Profiel

Dit is de Obama van Turkije

Hij is de opvallende winnaar bij de Turkse verkiezingen. Open, redelijk en met humor: een nieuwe, frisse stijl in de Koerdische politiek.

Rob Vreeken
null Beeld Reuters
Beeld Reuters

Niet de machtsbeluste Tayyip Erdogan, maar de 'Koerdische Obama' is de ster geworden van de Turkse parlementsverkiezingen. Lijsttrekker Selahattin Demirtas had zich tot taak gesteld zijn Democratische Volkspartij (HDP) de buitensporige kiesdrempel van 10 procent te laten passeren en dat is hem met een score van 13,1 procent ruimschoots gelukt. Zo wierp de frisse nieuwkomer in de Turkse politiek hoogstpersoonlijk een dam op tegen de pogingen van Erdogan zich tot superpresident te laten kronen.

Maar dat niet alleen. Demirtas heeft het ook voor elkaar gekregen de Koerdische politiek in Turkije naar een hoger plan te tillen. Waar de grondtoon er voorheen een was van verongelijktheid over de onrechtvaardige behandeling van de Koerdische minderheid door de Turkse staat, daar zet de jonge jurist een heel ander beeld neer: open, redelijk, menselijk, met humor in plaats van rancune.

null Beeld AFP
Beeld AFP

AKP in Nederland

In Nederland kreeg de AKP van van de Turkse president Erdogan 64 procent van de stemmen. Turkije-deskundigen leggen uit waarom zoveel Nederlanders voor de AKP kiezen. (+)

Innemende nieuweling

De 43-jarige Demirtas ziet er goed uit, heeft charisma en weet hoe hij als spreker een menigte moet meeslepen. Vandaar de vergelijking met de Amerikaanse president, destijds ook zo'n innemende nieuweling. Zelfs de huiselijke tv-optredens van het gezin Demirtas - met echtgenote Basak, een lerares, en dochters Delal en Dilda - doen aan de Obamaatjes denken.

Onder Demirtas heeft de HDP - in 2012 opgericht als opvolgster van een reeks telkens weer opgeheven partijen - zich verbreed tot een groepering die ook buiten Koerdische kring mensen aan zich weet te binden. De partij komt op voor de rechten van alle etnische en culturele minderheden, niet alleen Koerden.

Bijzonder is het uitgesproken progressieve programma: feministisch, ecologisch, sociaal-economisch links. De HDP wordt wel vergeleken met het Griekse Syriza en het Spaanse Podemos.

De partij komt op voor homorechten en schoof in enkele districten openlijk homoseksuele kandidaten (vrouwen en mannen) naar voren. Dit terwijl de Koerdische cultuur uitgesproken conservatief is.

Twee walletjes

Een 'spagaat', volgens de in Turkije woonachtige Joost Lagendijk, voormalig europarlementariër voor GroenLinks. Maar Demirtas heeft het volgens hem 'briljant' gedaan. In het oosten van Turkije werd de Koerdisch-conservatieve kaart gespeeld, in het westen werd de progressieve kiezer bediend. Erdogans AKP probeerde in de campagne vergeefs zijn geloofwaardigheid als moslim in twijfel te trekken; tijdens een uitstapje naar Keulen zou hij ham hebben gegeten.

Als rechtenstudent heeft Demirtas even gesnuffeld aan de Koerdische gewapende strijd, zonder zich er (anders dan zijn broer Nurettin) ooit aan te wagen. Hij koos voor de mensenrechten, als medeoprichter van de mensenrechtenassociatie TIHV en vertegenwoordiger van Amnesty International in zijn woonplaats Diyarbakir. In 2007 stortte hij zich in de Koerdische politiek.

De vraag is, zegt Lagendijk, hoe Abdullah Öcalan aankijkt tegen het succes van de populaire HDP-voorman. Tot op heden heeft de tot levenslang veroordeelde PKK-leider mogelijke concurrenten altijd weten uit te schakelen. 'Wie gaat de lijn van de Koerdische politiek uitstippelen? Demirtas is de opkomende jongeling, Öcalan is een oude man in de gevangenis.'

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over