‘Denk niet dat Al Qaida is verslagen’

Tot de vaste lezers van de lijvige wetenschappelijke studies die zijn antiterrorismecentrum regelmatig over Al Qaida publiceert, behoort niemand minder dan de nummer 2 van het terreurnetwerk: Ayman al-Zawahiri, ook wel bekend als ‘de Egyptenaar’. De man op wiens hoofd de FBI 25 miljoen dollar heeft gezet, zit in een grot of gehucht in het Pakistaanse grensgebied kennelijk te bladeren in de analyses van het Combating Terrorism Center (CTC) van Amerika’s bekendste militaire academie, West Point. Want hij noemde het CTC tot op heden al vijf keer, in een van zijn vele videoboodschappen en in een boek.

Stieven Ramdharie

‘In eentje, uit 2007, sprak hij zeven minuten over ons’, zegt voormalig inlichtingenofficier majoor Reid Sawyer (41). Hij is directeur van het in 2003 opgerichte onderzoekscentrum dat Amerika’s toekomstige militaire leiders onderwijst over het internationale terrorisme. Dat wil niet zeggen dat Sawyer, een van de topexperts van het Amerikaanse leger op het gebied van terrorisme – en zelf ooit betrokken bij special operations in Irak, Afrika en Zuid-Amerika – gecharmeerd zou zijn van de plaatsvervanger van Osama bin Laden.

In het geheel niet. De strijd tegen het terrorisme mag dan met de komst van Barack Obama een nieuwe fase zijn ingegaan, getuige de sluiting van Guantánamo Bay en het afschaffen van het begrip war on terror, maar de dood of gevangenneming van het terreurkoppel Bin Laden en Al-Zawahiri noemt Sawyer bijna acht jaar na ‘11/9’ nog altijd van levensbelang.

Sawyer: ‘Dit is beslist géén leiderloze jihad, zoals sommigen denken. Bin Laden moet gepakt worden, net als Al-Zawahiri. Het resultaat is dan een organisatie die tot minder in staat is. De verdachten van de laatste vijf geplande aanslagen in Europa, onder meer in Madrid, hadden directe banden met Pakistan. Er is dus contact tussen hen en het leiderschap van Al Qaida. Ze hadden iets nodig. Waarom zou je anders helemaal daarnaartoe gaan en zo veel riskeren?’

Loopt de Amerikaanse oorlog tegen het terrorisme op zijn einde, met het aantreden van Obama?

‘Dat begrip is achterhaald. We kunnen niet alleen maar op de militaire weg voortgaan bij de bestrijding van het terrorisme. Militaire druk blijf je nodig hebben. Maar het is niet genoeg. Diplomatieke en economische instrumenten zijn ook nodig. Het is tijd voor een strategische koerswijziging. De nieuwe strategie moet gericht zijn op zowel het aanpakken van de organisatie (Al Qaida) als de maatschappelijke beweging die ze voedt.

‘We waren tot nu toe gefocust op het eerste: 90 procent van de Al Qaida-leiding is gedood, evenals duizenden strijders. In Irak zijn ze geneutraliseerd. Maar Al Qaida is nog steeds een veerkrachtige organisatie. Als die maatschappelijke beweging niet wereldwijd wordt aangepakt, dan blijf je bezig. Al Qaida is een groot, transnationaal netwerk. Als je ergens militaire druk op zet, dan duikt het ergens anders weer op. Ze winnen ook het publieke debat. In Pakistan wil 66 procent dat de sharia wordt ingevoerd. De ondervraagden zagen dit ook als een doel van Al Qaida.’

Hoe staat Al Qaida er nu voor, na bijna acht jaar strijd? De deskundigen verschillen daarover van mening.

‘Ze zijn nu robuuster dan voor ‘11/9’. Voor de aanslagen van 2001 had Al Qaida maar drie grote aanslagen gepleegd. Het is een succes dat er na ‘11/9’ in de VS geen soortgelijke aanslagen meer zijn geweest. We zijn nu veiliger voor de pre-‘11/9’ Al Qaida. Maar het is verkeerd te veronderstellen, dat Al Qaida is verslagen.

‘Ze zijn in elkaar geslagen, onderbroken, maar dit is een vijand die zich snel aanpast. Anders zouden ze al lang dood zijn. Hun incasseringsvermogen en veerkracht zijn uitzonderlijk groot. De meeste terreurorganisaties bestaan tien jaar. Zij zijn er al dertig jaar. We zijn er niet in geslaagd ze overal te treffen. Al Qaida blijft in staat strijders te werven. Daar worstelen we nog steeds mee: druk zetten op het gehele spectrum van de organisatie.

‘Toch zullen ze de strijd verliezen. Over tien jaar. Of twintig jaar. Al Qaida zal zichzelf vernietigen. In Irak zijn ze afgewezen. En ze hebben geen plannen om te regeren. De bange vraag is alleen hoeveel schade ze tot die tijd nog zullen veroorzaken. En of hun ideologie de dominante wordt.’

U heeft het over de inzet van meer niet-militaire instrumenten. Is het verbeteren van de economische situatie van de bevolking niet de oplossing van het probleem?

‘Er is geen wetenschappelijk bewijs dat armoede terrorisme veroorzaakt. Er is geen link tussen die twee. Anders zouden we meer terrorisme moeten zien in Afrika. De daders van ‘11/9’, evenals die van ‘Londen’, waren niet arm. En in Irak vechten kinderen van buitenlandse miljonairs. Terroristenleiders gebruiken armoede om mensen aan te moedigen om tot actie over te gaan.’

Hebben de VS na 2001, met hun war on terror, niet overdreven gereageerd?

‘Nee. Zeker, er zijn verkeerde beslissingen genomen. En in Irak klopten onze veronderstellingen niet. Maar na ‘11/9’ moesten we reageren. Het Europese model, dat meer gericht is op een politie- en justitiële aanpak, zou tegen Al Qaida niet voldoende zijn geweest. Bin Laden wilde na ‘11/9’ dat dit een botsing zou worden tussen beschavingen, dat we zouden ‘overreageren’. Het is de klassieke aanpak van terroristen. Maar in Afghanistan kreeg hij zijn zin niet. Er was geen grote invasie door de VS. Het vechten lieten we over aan de Noordelijke Alliantie.’

Wat vormt nu het grootste gevaar voor de nationale veiligheid van de VS? Een Al Qaida dat ooit beschikt over een massavernietigingswapen?

‘Het grootste gevaar is nu de economische crisis. Hoe behouden we onze manier van leven? Hoe kunnen we onze hoge militaire uitgaven handhaven? Een Al Qaida bewapend met een massavernietigingswapen vormt een belangrijke bedreiging. Maar de interne situatie in Pakistan is op dit moment een groter gevaar dan Al Qaida. We hebben een bondgenoot die instabiel is en in gevaar. En juist Pakistan is de sleutel tot succes in Afghanistan.’

Meer over