Drie vragenQuarantaine

Deze drie hangijzers gaan het corona-eindspel bepalen

Aan alle kanten klinkt de roep: de coronamaatregelen zijn disproportioneel, doe open de boel. Daarom buigt het OMT zich vrijdag over drie hete hangijzers, op misschien wel zijn belangrijkste bijeenkomst in twee jaar. Hoe ziet het eindspel tegen corona eruit?

Maarten Keulemans
Een jongen in Nieuw-Beijerland krijgt half januari eten op zijn kamer, omdat hij positief getest is op corona en het gezin daarom in thuisquarantaine is. Beeld Arie Kievit
Een jongen in Nieuw-Beijerland krijgt half januari eten op zijn kamer, omdat hij positief getest is op corona en het gezin daarom in thuisquarantaine is.Beeld Arie Kievit

1| De ziekenhuizen: straks niet meer overbelast

Een tsunami van misschien wel meer dan tweeduizend ic-patiënten, en tegen de tienduizend gewone ziekenhuispatiënten. Dat is de prognose die OMT-voorzitter Jaap van Dissel donderdagochtend had meegenomen naar de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Geen denken aan dat de ziekenhuizen zo’n piek, verwacht voor eind februari, aankunnen.

Maar wacht. De prognose is wél te somber, zei Van Dissel er meteen bij. De berekeningen zijn gebaseerd op het razende besmettingstempo van de omikronvariant, maar ook nog op de ziekmakendheid van de deltavariant. ‘Deze prognose is van twee weken geleden’, aldus Van Dissel. ‘Toen hadden we een aantal kerncijfers van de omikronvariant domweg nog niet ter beschikking.’

Inmiddels zijn die cijfers er wél. Zoals het aantal coronapatiënten dat, eenmaal in het ziekenhuis, verslechtert en naar de ic moet. Waarschijnlijk zijn dat er bij omikron 60 procent minder dan bij delta, volgens Britse cijfers. Uit een Amerikaanse analyse, van 70 duizend patiëntendossiers, blijkt intussen dat patiënten met omikron bovendien korter in het ziekenhuis liggen: gemiddeld drieënhalve dag minder.

Allemaal factoren die de verwachte tsunami laten inklinken tot een stevige golf van, ruw geschat, rond de vijfduizend ziekenhuispatiënten en minder dan duizend ic-patiënten – en dat alleen als alles tegenzit. Daarmee vervalt een van de belangrijkste argumenten van de coronamaatregelen: namelijk, dat er een zorginfarct dreigt.

Het wordt spannend. Van Dissel wijst erop dat men ook een aanname deed die in de werkelijkheid juist óngunstiger uitvalt: er hebben zich tot dusver veel minder mensen laten boosteren dan de 90 procent waarmee het RIVM rekent. Bovendien is onduidelijk wat er gebeurt als men de maatregelen verder loslaat. In het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Spanje liggen verhoudingsgewijs vijf keer zoveel coronapatiënten in het ziekenhuis als in Nederland, aldus Van Dissel. ‘Als de ziekenhuisopnames bij ons zo hoog zouden liggen, hadden we een belangrijk probleem.’

Bovendien ‘vergeten we nog weleens dat de zorg meer is dan alleen ic- en ziekenhuisbedden’, zegt hoogleraar infectiepreventie en OMT-lid Andreas Voss desgevraagd. ‘Denk aan de belasting die deze fase van de pandemie geeft bij de huisartsen, de verpleeghuizen en de thuiszorg of de verpleeghulp.’

2| De quarantaines: kan het minder?

Blok aan het been van veel gezinnen: de thuisquarantaines, als een gezinslid positief blijkt.

Het huidige aantal van 30 duizend positieve tests per dag komt er al snel op neer dat er dagelijks zo’n 120 duizend mensen een weekje worden weggenomen uit de maatschappij, rekende Van Dissel voor. Bij vergaande versoepeling van de maatregelen zou het aantal besmettingen zelfs kunnen oplopen tot 100 duizend per dag. Als die allemaal drie nauwe contacten in quarantaine dwingen, zou dagelijks haast een half miljoen mensen te horen krijgen dat ze thuis moeten blijven. Dat zou de maatschappij danig ontwrichten – zijn we eindelijk uit lockdown, zitten we wéér massaal thuis, maar dan in quarantaine.

Vandaar dat het OMT ‘kritisch wil kijken naar wat er mogelijk is’, aldus Van Dissel. Details wilde hij niet noemen. De regels zijn onlangs al versoepeld: mensen die zijn geboosterd of pas corona hadden, hoeven niet meer in quarantaine. En het wordt lastig om de regels nóg verder op te rekken: dan zou het virus weer te veel oplaaien.

Korter in zelfisolatie dan maar, en korter in quarantaine? Lastig. Volgens een net verschenen Britse analyse piekt de aanmaak van het omikronvirus in de keel tussen dag drie en dag zes na besmetting, waarna het pas drie of vier dagen later afneemt. Riskant dus om minder dan een week thuis te blijven, aldus de Londense hoogleraar Sally Cutler in een commentaar.

Ook de ‘driebesmettingenregel’ in de klas ophogen – bij drie besmettingen moet de hele klas in quarantaine – is in praktijk problematisch. Is zo’n uitbraak eenmaal op gang, dan zijn er binnen de kortste keren heus ook wel meer kinderen besmet. Dus waar ligt de grens?

Voss vertelt hoe men in de zorg noodplannen maakt om – mochten er te veel mensen uitvallen door quarantaines of mocht er geen enkele andere oplossing zijn – medewerkers die eigenlijk in quarantaine of isolatie zouden moeten tóch door te laten werken. Denk aan: een cohort van positief geteste medewerkers, die alleen werken met covidpatiënten. ‘Over zulke noodscenario’s moet je nu nadenken en niet als je erin terechtkomt.’

3| De QR-pas: uitbreiden, of weg ermee?

En dan het coronatoegangsbewijs: symbool van uitsluiting van ongevaccineerden voor de een, ideale manier om de horeca en de cultuursector te openen voor de ander. De QR-code verscherpen naar 2G (alleen voor gevaccineerden en mensen die herstelden van een infectie) zal de omikronuitbraak niet onder de duim houden, bleek deze week uit nieuwe doorrekeningen.

Dat komt doordat omikron ook gevaccineerden besmet; van iedereen die deze maand positief testte, was 11 procent zelfs al geboosterd. En daardoor voorspelt de QR-code niet goed wie het virus wel en niet onder de leden heeft. Voor de politiek toch al zwaar omstreden QR-code zou dat de nekslag kunnen zijn.

Of niet. Volgens dezelfde berekeningen snoept 2G immers nog altijd een procent of 10 af van het R-getal. ‘Dat is bepaald niet niks. Het is bijna het effect van de horeca openen’, zei Van Dissel donderdag op vragen van de SP. Bovendien scheelt een 2G-systeem ziekenhuisopnamen, aldus het rapport, omdat ongevaccineerden bij besmetting zeventien keer zoveel risico lopen om in het ziekenhuis te belanden en zelfs 33 keer zoveel risico om op de ic te komen.

Dat wordt nog een stevige kluif, verwacht Van Dissel. ‘We willen het graag wat breder interpreteren. Ik wacht de uitwisseling van argumenten in het OMT af.’

Meer over