan zou kunnen schuiven. Dat is de enige mogelijkheid, aldus Peter Palmer van de International Crisis Group, een onafhankelijke organisatie die de gebeurtenissen op de Balkan volgt. 'Djukanovic kan het zich, na alles wat er is gebeurd, niet veroorloven af te wijken van het pad naar de onafhankelijkheid. Maar hij zal zijn tempo moeten aanpassen.'

Djukanovic moet een coalitie aangaan met de Liberale Alliantie. Andere coalitiekandidaten zijn er niet, tenzij hij erin zou slagen een partij los te weken uit het pro-Joegoslavië-blok. Zoiets is in Montenegro eerder vertoond, maar wordt, nu het gaat om de onafhankelijkheid, uiterst onwaarschijnlijk geacht.

De liberalen zijn echter de meest fervente, en compromisloze, voorstanders van onafhankelijkheid. Zij verkeren bovendien in de positie dat zij kunnen eisen wat ze willen - Djukanovic heeft zonder hen geen meerderheid. Daarom zal hij misschien toch een referendum móeten houden.

Tenzij hij de grondwet herziet zònder de vereiste tweederde meerderheid . In zijn partij zijn er mensen die beweren dat dat juridisch te verdedigen zou zijn, maar het zou in het gespleten Montenegro een levensgevaarlijke actie zijn. De tegenstanders van onafhankelijkheid zouden hun geweren in dat geval mogelijk niet in de lucht leegschieten.

Kortom, Djukanovic heeft nauwelijks manoeuvreerruimte. Hij staat voor de keus tussen een tot mislukken gedoemd referendum, een burgeroorlog of - wat het meest waarschijnlijk is - het vooruitschuiven van de onafhankelijkheid.

'Dat laatste zal door de internationale gemeenschap worden toegejuicht', zegt Palmer, 'maar die moet wel beseffen dat uitstel voor niemand goed is, niet voor Montenegro, niet voor Servië en niet voor de internationale gemeenschap zelf. De lijdensweg van Joegoslavië duurt voort, en Montenegro blijft hangen in het vacuüm waarin het nu verkeert: niet binnen en niet buiten Joegoslavië.'

Meer over