Directeur IND in opspraak bij eigen dienst

Directeur mr H. Nawijn van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is binnen zijn dienst in opspraak geraakt. Nawijn wordt verweten dat hij persoonlijke en zakelijke belangen heeft verstrengeld....

Van onze verslaggevers

Theo Nijenhuis

Jeroen Trommelen

AMSTERDAM

Bij die dienst, die zich onder meer bezighoudt met verblijfsvergunningen, gezinshereniging en asielaanvragen, is toenemende irritatie over aanhoudend 'crisis-management' bij de IND dat er maar niet in slaagt de werkachterstanden in te lopen en nog steeds met een groeiend aantal klachten wordt geconfronteerd.

Nawijn wordt met groeiende argwaan bekeken. De IND-directeur is voorzitter van DSO, dat in de derde klasse van de KNVB speelt. De amateurclub krijgt steun van computerbedrijven als Olivetti en RCC, het Rotterdamse softwarebedrijf AND en adviesbureaus als KPMG en Synergie Consultants. Daarnaast is het bewakingsbedrijf RBB sponsor. Zonder uitzondering werken deze bedrijven voor de IND.

Ook op ander punten heeft de IND-directeur ongebruikelijke bindingen in de privé-sfeer. Secretaris H. van der Veen van de voetbalclub werkt bij de IND als directie-secretaris. Nawijns schoonzuster uit Almere wordt ingezet als tolk voor de IND.

Nawijn ontkent elke betrokkenheid bij de benoemingen. 'De benoeming van Van der Veen is volgens de gewone sollicitatieprocedures verlopen en ik ben niet direct verantwoordelijk voor de inzet van tolken.'

Dat zeven grote landelijke leveranciers van de IND de plaatselijke amateurclub van Nawijn sponsoren, is volgens hem puur toeval. Het computerbedrijf RCC, dat een deel van de automatisering bij de IND verzorgt, is gevestigd in Zoetermeer. 'De andere bedrijven zijn aangebracht door leden die er werken.'

De interne kritiek komt op een moment dat de IND met grote problemen kampt. De Algemene Rekenkamer stelt 'een uitvoerig onderzoek' in naar onder meer de financiële gang van zaken bij de dienst. Tegelijk is het organisatiebureau Berenschot belast met een intern onderzoek naar de organisatorische knelpunten bij de dienst.

Tijdens de presentatie vorige week van het jaarverslag, waarin de IND nog geen volledige financiële verantwoording over 1994 zegt te kunnen afleggen, gaf Nawijn toe dat de dienst niet optimaal draait. Maar sommige ambtenaren gaan veel verder.

'De dienst heeft veel weg van een zinkend schip. Alles is erop gericht de politiek tevreden te stellen met produktiecijfers. Wie er wel en niet in Nederland wordt toegelaten, telt steeds minder', zegt een van de medewerkers.

Duizenden dossiers wachten maanden en soms jaren op afhandeling. De Nationale Ombudsman kreeg honderden klachten over termijnen die werden overschreden en brieven die onbeantwoord bleven. Het bureau stelde in driehonderd gevallen een onderzoek in en constateerde dat sommige dossiers gewoon waren zoekgeraakt.

De ombudsman greep naar de interventie-methode. De IND moest een klachtentelefoon openen en binnen tien dagen een antwoord geven op klachten. Het heeft tot nu toe niet geholpen. 'De stroom klachten houdt onverminderd aan', zegt de staf van de Ombudsman.

Om de achterstanden weg te werken, kennen de IND-ambtenaren een omvangrijk 'najaarsritueel'. Honderden dossiers worden vluchtig doorgenomen en min of meer op de gok worden verzoeken ingewilligd. 'Het is de enige manier om de cijfers op te vijzelen, want de berg niet-afgehandelde dossiers wordt steeds hoger.'

Volgens een contactambtenaar worden dit soort noodgrepen vaker toegepast. 'Ik werd met mijn team ingezet om ''een asielcentrum leeg te horen''. Het was de bedoeling dat de asielzoekers binnen twee uur zouden worden geïnterviewd. Mensen met heel verschillende verhalen moesten we gelijk beoordelen. Met alle gevolgen van dien.'

Minstens één in Nederland veroordeelde Roemeense crimineel werd zo over het hoofd gezien. Pas toen een landgenoot daartegen protesteerde, werd het geval goed onderzocht. 'Onzorgvuldigheid zet kwaad bloed bij landgenoten die worden afgewezen en geen crimineel verleden hebben. Dat zie je ook bij ex-Joegoslaven en Afghanen.'

Het crisismanagement uit zich volgens hem in het inzetten van IND-medewerkers in steeds wisselende groepen asielzoekers die op dat moment hoog op de politieke agenda staan. 'Intussen hoopt het gewone werk zich op en ontstaan er weer nieuwe achterstanden.'

De produktie bij de IND daalt echter ondanks de noodgrepen. Twee jaar geleden, toen de IND nog directie Vreemdelingenzaken heette en een onderdeel was van het ministerie van Justitie, werden gemiddeld per ambtenaar 244 zaken afgehandeld. Volgens het jaarverslag van de IND lag dat cijfer vorig jaar op 191.

De IND begon in 1994. De dienst moest een min of meer zelfstandige uitvoeringsorgaan worden. Het beleid werd door het ministerie en de Tweede Kamer uitgezet; de IND moest het uitvoeren. Voor alles eiste de politiek dat de procedures werden bekort.

Om de groeiende stroom asielzoekers van vorig jaar aan te kunnen, kreeg de IND extra geld en steeg het aantal ambtenaren met vierhonderd tot ongeveer dertienhonderd. Tegelijk lanceerde de dienst de ene reorganisatie na de andere.

De ambtenaren werden verspreid over vier districten. Tegelijk werden de medewerkers aangezet tot een stoelendans. Het werk werd 'geintegreerd'. Ambtenaren die bijvoorbeeld belast waren met de uitzetting van asielzoekers, zaten ineens achter het bureau beschikkingen te tikken. Daar bovenop kwam een ingrijpende wijziging van de Vreemdelingenwet en werden nieuwe computersystemen ingevoerd, die nog steeds niet volledig voldoen.

'De veranderingen werden dermate op elkaar gestapeld dat geen enkele organisatie ze zou kunnen behappen', zegt een voormalig medewerker van Nawijn. 'Hij krijgt nu de schuld. Dat is misschien niet helemaal terecht, maar het is een feit dat Nawijn tegen de politiek nooit nee zegt.

'Nawijn heeft bij de dienst Vreemdelingenzaken nooit gestreefd naar een kwalitatief sterk middenkader. Hij kan moeilijk delegeren en het management is in sommige districten zwak', aldus de ex-medewerker. 'Daarbij komt dat de IND een ouderwetse organisatie is in een modern jasje. Veranderingen worden van boven af gedicteerd.'

Een contactambtenaar in een van de IND-districten: 'De sfeer is gelaten en apatisch. Er heerst onvrede. Maar kritiek wordt afgekapt. Toen ik drie tot vier asielzoekers per dag moest gaan horen in plaats van twee, maakte ik bezwaar. Ik werd bij mijn chef geroepen. Er werd duidelijk gemaakt dat ik zo niet voldeed. Toch blijf ik erbij dat je de beginprocedure zorgvuldig moet zijn. Als je daar fouten maakt of onvolledig bent, is het logisch dat de rechtshulp gaat schieten op je rapport. Maar dat is binnen de IND tegen dovemansoren gezegd.'

'Nawijn voert een dictatuur', zegt een andere ambtenaar. 'Hij kan geen kritiek hebben. Zelfs gewone ideeën voor verbeteringen worden bot afgewezen, tenzij het met verve wordt gepresenteerd en in zijn straatje te pas komt. Bijna niemand durft tegen hem nog een kritische opmerking te maken.'

Ook dat ontkent het hoofd van de IND. 'Wij propageren steeds dat we een open cultuur hebben', zegt hij in een reactie op de verwijten. 'Wij stimuleren steeds dat mensen altijd bij hun chef of bij mij terecht kunnen met hun opmerkingen.'

Meer over