vier vragengeorgia

Democraten naderen Senaatsmeerderheid waar het succes van Bidens presidentschap van afhangt

Republikeinen en Democraten strijden in Georgia om de twee zetels van de staat in de Amerikaanse Senaat. Wie beide zetels wint beheerst de Senaat, en daarmee het presidentschap van Joe Biden.

Republikein Kelly Loeffler (50), een ondernemer die in 2019 in de Senaat werd benoemd. Beeld REUTERS
Republikein Kelly Loeffler (50), een ondernemer die in 2019 in de Senaat werd benoemd.Beeld REUTERS

Was deze strijd niet al in november beslecht?

Klopt, de Amerikaanse kiezers stemden in november voor het presidentschap, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Ook in de staat Georgia. Joe Biden versloeg er president Trump met 12 duizend stemmen verschil (op 5 miljoen uitgebrachte stemmen). Maar in het geval van de twee zetels die Georgia bezet in de Senaat, was de uitslag too close to call. Geen enkele kandidaat behaalde de benodigde 50 procent, en de verkiezingen moesten dus over. Een ‘run-off’ van de twee best scorende kandidaten per zetel, die overigens vanwege de pandemie al weken aan de gang is: ruim 3 miljoen kiezers in Georgia hebben al vroegtijdig gestemd.

Wie staan er in Georgia tegenover elkaar?

Voor de ene Senaatszetel staat de zittende Republikeinse senator David Perdue (71), een rijke zakenman en trouwe bondgenoot van Trump, tegenover de jonge Democratische uitdager Jon Ossoff (33), een journalist en documentairemaker. Perdue is verwikkeld in een financieel schandaal; hij zou gehandeld hebben in aandelen van bedrijven waarover hij in een Senaatscommissie toezicht moest houden en daarbij misbruik hebben gemaakt van voorkennis. Als Ossoff Perdue verslaat wordt hij de jongste senator van de laatste veertig jaar. Woensdagochtend Nederlandse tijd leek Ossoff op een kleine voorsprong te staan.

De strijd om de andere zetel gaat tussen de Republikein Kelly Loeffler (50), een steenrijke ondernemer die in 2019 in de Senaat werd benoemd toen haar voorganger zich terugtrok, en de zwarte dominee Raphael Warnock (51). Waar Warnock voortkomt uit de burgerrechtenbeweging (hij is verbonden aan dezelfde baptistenkerk in Atlanta waar Martin Luther King ooit predikte), maakte Loeffler zich impopulair met haar kritiek op Black Lives Matter, onder meer bij de aanhang van het vrouwenbasketbalteam waarvan zij mede-eigenaar is. Alles wijst erop dat ze de strijd gaat verliezen. Diverse Amerikaanse media hebben Warnock inmiddels tot winnaar uitgeroepen.

Aanhangers van de Democratische kandidaten Raphael Warnock en Jon Ossof. Beeld AFP
Aanhangers van de Democratische kandidaten Raphael Warnock en Jon Ossof.Beeld AFP

Zowel het Republikeinse als het Democratische kandidatenkoppel voerde afgelopen weken vaak samen campagne, afgelopen dagen gesteund door zowel Trump als Biden. Perdue en Loeffler beschuldigden Ossoff en Warnock van radicale, zelfs marxistische ideeën, Ossoff en Warnock zetten hun tegenstanders neer als rijke profiteurs. Loeffler zegt woensdag tegen het uitroepen van Biden als president te zullen stemmen.

Waarom zijn deze verkiezingen van belang voor de hele VS?

Vanwege de stemverhouding in de Senaat. Aankomend president Joe Biden mag dan het Witte Huis in de wacht hebben gesleept, hij kan zijn politieke agenda alleen verwezenlijken met de steun van het Congres. En hoewel de Democraten in november de meerderheid in het Huis behielden, hebben de Republikeinen die al zes jaar in de Senaat. Ze kunnen daarmee alle belangrijke wetten en benoemingen (zoals opperrechters) blokkeren.

De stemverhouding in de Senaat is sinds november 50-48 in het voordeel van de Republikeinen. Alleen als de Democraten beide vacante zetels van Georgia in de wacht slepen, komt de stemverhouding in evenwicht (50-50) en kan vice-president Kamala Harris met haar beslissende stem de doorslag geven. Als de Republikeinen een van de twee zetels weten te behouden, begint Biden aan zijn presidentschap als aangeschoten wild.

Vandaar dat Biden de kiezers van Georgia opriep massaal te komen stemmen. ‘Georgia, de hele natie kijkt naar jullie. De macht ligt letterlijk in jullie handen’, zei hij maandag op een verkiezingsbijeenkomst in Atlanta. ‘Eén enkele staat kan de koers uitzetten, niet alleen voor de komende vier jaar, maar voor de komende generatie.’

Wat wordt de uitslag en wanneer komt die?

Democratische kandidaten hebben het doorgaans zwaar in het conservatieve Georgia: ze vissen er al sinds 1972 elke vier jaar achter het net in de race om de Senaatszetels. Maar Biden liet in november zien dat Democraten er wel degelijk kunnen winnen, als de zwarte kiezers (33 procent van het electoraat), die veelal Democratisch stemmen, maar naar de stembus gaan. Overigens was voor Biden ook de steun van vrouwen en latino’s cruciaal. De opkomst in Georgia lijkt hoog te zijn, wat ook in het voordeel van de Democraten kan werken.

Een onzekere factor is het effect van de campagne die president Trump en zijn medestanders hebben gevoerd om Bidens overwinning met onbewezen claims over stemfraude in twijfel te trekken. Trump zette zaterdag een Republikeinse bestuurder in Georgia onder druk om stemmen voor hem te vinden, en dinsdag werd nog een rechtszaak van Trump in Georgia afgewezen. Dit kan Trumps achterban in Georgia ontmoedigen opnieuw naar de stembus te gaan. Kritische Republikeinse kiezers zullen wellicht juist Democratisch gaan stemmen.

Het zag er woensdagochtend Nederlandse tijd naar uit de Democraten in elk geval op koers liggen. Met 98 procent van de stemmen geteld riepen Amerikaanse nieuwsmedia Raphael Warnock in de race met Kelly Loeffler al tot winnaar uit. De strijd tussen David Perdue en Jon Ossoff was vooralsnog too close to call. Ossoff leek wel op lichte voorsprong te staan, en de uitslagen van een aantal vanouds Democratisch stemmende districten moeten nog komen. Mogelijk wordt nog voordat het Congres later woensdag in Washington de verkiezingszege van Biden bekrachtigt duidelijk of deze zijn ambtstermijn met een meerderheid op de Hill kan beginnen.

LEES OOK:

Senaatsverkiezingen in Georgia: de kerken zijn bepalend voor de uitkomst, en dus voor de slagkracht van Joe Biden.

Meer over