Dit is de stemming bij GroenLinks

'Heel jammer. Ik denk dat je binnen een coalitie meer had kunnen doen dan aan de kant.' En: 'Zo houden we ons geweten naar het idee van menigeen schoon, maar laten we de kans voorbij gaan om op andere dossiers (klimaat, milieu, sociale gelijkheid, maatschappelijke zorg) vooruitgang voor Nederland en, vooruit, de planeet te boeken.'

GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens het debat over de formatie. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens het debat over de formatie.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is een ontluisterende ervaring voor Jesse Klaver. Maandagavond laat doet hij een poging om via Facebook aan zijn achterban uit te leggen waarom hij uit de kabinetsformatie met VVD, CDA en D66 is gestapt. 'Wij wilden alleen afspraken maken met landen buiten de Europese Unie over het terugsturen van politieke vluchtelingen als niet alleen de juridische waarborgen voor dat land op papier staan. We willen daarbij ook waterdichte garanties dat de landen waarmee we de akkoorden sluiten het recht op bescherming en opvang daadwerkelijk zullen geven.'

In de loop van dinsdag blijkt lang niet iedereen overtuigd. Onder de vele honderden reacties zijn er veel bijzonder kritisch. Intussen ligt hij ook op het Binnenhof in de vuurlinie van de andere partijen. Half mei, toen de formatiepoging een eerste keer mislukte, bleven de betrokken partijen respectvol voor elkaar. Geen verwijten, geen onvertogen woord. Dat maakte de doorstart mogelijk. Nu zijn de handschoenen uit. Teleurgesteld en verbijsterd, zijn VVD en D66 over de opstelling van Klaver. Onbegrijpelijk en onverantwoord, heet het bij het CDA.

Zo is de ontgroening van het zondagskind plotseling in volle gang. Sinds zijn aantreden als partijleider twee jaar geleden had hij de wind mee. Binnen de partij werd hij bejubeld, zeker toen hij het grootste aantal zetels ooit voor GroenLinks binnenharkte. Extern werd jaloers gekeken naar de moderne, strakke campagne van de jonge concurrent. Alles zat mee, maar nu draait de wind.

De partij lijkt er even geen raad mee te weten. Een bijeenkomst voor de achterban om stoom af te blazen, zit er dit keer niet in. Na de eerste breuk werd binnen twee dagen zo'n sessie georganiseerd. Met die meet-ups maakte Klaver furore in de aanloop naar de verkiezingen en daarmee wilde de partij doorgaan tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar. Om contact te houden met belangstellenden en om verantwoording af te leggen over gemaakte keuzes. Maar nu dus even niet, nu het weer misgaat.

Klaver zelf heeft dinsdag geen tijd voor uitleg aan de media, pas 's avonds zal hij verschijnen bij Jinek. Zijn collega-Kamerleden doen er ook het zwijgen toe. Oud-partijleider Femke Halsema, die 'toevallig' langskomt omdat ze in de buurt is, maakt zich er grappend vanaf. Nee, echt, ze is er vooral om de vleugel in het gebouw te zien die de nieuwe, grootste GroenLinks-fractie ooit heeft betrokken. Bram van Ojik, ook oud-partijleider en tevens oud-migratiegezant van Buitenlandse Zaken, leidt haar rond. Iedereen verwijst naar Klaver.

Turkijedeal

De basis voor zijn opstelling ligt bij Tineke Strik, deze week precies tien jaar Eerste Kamerlid voor GroenLinks. Als fractievoorzitter in de senaat is de docent migratierecht aan de Radboud Universiteit nauw betrokken bij de mislukte formatiebesprekingen. Strik is enorm kritisch over de Turkijedeal en schreef voor de Raad van Europa rapporten over de schrijnende praktijk. Maar ook Strik houdt zich dinsdag onbereikbaar voor commentaar.

Joost Lagendijk, Turkijedeskundige en oud-lid van het Europees Parlement voor GroenLinks, praat wel. Hij vindt de Turkije-deal een goede afspraak die vooral door de EU niet wordt nagekomen. 'De EU wil meer van dit soort afspraken maken. Denk aan Algerije, Tunesië. Die afspraken komen er toch. Dan kun je daar beter bij zijn, proberen bij te sturen en als het je dan niet goed genoeg is, kun je altijd nog de stekker eruit trekken. Daar kun je tevoren een voorbehoud over maken.'

Maar hij is de enige GroenLinkser die een kritische kanttekening plaatst. Rutger Groot Wassink, fractievoorzitter in Amsterdam en van de grootste GroenLinks afdeling, stelt zich op pal achter Klaver. 'Over mensenrechten gaan we niet marchanderen.' Ook Bas van Weegberg, kersvers voorzitter van Dwars, de jongerenorganisatie van GroenLinks, steunt de partijleider. 'We moeten vasthouden aan onze principes. Ook vanuit de oppositie kunnen we straks veel bereiken.'

Natuurlijk is er ook in het land steun waar Klaver en zijn getrouwen zich aan kunnen laven. 'Chapeau! Rug recht gehouden! En de hypocrisie van de drie anderen maar ook de informateur ontmaskerd. GroenLinks en jij hebben groots gehandeld', schrijft iemand die zich 'Berend Xavier' noemt bij Klavers Facebook-bericht. Waarop weer reacties volgen: 'En nu 4 jaar lang op de bank je rug recht houden en niks kunnen bereiken... Chapeau.'

Over de formatie hoeft Klaver zich geen zorgen meer te maken. Die is nu definitief in handen van andere partijen. Opkrabbelen aan de zijlijn - dat is voorlopig het doel.

'Klaver had direct moeten bedanken'

'Jesse Klaver heeft op een arrogante manier een politiek spelletje gespeeld. Waarom is hij een tweede ronde ingegaan? Hij was helemaal niet bereid water bij te wijn te doen, dus hij had gewoon moeten bedanken.

'Persoonlijk vind ik het wel jammer. Het was mooi geweest als GroenLinks met de VVD was gaan regeren, vooral vanwege milieu en klimaatafspraken. Aan de andere kant ben ik het totaal niet eens met Klavers migratiebeleid. Goed dat de VVD de rug zo recht heeft gehouden. De opvang van vluchtelingen moet echt zoveel mogelijk in de regio zelf worden gedaan.

'Het lijkt me dat D66 en de christelijke partijen nu weer om de tafel gaan. Van Pechtold verwacht ik wel dat hij wat inbindt. D66 heeft nu de mogelijkheid om te gaan regeren, laat hem die kans dan ook pakken.'

null Beeld Jiri Buller / de Volkskrant
Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Noura el Ayachi (38)

Schoonhoven
Zweefde:
tussen VVD en D66
Stemde: VVD

'Goed dat Klaver trouw is aan zijn idealen'

'Jammer dat GroenLinks niet gaat regeren, maar heel goed van Klaver dat hij aan zijn idealen heeft vastgehouden. Het zal GroenLinks als partij ook sterker maken. Belachelijk trouwens dat Buma daar dan zo oordelend over is. Die man is zelf onwrikbaar met zijn principes en dan gaat hij Klaver bekritiseren? Vreemd.

Enfin, hoe nu verder? D66 met de ChristenUnie gaat gewoon niet werken. In een coalitie over links met het CDA geloof ik niet. Dus ik denk dat het toch een minderheidskabinet wordt, van het 'motorblok', dus van VVD, CDA en D66.

'Ik wil ook niet dat 50PLUS aansluit, vanwege hun standpunten over AOW en pensioenen. En als PvdA gaat meedoen, graven ze helemaal hun eigen graf. Het motorblok geef ik wel een kans. Maar de vier jaar gaan ze sowieso niet halen, daar wil ik best een wedje op leggen.'

null Beeld Jiri Buller / de Volkskrant
Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Klaas Luchtmeijer (60)

Amsterdam
Zweefde: tussen PvdA en GroenLinks
Stemde: GroenLinks

'Rutte kan weer over de PVV gaan denken'

'Zelf ben ik echt heel blij dat GroenLinks nu definitief weg is. Ik had er vanaf het begin al een hard hoofd in en ik snap eerlijk gezegd niet dat ze het überhaupt weer gingen proberen. Van die christelijke partijen weet ik dat ze ook ruimhartig zijn tegen immigranten, dus of dat wat wordt? Geen idee. Ze moeten alleen wel opschieten. Dit gepraat duurt al 89 dagen en het land moet gewoon geregeerd worden.

'Ik vind dat Rutte nu ook weer over de PVV kan gaan nadenken. Het is de tweede partij van het land en staat qua standpunten dichterbij de VVD dan GroenLinks. Wilders kan soms ongenuanceerd zijn, maar Rutte is krachtig genoeg om hem te beteugelen. Als aan de onderhandelingstafel de scherpe randjes van de PVV worden afgehaald, dan passen die twee prima samen in een kabinet.'

null Beeld Jiri Buller / de Volkskrant
Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Marco Scheeringa (46)

Wolvega
Zweefde: tussen PVV, CDAe n VVD
Stemde: PVV

Lees meer over GroenLinks en de kabinetsformatie

Klaver is niet overtuigd, Turkijedeal kent te veel haken en ogen
Informateur Tjeenk Willink haalde er een diplomaat bij om Jesse Klaver gerust te stellen dat de tekst over migratie deugde. Even leek hij ook echt overtuigd. Maar de juridische werkelijkheid blijkt anders dan de praktische. (+)

Formeren, hoe doen ze dat in het buitenland?
Vooralsnog geen Belgische toestanden, maar de formatie duurt voort. Hoe gaat dat onderhandelen in het buitenland? (+)

Wie is mede-onderhandelaar Kathalijne Buitenweg?
Kathalijne Buitenweg heeft een nagenoeg onwankelbare positie binnen GroenLinks verworven. Nauwelijks terug na negen jaar afwezigheid uit de politiek, vervult ze direct een hoofdrol. Maar Buitenweg wil nog niet de aanvoerder zijn. (+)

Dit is waarom bijna niemand een minderheidskabinet wil

GroenLinks is definitief afgehaakt als coalitiepartner. Dan maar een minderheidskabinet? De meeste partijen zijn het over een ding eens: alsjeblieft niet.

Kijk verder: Dichterbij de macht dan ooit
Vlak na de verkiezingen maakte de Volkskrant een filmpje over GroenLinks en de macht. Waar ging het eerder mis?

Meer over