Feiten voor bij de borrelOngelijke behandeling

Discriminatie in Nederland: veel bewustzijn, stijgend aantal strafzaken

Nederland gaat prat op zijn tolerantie, maar wat zeggen de cijfers? Er is in ieder geval veel bewustzijn van het werk dat nog te verzetten is.

Actievoerders op het Malieveld in Den Haag na de dood van George Floyd. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Actievoerders op het Malieveld in Den Haag na de dood van George Floyd.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De leus Black Lives Matter waaide in de zomer van 2020 over van de Verenigde Staten naar Europa. Demonstranten eisten aandacht voor institutioneel racisme en sluimerende discriminatie in Nederland. Wat zeggen de cijfers over discriminatie en rassenongelijkheid in een land dat al sinds het rond 1700 de Hugenoten opving prat gaat op zijn tolerantie?

Vier op de tien uitzendbureaus doen niet moeilijk als een opdrachtgever wil discrimineren op etniciteit, blijkt uit onderzoek in opdracht van het Ministerie van SZW in 2019. Onderzoekers van de UvA en Universiteit Utrecht stuurden ruim vierduizend fictieve sollicitatiebrieven. Een sollicitant met een oer-Hollandse naam heeft, met precies dezelfde werkervaring en brief, 40 procent meer kans op een positieve reactie dan iemand van Turkse, Marokkaanse of een andere niet-westerse afkomst. Op de woningmarkt zien veel makelaars ook geen probleem als een verhuurder liever alleen aan Nederlanders verhuurt. Onderzoeksbureau Rigo stelde vast dat eenderde van de Amsterdamse verhuurmakelaars en bijna de helft van die in Den Haag bereid is aan dergelijke illegale eisen te voldoen.

Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics

Kwart is gediscrimineerd

Het is dan ook niet verwonderlijk dat ruim een kwart van de Nederlanders in een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) uit 2018 zei recentelijk gediscrimineerd te zijn. Vooral Nederlanders van Marokkaanse, Turkse, Antilliaanse en Surinaamse afkomst ervaren geregeld discriminatie, ook vanuit de politie. Zo’n 30 procent zegt dat de politie hen meer in de gaten houdt dan anderen, veel meer dan het gemiddelde van 3 procent in het onderzoek. Autochtone hetero-mannen van 65 jaar of ouder, zonder beperking of handicap, ervaren de minste discriminatie. Bij sollicitaties wordt leeftijdsdiscriminatie het meest genoemd in het onderzoek, maar ook afkomst speelt dus een rol.

Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics

De onderzoekers zijn open over de beperkingen van hun vragenlijst. Ten eerste kunnen mensen die zich gediscrimineerd voelen eerder geneigd zijn antwoorden in te vullen. Hierdoor kunnen de resultaten een overschatting zijn. Daarnaast speelt de zogeheten integratieparadox. De tweede generatie met een migratieachtergrond is meestal meer geïntegreerd dan de eerste. Juist doordat zij intensiever deelnemen aan de samenleving valt een ongelijke behandeling hun meer op.

Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics

Uit een onderzoek van de EU blijkt dat Nederlanders het vaakst van alle EU-inwoners bevestigend antwoorden als wordt gevraagd of in hun land sprake is van discriminatie op basis van etniciteit. Dit hoeft niet te betekenen dat de gemiddelde Nederlander veel racistischer is dan de gemiddelde Litouwer of Slowaak, waar de ondervraagden veel minder discriminatie zien. Waarschijnlijker is dat onderscheid maken op afkomst of kleur in Nederland serieuzer wordt genomen dan in sommige andere EU-landen.

Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics

Meer zaken Openbaar Ministerie

Het College voor de Rechten van de Mens kreeg in 2020 een recordaantal meldingen van discriminatie en etnisch profileren. Maar liefst 638 verzoeken werden er ingediend om een oordeel over discriminatie, veel meer dan de 541 in 2019. De meeste verzoeken gaan over handicaps en chronische ziekten, maar het aantal meldingen over onterecht onderscheid op basis van nationaliteit of ras stijgt snel. Ook het Openbaar Ministerie behandelde in 2020 meer discriminatiezaken dan het jaar daarvoor. Het OM registreerde 252 strafbare feiten op dit gebied, een toename van 14 procent, en deze cijfers zijn mogelijk nog niet compleet.

Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in Nederland Beeld VK Infographics
Grafieken discriminatie in NederlandBeeld VK Infographics

Betekent de stijging dat er meer werd gediscrimineerd in 2020 dan in eerdere jaren? Het lijkt er eerder op dat benadeelde burgers sneller de stap naar instanties (durven) zetten sinds de BLM-protesten. Maar zolang Mohammed nog veel minder vaak wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek dan Martijn is er nog veel werk te verzetten om van Nederland een baken van tolerantie te maken.

Meer over