Dit kan het Midden-Oosten doen voor de coalitie tegen IS

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry is deze week op charmeoffensief in het Midden-Oosten, met tussenstops in Saoedi-Arabië en Jordanië. De reden? Steun zoeken voor de internationale 'coalition of the willing' tegen de soennitische terreurgroep Islamitische Staat (IS). Welke landen in de Arabische wereld heeft Obama op het oog en wat zou hun bijdrage kunnen zijn? Een overzicht.

Het Amerikaanse vliegdekschip USS George H.W. Bush in de Perzische Golf. Beeld epa
Het Amerikaanse vliegdekschip USS George H.W. Bush in de Perzische Golf.Beeld epa

De Golfstaten
De olierijke Verenigde Arabische Emiraten, Qatar en Saoedi-Arabië zijn militair gezien van groot belang in de strijd tegen IS. De landen beschikken over het modernste wapentuig, waaronder F15's en F16's, aanvalshelikopters zoals de AH-64, transport- en tanktoestellen. Vanmiddag belde Obama al even met de Saudische koning Abdullah, zo maakte het Witte Huis bekend.

De Emiraten en Qatar droegen in 2011 al bij aan de NAVO-geleide luchtaanvallen op Libië, die tot doel hadden dictator Moammar Kadhafi te verdrijven.

Ook geografisch gezien spelen de Golfstaten een prominente rol. Vanuit de militaire bases in de regio kunnen luchtaanvallen uitgevoerd worden. De luchtmachtbasis al-Udeid in Qatar wordt nu al door de VS gebruikt als startpunt voor aanvallen op IS in Irak. Ook het reusachtige Amerikaanse vliegdekschip USS George H.W. Bush bevindt zich momenteel in de Perzische Golf. De Vijfde Vloot van de Amerikaanse marine ligt even verderop, aan de kust van het schiereiland Bahrein. En westerse marineschepen vertrekken geregeld van havens als Jebel Ali in Dubai.

De Golfstaten zijn ook in de positie om humanitaire hulp te leveren, mocht het vluchtelingenprobleem zich als gevolg van de aanhoudende gevechten verder uitbreiden. Ook is de regio geschikt als doorvoerhaven voor wapens aan strijdgroepen die vechten tegen de jihadisten.

Het Amerikaanse vliegdekschip USS George H.W. Bush. Beeld afp
Het Amerikaanse vliegdekschip USS George H.W. Bush.Beeld afp
De haven Jebel Ali in Dubai. Beeld Wikipedia
De haven Jebel Ali in Dubai.Beeld Wikipedia

Jordanië
Dit koninkrijk onderhoudt warme banden met de Verenigde Staten, maar stelt zich terughoudend op in de strijd tegen IS. Wel voert Jordanië momenteel een door Amerika geleid programma uit waarin een beperkt aantal Syrische oppositiestrijders worden opgeleid. Fayez al-Dwairi, een voormalige Jordaanse legerchef en militair analist, zegt tegen persbureau AP dat het koninkrijk een actieve rol binnen de coalitie niet zal accepteren.

Het land voelt er wel voor om zijn vliegvelden ter beschikking te stellen. Ook een nauwere samenwerking met westerse inlichtingendiensten behoort tot de mogelijkheden.

Jordanië onderhoudt, net als Saoedi-Arabië, warme banden met leiders van tribale soennitische stammen in Irak en Syrië. Velen zijn naar Jordanië gevlucht. Al-Dwairi zegt dat Amman deze connecties kan inzetten om lokale strijdmachten op te zetten tegen IS. Een tactiek die eerder al door de Amerikanen werd toegepast toen ze Al Qaida uit Irak verjoegen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry arriveerde vandaag op de luchthaven in Amman. Beeld reuters
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry arriveerde vandaag op de luchthaven in Amman.Beeld reuters

Turkije
Als enige NAVO-lid in het Midden-Oosten deelt Turkije een 810-kilometer lange grens met Syrië en nog eens 350 kilometer met Irak. Turkije is geografisch gezien een cruciale speler in het veld. In theorie zou Ankara ook zijn moderne leger en luchtmacht, bestaande uit onder meer F16's, ter beschikking kunnen stellen. Evenals de strategisch gelegen Incirlik-luchtmachtbasis, op ongeveer 100 kilometer van de Syrische grens. Van daaruit zouden luchtaanvallen uitgevoerd kunnen worden.

Maar Turkije twijfelt. Waarom? Dat leest u hier.

De Turkse president Erdogan (links) schudt de hand van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Chuck Hagel. De twee hadden deze week een ontmoeting om te praten over actie tegen IS. Beeld afp
De Turkse president Erdogan (links) schudt de hand van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Chuck Hagel. De twee hadden deze week een ontmoeting om te praten over actie tegen IS.Beeld afp

Egypte
De rol van Egypte zal vermoedelijk meer van ideologische en logistieke dan van militaire aard zijn. 's Werelds meest prominente religieus-soennitische instituut, Al-Azhar in Caïro, en het eveneens gewichtige Dar al-Ifta hebben zich krachtig uitgesproken tegen IS. Hierdoor verliest IS deels zijn geloofwaardigheid.

Op militair gebied beschikt Egypte over een groot, door Amerika bevoorraad leger, inclusief luchtmacht. Die kan in theorie deelnemen aan een luchtoffensief. Analisten achten deze optie echter niet waarschijnlijk. Ook hier geldt weer: Egypte kan zijn vliegvelden wel openstellen voor de strijd tegen IS. Ook op inlichtingengebied kan Egypte een belangrijke rol spelen.

De Al-Azhar moskee in de Egyptische hoofdstad Caïro. Beeld ap
De Al-Azhar moskee in de Egyptische hoofdstad Caïro.Beeld ap

Irak
Toen Islamitische Staat in juni grote delen van Noord-Irak veroverde, sloeg het Iraakse leger op de vlucht. Hun zwakte kwam daarmee pijnlijk aan het licht.

In de strijd tegen IS speelt het Iraakse leger tot nu toe een bescheiden rol. Het zijn met name de Koerdische Peshmerga-troepen die met behulp van de Amerikanen een flinke slag toebrengen aan de jihadisten. De steun aan de Koerden zal doorgaan en mogelijk uitgebreid worden, kondigde de Amerikaanse president Obama onlangs aan. Ook heeft Obama in juni 300 adviseurs naar Irak gestuurd die gaan helpen bij het verzamelen van inlichtingen over IS. Tot nu toe heeft Obama geweigerd om grondtroepen naar het land te sturen.

Koerdische Peshmerga-strijders in Mount Zardak, op 25 kilometer ten oosten van de Iraakse stad Mosul. Beeld afp
Koerdische Peshmerga-strijders in Mount Zardak, op 25 kilometer ten oosten van de Iraakse stad Mosul.Beeld afp

De overige landen
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry maakte op de NAVO-top in Wales, vorige week, zijn 'coalition of the willing' in de strijd tegen IS bekend. De volgende landen maken daar (tot nu toe) deel van uit: de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Italië, Denemarken, Turkije, Polen, Canada en Australië.

Nederland is niet uitgenodigd voor de coalitie. Volgens ingewijden willen de VS alleen samenwerken met landen die bereid zijn een wezenlijke militaire bijdrage te leveren. Nederland levert niet zelf wapens, maar transporteert die slechts voor derden. Daarnaast heeft Nederland duizend helmen en scherfvesten naar Noord-Irak verscheept. Een symbolische bijdrage. Wel zei Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp vandaag dat de VS Nederland graag bij de coalitie willen. Middendorp vindt het jammer dat het beeld is ontstaan alsof Defensie niet is gevraagd mee te doen. 'Maar ik weet zeker dat dat de komende tijd gaat veranderen. We zijn goed in gesprek met de Amerikanen', zei hij op Radio Een Vandaag.

Vanavond (3 uur 's nachts Nederlandse tijd) geeft Obama een toespraak. Daarin zal hij zijn strategie tegen IS uit de doeken doen.

De leiders van NAVO-landen die vorige week samenkwamen in Wales. Beeld reuters
De leiders van NAVO-landen die vorige week samenkwamen in Wales.Beeld reuters
Meer over