ReportageDemonstraties Hoorn

Demonstraties voor en tegen J.P. Coen: ‘Hoorn kijkt liever de andere kant op’

Tegenstanders van het beeld van Coen demonstreren op een parekeersplaats in Hoorn.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hoorn en ‘onze boef’ Jan Pieterszoon Coen waren vrijdagavond even het centrum van de ‘foute mannen’-beeldenstorm die door Europa waart. Ruim tweehonderd demonstranten riepen op het standbeeld van de VOC-voorman in het stadshart te verplaatsen naar een museum. Een tegendemonstratie trok zo’n 25 mensen.

Uit angst voor een confrontatie had de gemeente Hoorn de twee groepen elk een andere locatie toegewezen, een paar honderd meter van elkaar verwijderd, buiten het zicht van de volle terrasjes op de zonnige vrijdagavond. Nadat de demonstratie rustig begon, werd het rond 20.30 uur alsnog onrustig toen een groep ‘Weg met J.P. Coen’ scanderend van het terrein richting het centrum liep, wat vooraf was verboden. Politie hield hen met paarden en busjes tegen en joeg de menigte daarna uiteen. 

Het bleef nog een paar uur onrustig in het centrum van Hoorn. De politie barricadeerde alle toegangswegen richting het standbeeld. Aan het eind van de avond wist een groepje betogers toch nabij te komen. Daarop liet de burgemeester het plein ontruimen. Er werden twaalf arrestaties verricht. Een van de arrestanten had tegen een standbeeld geplast.

Volgens burgemeester Nieuwenburg waren de rellen eind van de avond het werk van een groep van ongeveer honderd jongeren die doelbewust uit waren op ongeregeldheden. In een interview met Radio 1 benadrukte hij zaterdagochtend dat het lot van het standbeeld alleen via democratische middelen kan worden bepaald, tijdens een raadsvergadering of via een burgerinitiatief. Dinsdag vergadert de gemeenteraad van Hoorn over het standbeeld.

Conservatief

‘Inwoners van Hoorn zijn conservatief en kijken liever de andere kant op dan de discussie hierover aan te gaan’, zegt vroeg op de vrijdagavond Horinees Sorcha Wayman (22), die met twee vriendinnen met het protestdoek ‘Genocide is geen heldendaad’ naar de demonstratie tegen het standbeeld van J.P. Coen is gekomen op een afgelegen parkeerplaats. Haar inmiddels overleden opa Bob Entius deed dat als geschiedenisleraar wel en kreeg boze ouders van leerlingen op zijn dak, vertelt ze. ‘We moeten hem van zijn sokkel halen,’ vindt de student culturele maatschappelijke vorming.

De in 1587 in Hoorn geboren Jan Pieterszoon Coen (1587-1629) was begin 17de eeuw gouverneur-generaal van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC). In zijn tijd stond hij al bekend als buitengewoon wreed. Coen voerde een gewelddadige handelspolitiek om het monopolie op kruiden en specerijen te bemachtigen en verdedigen. Onder zijn leiderschap vermoordde de VOC 15 à 20 duizend inwoners van de Banda-eilanden (nu de Molukken), omdat zij nootmuskaat zouden hebben geleverd aan de Engelsen. De negenhonderd overlevenden werden tot slaaf gemaakt. In mei 1893 werd Coen op initiatief van de toenmalige burgemeester van Hoorn vereerd met een standbeeld in zijn geboorteplaats.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Initiatiefnemer van de ‘Weg met JP Coen’-demonstratie is Dekolonisatie Netwerk voormalig Nederlands-Indië. Rochelle van Maanen, actief in het netwerk, noemt het ongepast dat Coen hoog op zijn sokkel als een held wordt vereerd. ‘Hij heeft mijn voorvaderen afgeslacht.’ Ze vindt het tijd worden dat Nederland de schijnwerper zet op de zwarte kant van de koloniale tijd. Onder de naar schatting tweehonderd demonstranten zijn ook nazaten van de dorpshoofden die Coen destijds liet onthoofden.

Organisator Hendrik Op – ‘een pseudoniem, want ik ben op sociale media bedreigd’ – is teleurgesteld over de geringe opkomst van zijn tegendemonstratie ‘Coen is OK’. Hij denkt dat Horinezen in meerderheid voor behoud van het standbeeld zijn, maar daar niet voor durven uitkomen, uit angst voor extreem-rechts of racist te worden uitgemaakt. Hij wil de daden van J.P. Coen zeker niet goedpraten, benadrukt hij. ‘Hij heeft wandaden gepleegd, maar ons ook veel welvaart gebracht. Daardoor kunnen we miljoenen uitgeven aan bijvoorbeeld de zorg voor onze ouderen. Coen hoort bij de identiteit van Hoorn.’

Voorstanders van het beeld van Coen demonstreren hun trots op de vaderlandse geschiedenis bij het beeld.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Stampvoetende minderheid’

Hij wil niet dat een ‘stampvoetende minderheid’ ervoor gaat zorgen dat de VOC-voorman van zijn sokkel wordt geblazen. De 25-jarige Mark, met een witte pet op van Forum voor Democratie, is helemaal uit Drenthe gekomen voor zijn eerste demonstratie deze avond. Ook hij vindt dat de ‘wandaden’ van Coen niet moeten worden gebagatelliseerd, maar vreest tegelijk dat de Nederlandse identiteit en cultuur worden aangetast door beelden als deze te verwijderen. ‘Ik ben bang dat het niet gaat stoppen na Coen.’

De 50-jarige Marcel Vink is vanuit Ridderkerk naar Hoorn gereisd om zijn steun te betuigen aan de ‘Coen is OK’-demonstranten. Hij is lid van de extreemrechtse beweging Voorpost en zegt gekomen te zijn omdat hij niet wil dat ‘de hele Nederlandse cultuur omver wordt getrokken door een monsterverbond van extreem-links en allochtonen uit islamitische hoek’.

Een meerderheid van zeven politieke partijen in de gemeenteraad heeft naar aanleiding van de demonstraties vrijdag in een brief opgeroepen tot een stadsgesprek. Zij voelen er op voorhand niets voor het beeld te verwijderen of verplaatsen naar het Westfries Museum, zoals de fractie van GroenLinks heeft voorgesteld. ‘We moeten juist over ons verleden het gesprek voeren en leren voor de toekomst’, aldus de brief.

Het Westfries Museum opende in 2012 met een tentoonstelling waarin Coen voor de rechtbank moest verschijnen, een discussie over het beeld. Daarop plaatste de gemeente een plaquette onder de sokkel waarop naast de successen ook de wandaden van J.P. Coen staan beschreven: ‘Volgens critici verdient Coens gewelddadige handelspolitiek in de Indische archipel geen eerbetoon.’

Dit artikel heeft zaterdagochtend een nieuwsupdate gekregen naar aanleiding van de uitspraken van de burgemeester van Hoorn bij Radio1.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Onze Coen’ of ‘walgelijke genocidepleger’: Hoorn verdeeld over betwist standbeeld
Het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn staat ineens volop in de aandacht. Activisten willen er vrijdag demonstreren. Maar het plein is al vol. Met terrasjes. En beide kan niet op anderhalve meter.

Slavernij en wreedheid bezoedelen Hollandse helden
Wie waren de mannen wiens standbeelden nu ter discussie staan? En is Piet Hein over één kam te scheren met Jan Pieterszoon Coen?

Meer over