Analyse

Den Haag komt te laat, Zeewolde gaat verder met het datacenter

Donderdagavond zette de gemeenteraad van Zeewolde de deur open voor Facebook. Alle Haagse bemoeienis van deze week heeft iets van mosterd na de maaltijd.

Dylan van Bekkum en Michael Persson
Aktievoerders van Extincion Rebellion protesteren deze week voor het gemeentehuis van Zeewolde tegen de komst van een enorm datacenter van het moederbedrijf van Facebook.   Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Aktievoerders van Extincion Rebellion protesteren deze week voor het gemeentehuis van Zeewolde tegen de komst van een enorm datacenter van het moederbedrijf van Facebook.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Het is buitengewoon dom om dit te doen en ik ben het er absoluut niet mee eens’, zei Jesse Klaver donderdagavond bij Op1 over het besluit van de lokale PvdA-GroenLinksfractie om de komst van een datacenter in Zeewolde te steunen. Hij en andere GroenLinksers hadden er de afgelopen twee dagen nog op aangedrongen het niet te doen, maar fractievoorzitter Yvonne van Bruggen had na twee jaar nadenken haar besluit al genomen. ‘Het is te laat, in Den Haag heeft men steken laten vallen’, zei ze in de raadsvergadering. Ook Klaver begon deze week pas iets te vinden van het datacenter.

Meerdere raadsleden, voor- en tegenstanders, en verantwoordelijk wethouder Egge Jan de Jonge hebben zich gestoord aan de plotse Haagse belangstelling. ‘Den Haag moet nu niet gaan interveniëren in Zeewolde’, zei De Jonge donderdag na afloop. ‘Er was staand beleid en dat was: het is aan de regio. We zijn hier al twee jaar mee bezig. Pas de laatste weken beginnen zij zich te roeren.’

Een Haagse interventie is in theorie mogelijk. Facebook heeft na het uitkopen van vier boeren ongeveer de helft van de benodigde grond in handen. De rest moet komen van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), de overheidsdienst die na de drooglegging van de zuidelijke Flevopolder in 1968 de voormalige zeebodem in handen kreeg. De toekomstige minister van Binnenlandse Zaken (waaronder het RVB valt) kan in principe zeggen: we verkopen niet. Ook kan de minister de gemeente Zeewolde een zogeheten reactieve aanwijzing geven om een wijziging van het bestemmingsplan te voorkomen.

Voor dat laatste is het al te laat: dan had het Rijk een zienswijze moeten indienen tegen het bestemmingsplan. Dat is niet gebeurd.

Nog een debat aangevraagd

Blijft het eerste over. De Tweede Kamer kan de minister van Binnenlandse Zaken oproepen de grond niet te verkopen, maar een motie met dat doel van Esther Ouwehand (PvdD) haalde donderdagavond geen meerderheid. Er mag dan in het coalitieakkoord staan dat hyperscalers als die in Zeewolde toch geen goed plan zijn, en dat de Rijksoverheid de regie moet grijpen, kennelijk betreft dit alleen nieuwe datacenterplannen. De voltallige coalitie stemde tegen de motie. Het is dan ook de vraag wat een debat over het datacenter in Zeewolde, dat GroenLinks vrijdag aanvroeg, nog voor zin heeft.

Wel keert mogelijk het nieuwe kabinet zich tegen nieuwe datacenters. Demissioniair staatssecretaris Dilan Yesilgöz van Economische Zaken zei vrijdag dat er nog zeker twintig van in aantocht zijn, ook van Zeewolde-formaat. Dat vloeit voort uit het beleid van het oude kabinet, dat via het Netherlands Foreign Investment Agency zijn best heeft gedaan de pakhuizen binnen te halen. De benodigde hoeveelheid stroom zou kunnen oplopen tot 10 procent van de totale Nederlandse vraag.

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft zich tot dusver vrij formeel opgesteld. Als het datacenter aan bepaalde voorwaarden voldoet, zoals restwarmte terugwinnen, zal het de grond verkopen. TNO zal het ontwerp aan die voorwaarden toetsen.

Daarbij speelt mee dat niet Facebook de koper is met wie het RVB zaken doet. De gemeente Zeewolde fungeert als tussenpersoon, waardoor het RVB de grond niet openbaar hoeft aan te bieden. Die transactie is nu voer voor juristen: een recente uitspraak van de Hoge Raad, het Didam-arrest, schrijft voor dat dergelijke een-op-een-deals tussen een gemeente en een marktpartij in strijd zijn met de Europese aanbestedingsregels. Ook wethouder De Jonge zei donderdagavond nog niet te kunnen overzien wat daar de gevolgen van zullen zijn.

Als het datacenter van Meta (het moederbedrijf van Facebook) opent, wordt het maximale verbruik geschat op 1,4 terawattuur (TWh). Het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik was in 2019 zo’n 113 TWh. Meta zegt in Zeewolde groene stroom te willen gebruiken. Waar komt die energie vandaan? Dat is nog niet duidelijk, voor zover bekend zijn er nog geen contracten gesloten.

Hoe Meta zijn stroomvoorziening gaat inrichten weten we niet. Wel is bekend dat het zelf het grondstation bouwt en financiert voor aansluiting op het hoogspanningsnet. Na oplevering neemt Tennet het beheer ervan over en kan het worden gebruikt om andere bedrijven aan te sluiten.

Datacenters hielpen in het verleden de vergroening. Langjarige contracten verzekerden energieproducenten van afname, wat hen in staat stelde wind- en zonneparken te bouwen.

Datacenters kunnen ook nu de energietransitie helpen, door de vraag aan te passen aan het aanbod. Als er te veel (goedkope) groene stroom is, gaan deze datacenters harder draaien. Is er weinig, dan schakelen ze terug en nemen rekencentra elders in de wereld de rekenlast deels over. Door vraag en aanbod precies af te stemmen (hourly matching) kunnen datacenters zo helpen voorkomen dat zon- en windparken uitgeschakeld moeten worden. Google experimenteert hiermee. Andere industrieën kunnen trouwens ook werken met een variabele vraag.

Bard van de Weijer

Meer over