Column

'Dijsselbloem kon niet anders dan een doodzonde begaan'

Linksom of rechtsom beging Dijsselbloem afgelopen week een doodzonde, afgaande op de reacties. Terwijl hij met zijn verklaring de democratie misschien wel een dienst heeft bewezen. En dat wordt door bankiers wel eens vergeten, schrijft columnist Thomas von der Dunk.

Dijsselbloem afgelopen week in de Tweede Kamer.Beeld epa

Afgaande op de reacties in de internationale pers schijnt Jeroen Dijsselbloem sinds zijn aantreden twee politieke doodzondes te hebben begaan, waar het zijn omgang met diezelfde internationale pers betreft.

Zijn ene doodzonde is dat hij te onduidelijk antwoord geeft op haar vragen en vele daarvan onbeantwoord laat liggen. Zijn andere doodzonde is dat hij te duidelijk antwoord geeft en geen enkele vraag onbeantwoord laat liggen. Het eerste verwijt gold zijn optreden de afgelopen weken. Het tweede verwijt gold zijn optreden de afgelopen week.

Je kunt het ook nooit goed doen. En inderdaad: dat is de kern van het probleem in de eurozone. Je kunt het als politicus inderdaad niet echt goed doen op dit moment, want wat je ook doet, het levert enorme problemen op. Voor niets doen geldt dat echter ook.

Vroeger
De meest onherstelbare fouten zijn namelijk vroeger gemaakt - deels door degenen die, als Juncker, nu Dijsselbloem om het hardst om zijn optreden bekritiseerden. Die onherstelbare fouten zijn tweeledig: het laten ontstaan van het probleem - de opzet van de eurozone en het toelaten van Cyprus - en het, door ruzie met Cyprus lang uit de weg te gaan, eindeloos laten voortbestaan van het probleem. Het probleem met onherstelbare fouten is vervolgens dat het moeilijk is om ze te herstellen.

Dijsselbloems optreden bracht vooral de vaste tv-commentatoren met zichzelf in de knoop. Zowel Arnoud Boot als Martin Visser -overlaadden hem eerst met hevige hoon vanwege diplomatiek onbenul. Vervolgens moesten ze erkennen dat de nieuwe koers wel de juiste was. Alleen had Dijsselbloem dat niet mogen uitleggen. Hij had eigenlijk beter niets mogen uitleggen, want dat zorgde alleen maar voor onrust op 'de financiële markten'. Dat was zijn doodzonde (voor U: uit de tweede categorie).

O ja? Stel, dat hij doodzonde twee had vermeden en inderdaad niets had gezegd, maar op alle vragen van de pers alleen wat vaags had gemompeld (dus doodzonde één had begaan). Zou er dan géén onrust zijn ontstaan?

Zoals gezegd: je kunt het in deze situatie nooit echt goed doen. Dat is in crisissituaties meestal het geval. Daarom is zo'n situatie nu juist een crisis. Wie Dijsselbloem om zijn publieke optreden bekritiseert, moet wel overwegen of het alternatief werkelijk beter zou zijn geweest. Of totaal stilzwijgend toch een hoop doen géén bezorgde reacties zou hebben opgeroepen.

Liegen
Dijsselbloems voorganger Juncker verklaarde dat je soms omwille van de goede zaak moest liegen. Daarmee ben je inderdaad voor even gered - alleen komt dat dan meestal wel een half jaar later bij de volgende crisis uit. Dacht hij dat dát voor financiële markten geruststellend is?

Het punt is dat we inmiddels te vaak omwille van de goede zaak door de Junckers zijn voorgelogen. Dat komt het vertrouwen in de zaak en de zaakwaarnemers niet ten goede, en keert zich uiteindelijk tegen beide.

Veel van het wantrouwen jegens Brussel vloeit daar uit voort. Mark Rutte, die vóór de verkiezingen ook allemaal dingen zei die ná de verkiezingen niet bleken te kloppen, kan Juncker met een spoedcursus-Maurice de Hond vast wel op een nachtelijke eurotop uitleggen hoe dat werkt, zulk vertrouwensverlies.

Dijsselbloems publieke verklaring over het meebetalen van bankiers en beleggers, zo luidt de kritiek, behelsde niet de geruststellende woorden waarnaar de financiële markten snakten. Daarvoor behelsde ze echter de geruststellende woorden waarnaar de electorale markten snakten. Die zijn politiek en sociaal niet minder belangrijk, zeker in een democratie.

Dat wordt wel eens vergeten door al die egocentrische bankiers en beleggers die menen dat de hele wereld uitsluitend om hún welbevinden draait, en dienovereenkomstig wensen te worden beloond - zie nog de recente oproep van de ING-top om de eigen salarissen snel weer fors te verhogen. Beschikken die lui dan over geen enkel gevoel van schaamte?

Ga zo door
Kenmerkend voor de kloof tussen de financiële en de electorale markten: terwijl de deskundigen over elkaar heen buitelden om Dijsselbloem te kapittelen, stond de Volkskrant vol brieven met maar één strekking: ga zo door. Hoe representatief die zijn, laat zich moeilijk vaststellen, maar als er eentje bij had gezeten die opriep om op kosten van de Nederlandse fiscus vooral rijke Russen te redden, was die vast wel door de selectie gekomen.

Uiteindelijk moesten ook Boot en Visser derhalve in Nieuwsuur erkennen dat, zoals Jos Colignon het treffend verbeeldde, de financiële markten vooral brulden omdat Dijsselbloem gewoon de waarheid had verteld.

Dat maakt het ook van belang te weten wié er precies brult, en speciaal wie er doelbewust als eerste heeft gebruld. Dat cruciale punt gaat in de hectiek meestal verloren. Misschien dat de wetenschap hier kan helpen?

'Met een combinatie van DNA-onderzoek en sociale controle wil het CDA in Lingewaard', zo las ik dinsdag, 'de strijd aanbinden met hondenpoep'. Door het wangslijm van honden in een DNA-register op te slaan, kan men straks de producent van een onopgeruimde hondendrol traceren.

Zou er geen soortgelijke methode te ontwikkelen zijn om te achterhalen wie als eerste met veel bombarie de hondendrol heeft geproduceerd waarover Dijsselbloem nu had moeten uitglijden? We hebben een vaag vermoeden. Voorop in alle commotie liep de spreekbuis van het Londense casino-kapitalisme, de Financial Times, waarvan huiscolumnist Wolfgang Münchau vrijdag ook in de Volkskrant weer even losbranden mocht.

Samen met de Russische staatsmaffia van het Kremlin keert de Britse bankiersmaffia van de City zich tegen de onrust die de beroving van belastingdieven zou veroorzaken. Beide piepen, omdat nu na hun jarenlange loterij zonder nieten hun speeltje van risicoloos speculeren wordt afgepakt, nu politici weigeren gewone burgers nog langer daarvoor te laten bloeden.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl

Meer over