Bellen meteconomieredacteur Marieke de Ruiter

Dit najaar stopt de coronasteun: ‘Er komen straks vast journaals waarin ondernemers in zak en as zitten’

Vanaf oktober moeten bedrijven het voor het eerst in anderhalf jaar doen zonder coronasteun. Kunnen ze dan weer op eigen benen staan? We bellen met economieredacteur Marieke de Ruiter. ‘Mijn mailbox stroomde direct vol met mails van verontwaardigde lobbyorganisaties.’

Het UWV in Amsterdam, april 2020: de aanvragen voor de NOW-regeling stromen binnen. Vanaf oktober stopt de regeling, de verwachting is dat veel ondernemers aanzienlijke bedragen moeten terugbetalen. Beeld ANP
Het UWV in Amsterdam, april 2020: de aanvragen voor de NOW-regeling stromen binnen. Vanaf oktober stopt de regeling, de verwachting is dat veel ondernemers aanzienlijke bedragen moeten terugbetalen.Beeld ANP

Na anderhalf jaar coronasteun trekt het demissionaire kabinet het infuus eruit. Gaat dat wel goed?

‘Volgens de laatste cijfers van uitkeringsinstantie UWV hebben zo’n 5.700 werkgevers in de laatste steunronde loonsubsidie aangevraagd. Dat is vele malen minder dan er in eerdere rondes werd aangevraagd. In het voorjaar van vorig jaar waren zo’n 140 duizend bedrijven afhankelijk van die coronasteun. Dat komt omdat veel sectoren weer open zijn.

‘Nu de generieke steunmaatregelen stoppen, zal dat naar verwachting leiden tot faillissementen. Dat is logisch. Het aantal faillissementen was tijdens de hele crisis lager dan voor de crisis, afgelopen juli werd het laagste niveau sinds december 1990 bereikt. Dat duidt erop dat een deel van de bedrijven alleen overeind blijft dankzij de steun.

‘Voor de evenementenbranche komt er wel een speciaal garantiefonds, ook voor de nachthoreca komt er een nieuwe regeling. En het wordt zzp’ers makkelijker gemaakt om in de zzp-bijstand te komen: de vermogenstoets wordt losgelaten.’

Welke bedrijven moeten het meest vrezen?

‘Naast deze zogenoemde ‘zombiebedrijven’ komt van een deel van de bedrijven de economische activiteit niet vandaag of morgen terug. Denk aan reisbureaus met verre reizen naar China. De toeristische branche maakt zich momenteel ook het meest boos. Na de Kamerbrief over het stoppen van de steun stroomde mijn mailbox direct vol met mails van verontwaardigde lobbyorganisaties. Dat vergeet je misschien als je op een vol terras zit, maar er zijn echt nog bedrijven in crisis.’

Is dat niet oneerlijk voor de reisbranche?

‘Je moet niet voorbijgaan aan het enorme verdriet en de impact als je bedrijf van overheidswege wordt gesloten, of als de bedrijfsvoering je onmogelijk wordt gemaakt. Tegelijkertijd gaat het hier om belastinggeld, dat moet goed worden besteed. Een groot deel van de samenleving is ingeënt, we beginnen te accepteren dat het virus waarschijnlijk onder ons zal blijven, dan moet je naar de volgende stap kijken.

‘Op dit moment hindert de steun de economische dynamiek, waarin bedrijven constant starten en stoppen. Dat zie je terug op de arbeidsmarkt: de massawerkloosheid die aan het begin van de crisis werd gevreesd, is er niet gekomen. In plaats daarvan is er recordkrapte. Bedrijven die eindelijk open mogen, moeten op sommige dagen op slot blijven door het personeelstekort.

‘Ondertussen zitten er mensen gesubsidieerd op de bank. Dat is niet leuk voor de mensen die hen nodig hebben, maar ook niet voor de mensen die op die bank zitten: zij hebben geen prikkel om nieuw werk te zoeken, terwijl de branche waarin ze werken, zoals delen van de reisindustrie, op korte termijn waarschijnlijk niet terugkeert naar de situatie van voor corona.’

In hoeverre lost het beëindigen van de loonsteun die krapte op de arbeidsmarkt op?

‘De krapte is een dieper liggend probleem, dat al van voor de coronacrisis stamt, als gevolg van de vergrijzing. Die trend is nu extra versterkt , doordat er mensen op de bank zitten, maar ook doordat mensen een deel van het geld dat ze in de coronacrisis niet uitgaven nu stukslaan in bijvoorbeeld de horeca. Dat zal zich op termijn wel iets normaliseren.

‘Bij die 5.700 werkgevers die volgens de laatste cijfers loonsteun krijgen, werken samen 109 duizend mensen. Die zullen weer een prikkel krijgen om op zoek te gaan naar werk of zich om te laten scholen. Dat zal iets schelen, maar ze zullen niet allemaal direct de arbeidsmarkt op komen. Bovendien is voor veel beroepen een zekere vooropleiding vereist.’

Bedrijven ontvingen voorschotten, nu zal worden gekeken of bedrijven niet te veel hebben gekregen. Wordt er voor die afrekening gevreesd?

‘De mens is geen homo economicus die perfect kan inschatten wat er gebeurt met een bedrijf als er crisis komt. Laat staan met een crisis als de coronapandemie. Je zag, zeker in maart van 2020, enorme paniek. Ondernemers dachten: straks droogt al mijn geld op, laten we dus maar flinke bedragen aanvragen, dan zien we later wel. En dat zie je ook wel terug: volgens een analyse van ambtenaren van het ministerie van Financiën zou 7 op de 10 bedrijven in de eerste twee subsidierondes te veel loonsteun hebben ontvangen.

‘Voor sommige mensen zal de rekening hoger uitvallen dan ze hadden verwacht. Dat is geen leuke boodschap aan een ondernemer die aan het opkrabbelen is. Tegelijkertijd hebben het UWV en het kabinet gezegd dat ze coulant willen zijn. Ze willen niet dat terugbetaling ertoe leidt dat bedrijven alsnog massaal omvallen. Maar ik vermoed dat we de komende maanden wel journaals zullen zien waarin ondernemers in zak en as zitten omdat ze steun moeten terugbetalen.’

Intussen speelt bij werkgevers een heel andere vraag: hoe kunnen ze medewerkers die weer naar de werkplek komen, een veilige omgeving bieden? Kunnen ze een vaccinatieplicht opleggen?

‘Nee, dat mag niet. Deze week kondigde een autohuurbedrijf Leaseplan aan dat medewerkers gevaccineerd naar het werk moeten komen, maar dat kan en zal het bedrijf niet controleren. Medische persoonsgegevens zijn door de privacywetgeving beschermd. Veel bedrijven worstelen met het feit dat ze wettelijk verplicht zijn om een veilige en gezonde werkomgeving te bieden, maar niet mogen controleren op vaccinatie. Al zijn er ook andere manieren om te zorgen voor een veilige werkomgeving, mensen goed afstand laten houden bijvoorbeeld.’

Meer over