Dertigers op zoek naar de soundtrack van hun jeugd

Zowel de commerciële als de culturele zenders dingen naar de gunst van kijkers en luisteraars met programma's waarin popmuziek en trends uit het nabije verleden worden opgerakeld....

In Ahoy' was vrijdag een jaren 80-feest.

'De retrocultuur is een simplificatie, pure romantiek.'

En was het leuk, The Reflex of the 80's, vrijdagavond in Ahoy'? Het was te gek, zoals de zangeressen van Mai Tai het uitdrukten nadat ze hun aloude hit History voor duizenden deinende dertigers tot leven hadden gewekt.

Voordat we ingaan op de vraag hoe die retrocultuur heeft kunnen ontstaan, moet eerst worden vastgesteld dat ze bestáát, getuige het enthousiasme in de grootste feestzaal van Rotterdam.

Ahoy' leek vrijdagavond wel het toneel van een gigantisch schuurfeest, een waaier van dialecten, gekleed in spijkerbroek en T-shirt. De retrobehoefte bestaat kennelijk vooral op het platteland en dat heeft er geen zweetbandjes, schoudervullingen of neonkleuren voor nodig.

Groepsgewijs en een beetje lacherig werd de arena betreden. Mannen maakten van hun entree een geinige polonaise, bijvoorbeeld op de tonen van Listen to the man with te golden voice (Time Bandits). Vrouwen gingen als vanzelf heupwiegen, bijvoorbeeld toen Jaki Graham hen begroette met de aloude hit Ain't Nobody. Het mocht vooral niet serieus worden, al keken de seksen elkaar wel even diep in de ogen op het moment dat Erik Mesie (Toontje Lager) Ik heb stiekem met je gedanst zong.

Twee dagen eerder had Paul Rutten, hoogleraar culturele industrie aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit, al resoluut beweerd dat er niet te veel moest worden gezocht achter de oplaaiende retrocultuur.

Zowel de commerciële als de culturele zenders dingen tegenwoordig naar de gunst van de kijker met programma's waarin popmuziek en trends uit het nabije verleden worden opgerakeld. Volgens hem is het slechts een goedkope invulling van zendtijd.

Adam Curry is al zo vaak gevraagd als getuige-deskundige dat hij nu alleen nog maar nee zegt. 'Er lopen nu tegelijkertijd twee series over de eighties, waaraan ik meewerk. Ik kan het zelf niet eens meer uit elkaar houden.'

Curry, namens omroep BNN gastheer in Ahoy', ziet wel een diepere laag onder de retrocultuur. 'Het heeft alles te maken met de onrust in het Midden-Oosten, de onrust op de Balkan, de ineenstorting van de dotcom-industrie. Wat ga je dan doen? Dan ga je terugkijken naar een tijd dat het nog leuk was. En voor onze generaties is dat terugkijken heel sterk met muziek verbonden.'

Rutten relativeert dat gevoel van existentiële onvrede. 'De retrocultuur is leuk voor eventjes, maar daarna is het weer gewoon back to business.'

Ook Joost Niemöller vindt dat we niet zo diep moeten graven. Van Niemöller verscheen onlangs Broers, een boek over de verloren generatie, over 'de veertigers die geen genoeg krijgen van hun jeugd'.

Hij is sinds kort politiek redacteur bij HP/De Tijd. Maar de afgelopen verkiezingen, waarin de comeback van normen & waarden zo'n voorname rol speelde, mogen van Niemöller niet worden geplaatst in het licht van de retrocultuur. 'Dat klopt in elk geval niet als je het over de LPF hebt. Die mensen kijken juist naar de toekomst. Ze pleiten voor verandering. Die hele retro heeft naar mijn gevoel niets met deze tijd te maken, maar met leeftijd.'

Die woorden zijn Paul Rutten uit het hart gegrepen. Met een reflectie op de jaren tachtig wordt een voor de commercie interessante generatie aangesproken: kapitaalkrachtig en net beland in de periode van gezinsvorming. De programmering van Net 5 op dinsdagavond onderstreept zijn stelling. Na de Amerikaanse series Ally McBeal en Sex and the city volgt nu I love the eighties. Daarmee is de hele dinsdagavond voor en over dertigers. Zo wil de commercie en in haar voetspoor de media, het graag: een publiek in doelgroepen.

Paul Ruttten heeft voor de gelegenheid Radio 2 aangezet dat midden in de jaarlijkse 'Week van de Jaren 80' zit. The Reflex of the 80's is daarvan vrijdag het slotakkoord.

Radio 2 heeft lang gezocht naar een imago dat zijn doelgroep zou aanspreken en met deze Weken is dat gelukt.

Zendercoördinator Kees Toering: 'Daarvan hebben we inderdaad ernstig gebruik gemaakt, of misschien wel misbruik als je er anders tegenaan kijkt.'

Radio 2 heeft de retrocultuur als eerste vorm gegeven in Nederland. Vijf jaar geleden werden de jaren zeventig voor het eerst muzikaal samengevat in een week. Toering: 'Dat was meteen raak.' Met de Top-2000, uitgezonden rond de eeuwwisseling, werd de overtreffende trap van raak gevonden.

Sindsdien zijn drie van de 52 weken gereserveerd voor een decennium: de jaren zestig, zeventig en tachtig. Het zijn de eerste decennia die door de popmuziek werden gekleurd en die zich in een soundtrack laten vangen. Toering: 'Jongere medewerkers beginnen al eens over de jaren negentig, maar daarin moet ik heel streng zijn. We hebben geen twintigers in ons bestand luisteraars.'

Hij doet Joost Niemöller (geboren in 1957) geen plezier met deze weken. Niemöller vindt het treurig dat daarin helemaal geen ruimte is voor serieuze geschiedschrijving. 'Alsof de jaren tachtig alleen maar plastic waren, alsof er helemaal geen kraakbeweging is geweest.' Rutten deelt dat bezwaar: 'De retrocultuur is een simplificatie, pure romantiek.'

Zelf associeert Niemöller het decennium met Joy Division, maar die muziek lijkt wel vergeten. In de retrocultuur is alleen plek voor muziek die handig genoeg was voor de hitparade. Rutten: 'In feite bepaalt de industrie wat er wordt geretrood.'

En dus is Ahoy' vrijdagavond een levende jukebox die overigens tijdig op slot gaat, want de kinderoppas wil nog iets aan haar vrijdagnacht hebben. De ene artiest kan er twintig jaar nog heel goed mee door. De ander is op het tweede gehoor wel erg doorsnee. Wat maakt het uit, zegt de spijkerbroek tegen het T-shirt. 'Het is gewoon leuk om die gasten nog een keer te zien.'

Meer over