'Dit was een heel pijnlijk proces'

Het rapport waaruit een cultuur van 'smeren en fêteren' bij de gemeente Hoorn naar voren komt, spreekt voor zichzelf, vindt burgemeester Van Veldhuizen....

Binnen de gemeente Hoorn bestond een cultuur van 'dat regelen we met elkaar'. Dit werd niet allemaal in collegebesluiten vastgelegd. Er was sprake van miljoeneninvesteringen die niet transparant en verifieerbaar waren voor de gemeenteraad.

De aanleiding voor een integriteitsonderzoek naar de cultuur in Hoorn was eigenlijk heel simpel, licht de burgemeester van D66-huize toe. Tijdens de parlementaire enquête naar de bouwfraude kwam naar buiten dat acht ambtenaren van de Noord-Hollandse gemeente giften zouden hebben ontvangen van bouwbedrijven in ruil voor diensten. Een beschuldiging die hard aankwam in Hoorn. Toen duidelijk werd dat het Openbaar Ministerie slechts één van die acht personen had weten te achterhalen en ging vervolgen, vond het gemeentebestuur dat het zelf onderzoek moest doen.

'Daar was weinig overtuigingskracht voor nodig', zegt Van Veldhuizen, die net was aangesteld toen die beslissing werd genomen. 'Na de beschuldigingen tijdens de enquête stond de hele organisatie in de verdachtenbank. Daar kun je niet mee blijven rondlopen.'

Er is sprake geweest van zeer regelmatig bezoek aan club/bordeel genaamd Satiricon in Amsterdam in gezelschap van personen die werkzaam zijn bij één of meer aannemersbedrijven die op dat moment projecten in Hoorn uitvoerden.

De gemeente Hoorn haalde voor 90 duizend euro de integriteitsadviseurs van Deloitte binnen die 41 ambtenaren en hun politiek verantwoordelijke bestuurders interviewden over de cultuur bij de gemeente. De resultaten vielen Van Veldhuizen niet mee. 'Na de enquête wisten we dat het niet goed zat, maar als dat beeld dan wordt bevestigd door je eigen medewerkers, is dat heel confronterend. Het is hard aangekomen, heel hard.'

Uit het rapport blijkt dat in de jaren tachtig en negentig zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau sprake was van een cultuur van smeren en fêteren. Bewijzen voor ambtelijke of bestuurlijke corruptie zijn, behoudens die ene ambtenaar die wordt vervolgd, niet geleverd, al wordt in vijf gevallen nader onderzoek gedaan naar beschuldigingen.

De gemeente Hoorn was in mijn (getuige) tijd bijzonder close met een beperkt aantal aannemers. Deze partijen kregen het grote werk in Hoorn.

Opmerkelijk resultaat van het onderzoek is dat ook politiek verantwoordelijke bestuurders onderdeel waren van de smeercultuur en ontoelaatbaar gedrag van hun ambtenaren door de vingers zagen. Het is voor het eerst dat de betrokkenheid van politici bij de bouwfraude zo nadrukkelijk naar buiten komt. Van Veldhuizen wil daar geen oordeel aan verbinden. 'Mensen in hoge posities moeten natuurlijk het goede voorbeeld geven, maar normen voor bestuurders zijn niet anders dan normen voor ambtenaren.'.

Hij wil niet al te lang stilstaan bij het verleden. 'Dit was een heel confronterend en pijnlijk proces. Nodig om integriteitsbeleid echt te kunnen uitvoeren. We hebben het maximale gedaan en moeten de discussie nu uit de beschuldigende sfeer halen.'

Het is wel gebeurd dat aanbestedingsadviezen op initiatief van (een persoon) de lijst met aannemers moest worden aangepast ten gunste van (een bedrijf). Dit veelal na een weekend door (een persoon) met (een persoon).

Voor Van Veldhuizen begint nu het belangrijkste deel van het integriteitsbeleid. Hoe voorkom je dat de op papier gestelde regels in de hoofden van de medewerkers komen. 'Schrijven is makkelijk, doen is veel moeilijker. Wij hebben besloten van ons probleem onze kracht te maken door alles openbaar te maken. Hopelijk ontstaat er nu een klimaat waarin mensen hun eigen gedrag ter discussie durven te stellen zonder dat iedereen in de verdediging schiet.

'Je moet ervoor zorgen dat mensen kunnen worden aangesproken op hun gedrag zonder dat ze meteen in de kramp schieten. Je moet natuurlijk voorkomen dat brandweerlieden een taart van een boer weigeren wiens koe uit de sloot was gered, zoals hier onlangs gebeurde. Er blijven altijd grijze gebieden bestaan, hoe helder de regels ook zijn. Waar houdt de normale representatie op en begint het smeren? Moeilijk te zeggen. Je moet nut en noodzaak iedere keer weer afwegen. Mijn regel daarbij is dat je jezelf nooit in een positie moet brengen waarin je objectiviteit ter discussie kan komen te staan.'

Ik ben met (een persoon) en andere medewerkers van (een bedrijf) geweest naar schaatsen in Heerenveen. Een busreis, met 20 medewerkers van de gemeente Hoorn met echtgenoten. In die tijd gold dat als een persoon of wethouders erbij was, het gelegaliseerd was.

Van de vijf gevallen die de gemeente Hoorn nader gaat onderzoeken, hebben er twee te maken met bordeelbezoek. Van Veldhuizen: 'Het maakt mensen chantabel, zeker in de tijd dat het nog illegaal was. En ook nu is het iets waarover nauwelijks in het openbaar wordt gesproken. Natuurlijk, een buitenlandse reis om een paar dagen te golfen kan net zoveel kosten, maar het raakt het gezinsleven van mensen veel minder. Ik denk dat daar het verschil ligt.'

De vetgedrukte passages komen uit rapport Bouwfraude van de gemeente Hoorn

Meer over