Dit keer zal de vrede in Angola blijvend zijn

Naam: Henry en Estela Wijnroks-Dos Santos. Leeftijd: 47, 33. Nationaliteit: Nederlander, Angolese én Nederlandse. Beroep: directeur van Nové, een instelling voor jeugdhulpverlening, momenteel geen....

Zelfs in Doetinchem bleef Estela Wijnroks-Dos Santos onrustige nachten houden. Altijd op haar hoede voor gevaar. Zo lang ze zich kan herinneren werd haar land Angola geteisterd door een burgeroorlog. Nu is het vrede. Tienduizenden desolate en verhongerde mensen komen uit de oorlogsgebieden op zoek naar hulp. Zal de vrede dit keer echt zijn?

Tien jaar geleden leek het ook zo. Er werden verkiezingen gehouden waaraan ook rebellenleider Jonas Savimbi en zijn Unita deelnamen. Henry Wijnroks rende zich de benen uit zijn lijf om die verkiezingen te helpen organiseren. Het stemmen ging goed, maar de oorlog laaide enkele maanden later op, heviger dan ooit.

Het beste wat hij uit die tijd heeft overgehouden is zijn vrouw Estela. Ze hebben drie kinderen. Wijnroks werkt nu als directeur in de jeugdhulpverlening in de regio Noord-Gelderland. Daar treft hij ook Angolese jongeren. Het zijn onbegeleide minderjarige asielzoekers.

In zijn regio zijn er bijna zestig, die in groepjes van vier onder begeleiding in opvanghuizen wonen. Zijn Angolese tijd komt goed van pas. Een jeugdleider, zelf Angolees nog wel, kreeg geen greep op een groep. In een bijeenkomst op z'n Angolees benoemde Wijnroks hem tot soba, traditioneel leider. Sindsdien heeft hij gezag.

De asielzoekers uit Angola zijn vooral gevlucht voor het aanhoudende gevaar. Echte politieke vluchtelingen zijn er weinig. Wijnroks kent er drie, journalisten. Wat niet wegneemt dat hij de Angolezen die hun land verlaten goed begrijpt. Het land is verwoest door oorlog, eerst die tegen de Portugezen, na de onafhankelijkheid van 1975 tussen de regerende MPLA en Unita. Meer dan vier miljoen van hen zijn uit hun woongebieden weggevlucht.

Estela's familieleden vluchtten lang geleden uit hun geboortestreek in het noorden. Ze leidden daar een heerlijk plattelandsleven in haar herinnering. Tot strijders van de FNLA er verschenen, rivalen van de MPLA, later deels opgegaan in Unita. Het FNLA verjoeg halfbloeden zoals zij, dochter van een Afrikaanse moeder en een Portugese vader. De familie verstopte haar en andere kinderen 's nachts in een afgedekte kuil in het bos. Door het geweld raakte de familie elkaar kwijt. Haar vader vluchtte aan de vooravond van de onafhankelijkheid naar Portugal. Ze hoorden niets meer van hem en dachten dat hij dood was.

Estela, haar moeder en andere familieleden vluchtten in 1977 voor de nieuwe burgeroorlog tussen Unita en MPLA naar de hoofdstad Luanda. De oorlog woedde door tot een vredesakkoord in 1990. Er volgden twee jaar vrede tot de verkiezingen onder begeleiding van een VN-vredesmacht, met de dramatische afloop.

Estela had het Henry wel gezegd: dit wordt niets, de Angolese partijen willen die verkiezingen niet, het is hen opgedrongen van buitenaf. En wat viel er te kiezen? De keuze was tussen dieven (de corrupte regeringspartij MPLA, die zich met oliedollars had verrijkt) en moordenaars (de rebellen van Unita). De Nederlandse organisator heeft zijn Angolese vriendin 'ongeveer naar de stembus moeten slepen'. Ze lachen er nu om.

Aan de kiezers lag het niet. Ze kwamen in groten getale en wachtten soms een dag lang in lange rijen. Estela's moeder was al om vijf uur in de ochtend opgestaan en had haar mooiste kleren aangetrokken. 'Ik zei moeder wat doe je? Ze zei: ik ga stemmen op de dieven want ze moeten ons beschermen tegen de moordenaars.'

En ook de dochter bracht haar stem in arren moede uit op de MPLA. Maar als ze vanuit Nederland kan stemmen bij de komende verkiezingen, zal ze dat niet weer doen, het wordt een nieuwe partij. Er is veel veranderd in tien jaar. De kerken laten van zich horen, en maatschappelijke organisaties. 'Dit keer komt de wil tot verandering van de Angolezen zelf.'

Henry is het met haar eens. De vorige keer greep de verliezer Unita weer naar de wapens. In de weken na de uitslag verslechterde de sfeer snel en hij begreep dat al de inspanningen voor niets waren geweest. Maar Savimbi is in februari gedood. Unita is militair verslagen. President Dos Santos heeft aangekondigd dat hij zich niet herkiesbaar zal stellen. 'Dat is toch wel iets in Afrika.'

Soms krijgen de drama's uit het verleden toch nog een gelukkig vervolg. Estela ging op zoek naar de familie van haar vader in Portugal. Ze raadpleegde een paragnost en riep de hulp in van de Portugese versie van het tv-programma Spoorloos. Halsoverkop werden ze naar Lissabon geroepen voor de uitzending. Haar vader was niet dood, hij was gevonden. Hij was boekhouder en had na zijn terugkomst in Portugal een nieuw gezin gesticht. Ook hij had een paragnost in de arm genomen, om er erachter te komen hoe het zijn eerste gezin was vergaan.

En in Angola doken na vele jaren de grootouders van Estela weer op. Misschien zijn het tekenen van herstel van een verscheurd volk.

Meer over