nieuws

Diplomatieke rel loopt met sisser af: Erdogan zet ambassadeurs toch niet uit

Turkije zal de tien westerse ambassadeurs, onder wie die van Nederland en de Verenigde Staten, toch niet uitwijzen. President Recep Tayyip Erdogan heeft genoegen genomen met een soort belofte van goed gedrag van de tien betrokken landen. Dat geeft hem de mogelijkheid zonder al te veel gezichtsverlies zijn dreigement van zaterdag niet uit te voeren.

null Beeld AP
Beeld AP

Dit werd maandagavond duidelijk na een vergadering van de Turkse regering over het diplomatieke geschil dat Turkije en zijn westerse partners in het grootste politieke conflict in decennia had kunnen storten. Erdogan zei na afloop dat de ambassadeurs ‘zich hebben teruggetrokken’ en ‘in de toekomst voorzichtiger zullen zijn’. Volgens hem ‘was het niet onze bedoeling een ​​crisis te creëren, maar om de soevereine rechten van Turkije te beschermen’.

Vlak voor het begin van het kabinetsberaad op maandagmiddags brachten staatsmedia het bericht dat Erdogan de verklaring ‘verwelkomt’ van een aantal westerse landen, waarin ze verklaren artikel 41 van het Weense verdrag over diplomatieke betrekkingen te onderschrijven. Daarin staat dat diplomaten zich niet mogen mengen in de binnenlandse aangelegenheden van het gastland.

De mededeling op Twitter daarover van de Amerikaanse ambassade werd geretweet door de Scandinavische landen. Nederland, Canada en Nieuw-Zeeland lieten elk een eigen boodschap uitgaan. Alleen Duitsland en Frankrijk lieten niets van zich horen.

Het ‘mengen in binnenlandse aangelegenheden’ was precies de klacht van de Turkse regering. In de lokale pers werd daar telkens naar verwezen. De tien westerse ambassadeurs hadden vorig week maandag een verklaring uitgegeven, waarin ze aandrongen op de onmiddellijke vrijlating van zakenman en filantroop Osman Kavala. Dit in navolging van een uitspraak daarover uit 2019 van het Europese Hof voor de Mensenrechten.

De Turkse regering nam de zaak hoog op en riep dinsdag de ambassadeurs op het matje. President Erdogan echter ging een stap verder, en zei zaterdag zijn minister van Buitenlandse Zaken opdracht te hebben gegeven de ambassadeurs tot persona non grata te verklaren.

Die stap werd vervolgens echter alsmaar niet gezet. Op sociale media in Turkije zong de afgelopen dagen rond dat binnen de Turkse regering grote onenigheid bestond over Erdogans dreigement. Diverse ministers zouden zich zorgen maken over de schade die Turkije zou lijden bij een hoog oplopend diplomatiek en politiek conflict met alle machtige westerse staten. Spin doctors van de regering, die normaliter alle plannetjes van Erdogan uitventen op Twitter, hielden zich de afgelopen dagen muisstil.

Met het uiteindelijke besluit komt Europa, maar vooral Turkije zelf, met de schrik vrij. Uitwijzen van ambassadeurs zou een zware hypotheek hebben gelegd op de relaties van Navo-lid Turkije met de andere lidstaten van het bondgenootschap, en vooral met Europa. Het toetredingsproces van Turkije tot de EU was al tot stilstand gekomen, zo stelde de Europese Commissie vorige week vast, als gevolg van het falen van rechtsstaat en democratie in Turkije. Van nieuwe toenadering zou met zo’n kolossaal diplomatiek conflict geen sprake kunnen zijn, integendeel.

Ook de verhouding van Turkije met de 47 lidstaten tellende Raad van Europa zou nog sterker onder druk komen te staan. Het Europese Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg (een orgaan van de Raad) stelde in 2019 dat er geen enkel bewijs is tegen Kavala en dat hij onmiddellijk moet worden vrijgelaten.

Sindsdien wordt Ankara vanuit Europa voortdurend gemaand aan dit vonnis gehoor te geven. Ook de tien westerse ambassadeurs verwezen in hun verklaring vorige week naar de uitspraak van het hof. De Raad van Europa gaf Turkije vorige maand tot eind november de tijd Kavala op vrije voeten te stellen. Gebeurt dat niet, dan hangt het land een strafprocedure boven het hoofd. Die kan erop uitlopen dat Turkije zijn stemrecht wordt ontnomen of zelfs wordt geschorst als lid.

De Turkse columnist Abdulkadir Selvi schetste maandag in de krant Hürriyet een nog grimmiger scenario. Het conflict zou volgens hem zodanig uit de hand kunnen lopen dat zowel de Raad van Europa als de EU de banden met Turkije verbreken, dat de tien westerse landen ook de Turkse ambassadeurs uitwijzen, dat de economische banden ernstig worden geschaad (vooral ten nadele van Turkije) en dat straks in Europa niet meer mag worden gestemd bij Turkse verkiezingen. ‘Ik verwacht dat het gezond verstand zal zegevieren’, zo besloot Selvi. Kennelijk is dat inderdaad gebeurd.