Delen van inlichtingen blijft lastig, zo bewijst crash

De crash van de Russische Airbus A321 boven de Sinaï-woestijn in Egypte maakt wederom duidelijk dat het delen van inlichtingen tussen landen bijzonder gecompliceerd is.

Rampplek in de Egyptische Sinaï. Beeld ap
Rampplek in de Egyptische Sinaï.Beeld ap

Na de crash op zaterdag in de Sinaï-woestijn in Egypte zijn analisten van de Britse militaire inlichtingendienst MI5 en inlichtingendienst GCHQ hun bestanden gaan analyseren. Daarin vonden ze afgeluisterde gesprekken voorafgaand aan de crash die wezen op een naderende aanslag in Egypte. Dit bevestigde hun vermoedens dat aan IS gelinkte groeperingen misschien achter de ramp zouden zitten.

Maar gaven de Britten deze inlichtingen ook aan andere landen of aan Nederland? De Britse krant The Telegraph citeert de minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond. 'Sommige inlichtingen kunnen we delen, andere niet'. Volgens Hammond zijn deze specifieke inlichtingen met weinig landen gedeeld.

Het is niet gebruikelijk om ruwe data zomaar met partnerdiensten te delen, omdat die inzicht kunnen geven in de werkwijze of bronnen. Dat kan operaties in gevaar brengen. Daardoor blijft het verzamelen en verwerken ervan vooral een nationale aangelegenheid. De Britten zullen hun conclusies wel met de zogeheten Five Eyes gedeeld hebben, het belangrijkste inlichtingenverbond ter wereld waarin de Verenigde Staten, Australië, Canada, Nieuw Zeeland en Groot-Brittannië nauw samenwerken.

Een tijd behoorde Nederland tot de belangrijkste landen buiten de Five Eyes, de zogeheten Nine Eyes. Dat kwam onder meer door de hechte samenwerking met de NSA in de Afghanistan-jaren. Het is aannemelijk dat Nederland nu een stap terug heeft gezet en tot de 14 Eyes behoort.

Hoe krijg je een bom aan boord?

Door steeds striktere veiligheidsmaatregelen zijn bomaanslagen op vliegtuigen een zeldzaamheid geworden. 'Maar een systeem is nooit waterdicht.'(+)

Verschillende afwegingen

Hoewel de AIVD niet wil zeggen of het concrete inlichtingen van de Britten ontving, is dat niet waarschijnlijk. De conclusies van de Britten zullen inmiddels wel doorgedrongen zijn in Nederland. Volgens Hammond zijn de conclusies, in tegenstelling tot de onderliggende details, met verschillende 'partners' gedeeld. Hammond: 'We zijn tot een conclusie gekomen. Die delen we met onze partners.'

De Britten geven sinds een aantal dagen publiekelijk steeds meer informatie over waarom zij geloven dat het Russische vliegtuig een bom aan boord had.

Woensdag al besloten Britse luchtvaartmaatschappijen op basis van deze aannames te stoppen met vliegen naar Egyptische badplaatsen. Donderdag adviseerde het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken om niet langer naar Sharm el-Sheikh te reizen. Onder meer TUI zal komende week geen passagiers meer naar Egypte vliegen. Russische maatschappijen bleven doorvliegen, maar vrijdagmiddag besloot Rusland alle vluchten toch op de schorten.

Zo blijkt ook anderhalf jaar na de ramp met MH17 dat verschillende landen verschillende afwegingen maken voor dreigingen tegen de burgerluchtvaart. Een VN-initiatief om middels een website te komen tot betere informatiespreiding is mislukt: landen plaatsen nauwelijks informatie op de site, laat staan waardevolle inlichtingen.

Veiligheidscontrole op het vliegveld van Sharm el-Sheikh. Beeld ap
Veiligheidscontrole op het vliegveld van Sharm el-Sheikh.Beeld ap

Ook AIVD deelt niet

In het najaar van 2013 illustreerde Nederland al dat risico-afwegingen vooral een nationale kwestie zijn. De AIVD had toen inlichtingen dat rebellen in de Sinaï-woestijn, de plek waar zaterdag ook het Russische vliegtuig neerstortte, over zogeheten manpads beschikten, draagbare wapens met luchtdoelraketten die vanaf de schouder worden afgevuurd.

De geheime dienst informeerde verscheidene luchtvaartmaatschappijen die op Egyptische badplaatsen vliegen over de dreiging. Zij meden het gebied twee weken. Maar geen enkel andere Europees land volgde die stap. Westerse maatschappijen bleven gewoon op de Egyptische kust vliegen. En na twee weken landden ook Nederlandse vliegtuigen weer in Sharm el-Sheikh.

Britse toeristen wachten op een paspoortcontrole voordat ze terug naar huis vliegen. Beeld ap
Britse toeristen wachten op een paspoortcontrole voordat ze terug naar huis vliegen.Beeld ap
Meer over